Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Marszałek Województwa [...] działając na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 104 K.p.a. uznał, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone B.C. w okresie od dnia 23 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w łącznej wysokości 5.376 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W pkt 2 decyzji organ zobowiązał B.C. do zwrotu w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna – nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 5.376 zł łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu [...] r., decyzją nr [...] Wójt Gminy Z. przyznał B.C. zasiłki rodzinne oraz dodatki do tych zasiłków na dzieci: D.C., K.C., K.C., N. C. oraz S. C. na okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Organ wyjaśnił, że Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z., że w sprawie B.i P. C. od dnia 23 października 2006 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. W tych okolicznościach decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Z. uchylono B. C. od dnia 23 października 2006 r. prawo do świadczeń rodzinnych.

Następnie wniosek B. C. w sprawie ponownego ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie od 23 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. został przekazany do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...], który wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku oraz dostarczenia dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych na podstawie przepisów wspólnotowych. Dodatkowo organ poinformował wnioskodawczynię, że niezastosowanie się do tego wezwania w terminie skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Pomimo wezwania B.C. nie dostarczyła żądanych dokumentów zatem organ pozostawił jej wniosek bez rozpoznania. Organ zaznaczył jednak, że za wskazany wyżej okres strona pobrała świadczenia rodzinne w łącznej wysokości 5.376 zł. Wskazał dodatkowo, że stosownie do treści art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wówczas, gdy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego organ wszczął postępowanie dotyczące ustalenia, czy świadczenia rodzinne pobrane za wyżej opisany okres są świadczeniami nienależnie pobranymi. Marszałek przywołał treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiującego pojęcie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz wskazał, że w sprawie ustalono, że mąż wnioskodawczyni – P. C. od dnia 23 października 2006 r. wykonywał działalność zawodową na terenie [...] i był uprawniony, na mocy przepisów wspólnotowych do zagranicznych świadczeń rodzinnych w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego Państwa Członkowskiego (w Polsce), tak jakby zamieszkiwali na terytorium tego państwa. Dodatkowo organ wyjaśnił, że B.C. składając w dniu 31 lipca 2006 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami podpisała zobowiązanie do niezwłocznego poinformowania podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o wyjeździe poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskaniu dochodu oraz innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Pomimo tego wnioskodawczyni nie poinformowała organu o podjęciu zatrudnienia przez jej męża poza granicami kraju oraz nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskanego przez niego z tego tytułu. Organ uznał więc, że wnioskodawczyni nie spełniła wymogu wynikającego z regulacji art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie zaznaczono, iż B. C. również na wezwanie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] nie przedłożyła wymaganych dokumentów, w tym zagranicznego dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia męża poza granicami kraju. Dlatego uznano, że świadomie wprowadziła w błąd organy realizujące świadczenia rodzinne, co uniemożliwiło ustalenie faktycznej sytuacji dochodowej rodziny. Zatem ustalono, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone w okresie od dnia 23 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w kwocie 5.376 zł były świadczeniami nienależenie pobranymi wobec czego należało orzec o ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami.

Z decyzją ta niezgodziła się B.C. składając odwołanie, w którym wyjaśniła, że jej mąż podjął pracę w [...] dopiero w październiku 2006 r., natomiast pierwsze świadczenia rodzinne na najstarsze dziecko otrzymał w dniu 26 lutego 2007 r., a na pozostałą czwórkę w kwietniu 2007 r. Opisała swoją trudną sytuację majątkową i rodzinną zaznaczając, że obecnie jej mąż nie pracuje. Podkreśliła również, że kwota, której zwrotu domaga się organ jest niewyobrażalnie wysoka i w zasadzie niemożliwa do spłaty z uwagi na brak zdolności kredytowej rodziny. Wniosła o umorzenie wskazanych należności wraz z odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy skarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania oraz zaznaczono, że od dnia 23 października 2006 r. w sprawie miały zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zatem zasadne było uchylenie od tego dnia prawa do świadczeń rodzinnych przyznanych odwołującej. Słusznie więc Wójt Gminy Z. decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił decyzję własną przyznającą omawiane świadczenia, a następnie na podstawie art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przekazał wniosek B.C. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych za wskazany okres Marszałkowi Województwa [...]. Kolegium podkreśliło, że z chwilą uchylenia z dniem 23 października 2006 r. prawa do świadczeń rodzinnych ustała podstawa prawna do ich pobierania. Dodatkowo, w wyniku prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych nie udało się ustalić sytuacji dochodowej rodziny, a wniosek strony pozostawiono bez rozpoznania bowiem skarżąca nie uzupełniła jego braków. Dlatego uznano, że świadczenia rodzinne wypłacone od dnia 23 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi, a zatem stosownie do treści art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych należało orzec o ich zwrocie łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ odwoławczy zaznaczył, ze świadczenia nienależnie pobrane to świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zwiększenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy. Kolegium wskazało dodatkowo, że bierne zachowanie strony uniemożliwiło ponowne ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej, co z kolei niezbędne było w celu poczynienia ustaleń w zakresie prawa do świadczeń rodzinnych, a tym samym usankcjonowania już wypłaconych świadczeń. Dodatkowo organ podkreślił, że w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych B.C. została pouczona o obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tych świadczeń. Zatem organ uznał, że strona była świadoma, że zarówno o wyjeździe męża za granicę, jak i nabyciu przez niego prawa do świadczeń rodzinnych winna powiadomić organ pomocy społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.C. wniosła o umorzenie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazała, że znajduje się trudnej sytuacji materialnej oraz rodzinnej. Ponownie podkreśliła, że obecnie nie jest w stanie uregulować kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Dodatkowo zaakcentowała, że ma świadomość własnego zawinienia w doprowadzeniu do takiego zadłużenia wobec organów pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, niż w niej wskazane. Decyzje poddane kontroli Sądu naruszają bowiem przepisy prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm).

Przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, że zasiłki rodzinne, które zostały przez skarżącą pobrane na mocy uchylonej decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] r., nr [...] były świadczeniami nienależnie pobranymi. W tym zakresie należy sięgnąć do regulacji art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w niniejszej sprawie miał zastosowanie w związku z treścią art. 23a ust. 9 ustawy, zgodnie pierwszym z przywołanych przepisów za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Dodatkowo stosownie do treści art. 30 ust. 1 omawianej ustawy osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji orzekł, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą w okresie od 23 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi oraz jednocześnie zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz ustawowymi odsetkami.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, wyrażony między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10 (publ. w CBO) zgodnie z którym nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.

Mając na uwadze wyżej przytoczoną regulację ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, że obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Dlatego organy administracji pierwotnie winny orzekać w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero, gdy sprawa ta zostanie ostatecznie rozstrzygnięta można wszczynać postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń. W ocenie Sądu wydanie jednej decyzji mocą której organ stwierdza, że dane świadczenia są nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązuje stronę do zwrotu kwoty tych świadczenie nie jest możliwe i stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy , sygn. akt II SA/Bd 846/11 publ. w CBO, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09 publ. w CBO).

Za takim stanowiskiem przemawia również brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulęgają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 omawianego przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi.

Zatem stwierdzić przyjdzie, że orzekając w jednej decyzji zarówno o uznaniu danych świadczeń za nienależnie pobrane, jak i zobowiązując skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ I instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro bowiem dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w kwestii zwrotu tychże świadczeń, zatem skarżone w niniejszym postępowaniu decyzje należało uchylić z uwagi na naruszenie procedury, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę wyżej poczynione uwagi, a więc w pierwszej kolejności dokonają ustalenia, czy świadczenia za okres od dnia 23 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. zostały nienależnie pobrane, a jeżeli tak to ustalą ich wysokość, a dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu tej kwestii podejmą rozstrzygnięcie w sprawie ewentualnego zwrotu tychże świadczeń rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w pkt 1.

Orzeczenie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku oparto o regulację art. 152 P.p.s.a.