Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Renata Czeluśniak Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [....] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego skargę oddala

Prezydent Miasta decyzją z dnia 18 maja 2016 r. nr [...] przyznał I.T. świadczenie wychowawcze na drugie dziecko – M.T. (ur. [...]) na okres od 01.04.2016 r. do 31.08.2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz na okres od 01.09.2016 r. do 04.09.2016 r. w wysokości [...] zł. Organ I instancji podał, że z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż starsza córka wnioskodawczyni – N.T. (ur. [...] r.) ukończy 18 rok życia z upływem 4 września 2016 r. W związku z powyższym organ l instancji stwierdził, że tylko do dnia 4 września 2016 r. N.T. jest w rodzinie wnioskodawczyni pierwszym dzieckiem w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji - zdaniem organu I instancji - oznacza to, że świadczenie wychowawcze na młodsza córkę M.T. - jako na drugie dziecko w rodzinie I.T. (tj. niezależnie od dochodów rodziny) - będzie przysługiwało tylko do dnia 4 września 2016 r. Natomiast począwszy od dnia 5 września 2016 r. córka wnioskodawczyni – M.T. będzie w rodzinie pierwszym dzieckiem w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i posiadanie uprawnień do świadczenia wychowawczego na jej rzecz będzie uwarunkowane m.in. spełnieniem przez rodzinę wnioskodawczyni ustawowego kryterium dochodowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji I.T. wniosła o jej uchylenie w części, w jakiej przewiduje ona zakończenie okresu wypłaty świadczenia wychowawczego z dniem 4 września 2016 r. i ograniczenie wysokości świadczenia za miesiąc wrzesień 2016 r. do wysokości [...] zł. W związku z powyższym odwołująca się wniosła o:

1) przyznanie świadczenia wychowawczego na pełny początkowy okres wypłaty świadczeń, tj. do 30 września 2017 r., a także potwierdzenie, że prawo do tej formy wsparcia przysługuje wnioskodawczyni także w kolejnych latach do uzyskania pełnoletniości przez dziecko, które zgodnie z definicją ustawową jest tzw. drugim dzieckiem w momencie złożenia wniosku po raz pierwszy, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci,

2) w razie nieuwzględnienia powyższego - o orzeczenie prawa do świadczenia w pełnej wysokości [...] zł za miesiąc wrzesień 2016 r.,

3) niewstrzymywanie - z uwagi na wniesienie odwołania - wypłaty świadczeń za okres, w którym prawo do tego świadczenia przysługuje w sposób bezsporny.

Zdaniem odwołującej się, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, raz przyznana, niezależna od dochodu, pomoc na dziecko powinna przysługiwać do ukończenia przez to drugie dziecko 18 roku życia, bez względu na późniejszą zmianę okoliczności np. wejścia w dorosłość tzw. pierwszego dziecka. Odwołująca wskazała również na rządową wykładnię powyższego zagadnienia prawnego, zgodnie z którą – według wnioskodawczyni - świadczenie wychowawcze za miesiąc wrzesień (czyli za miesiąc, w którym pierwsze dziecko kończy 18 lat), powinno przysługiwać na drugie dziecko w pełnej wysokości [...] zł za cały miesiąc. W takim przypadku nie ma podstawy do dzielenia świadczenia wychowawczego za miesiąc wrzesień na liczbę dni, ponieważ jedyna regulacja dająca podstawę do podzielności świadczenia za dany miesiąc, zawarta w art. 5 ust. 2, wolą ustawodawcy, nie obejmuje takiej sytuacji.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 14, art. 4, art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 13 ust. 1-4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016 r. poz. 23 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 maja 2016 r. nr [...]. Za trafne Kolegium uznało stanowisko organu l instancji, że świadczenie wychowawcze na córkę M.T. - jako na drugie dziecko w rodzinie I.T. - będzie przysługiwało tylko do dnia 4 września 2016 r., a począwszy od dnia 5 września 2016 r., w związku z ukończeniem przez starszą córkę N.T. 18 roku życia, młodsza córka odwołującej się – M.T. - będzie uznawana za pierwsze dziecko w rodzinie w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i możliwość dalszego przysługiwania świadczenia wychowawczego na to dziecko będzie uwarunkowana spełnieniem przez rodzinę I.T. ustawowego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. Kolegium podkreśliło, że przyznanie świadczenia wychowawczego jest uzależnione od spełnienia określonych ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci kryteriów, które muszą być spełnione nie tylko w momencie przyznania świadczenia, ale także w okresie, na który to świadczenie jest przyznawane. Oznacza to, że zmiana okoliczności faktycznych mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, m.in. ukończenie przez tzw. pierwsze dziecko 18 roku życia, musi zostać uwzględniona przy wydawaniu decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego. Odnosząc się do wniosku odwołującej się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.T. za miesiąc wrzesień 2016 r. w pełnej wysokości [...] zł, Kolegium wskazało, że art. 5 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy nakazuje w opisanych w nim sytuacjach przyznać świadczenie za dany miesiąc nie w pełnej kwocie [...] zł, lecz proporcjonalnie do liczby dni, w jakich to świadczenie przysługuje i na które ustalane jest prawo do świadczenia. Organ II instancji stwierdził, że wśród wymienionych w art. 5 ust. 2 ustawy sytuacji wskazana została okoliczność ukończenia przez dziecko 18 roku życia, przy czym przepis ten nie określa, iż dotyczy on wyłącznie dziecka, na które ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Oznacza to - zdaniem Kolegium - że ukończenie przez tzw. pierwsze dziecko 18 roku życia, jako okoliczność mająca wpływ na przysługiwanie świadczenia wychowawczego niezależnego od dochodu rodziny, jest również objęta dyspozycją art. 5 ust. 2 ustawy i w związku z tym w rozpatrywanej sprawie organ zobowiązany był przyznać świadczenie za miesiąc wrzesień 2016 r. w kwocie [...] zł.

Z powyższą decyzją SKO nie zgodziła się I.T. i pismem z dnia 12 września 2016 r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenie w części, w jakiej przewiduje ona zakończenie okresu wypłaty świadczenia wychowawczego z dniem 4 września 2016 r. i ograniczenie wysokości świadczenia za wrzesień 2016 r. do kwoty [...] zł, czyli przyjęcie, że przysługuje ono tylko proporcjonalnie za okres od 1 do 4 września 2016 r. Jednocześnie skarżąca wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie jej świadczenia wychowawczego na obowiązujący w całym kraju pełny okres wypłaty świadczeń, czyli początkowo do dnia 30 września 2017 r., a także potwierdzenie, że prawo do tej formy wsparcia przysługuje także w kolejnych latach do uzyskania pełnoletniości przez potomka, który zgodnie z ustawową definicją jest tzw. drugim dzieckiem w momencie złożenia wniosku po raz pierwszy, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bądź – w razie nieuwzględnienia powyższego - o orzeczenie prawa do świadczenia w pełnej wysokości [...] zł za wrzesień 2016 r. W ocenie skarżącej, treść art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie pozwala na odbieranie prawa do świadczenia wychowawczego na objęte nim dziecko po osiągnięciu pełnoletniości przez jego starszą siostrę lub brata. Zdaniem skarżącej, z uwagi na zawarte w art. 2 wymienionej wyżej ustawy definicje "dziecka" (art. 2 pkt 5) oraz "pierwszego dziecka" (art. 2 pkt 14) nie można tych pojęć utożsamiać ze sobą i używać zamiennie. Należy natomiast przyjąć, że tam, gdzie ustawodawca ma na myśli "pierwsze dziecko", zazwyczaj posługuje się tym właśnie określeniem np. w art. 5 ust. 3 i 4, art. 13 ust. 17, art. 18 ust. 5 i art. 25 ust. 9. Nie ma go natomiast art. 4 ust. 3. Skarżąca wskazała również, że za argumentem, że ustawodawca określa w art. 4 ust. 3 moment utraty prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko, które jest nim objęte, a nie to, na które wsparcie nigdy nie przysługiwało (to jest - "pierwsze dziecko" w rodzinie ubiegającej się o świadczenie bez względu na dochód), przemawia także konstrukcja całego art. 4 tej ustawy, który mówi co jest celem świadczenia wychowawczego, komu i do kiedy ono przysługuje. Nie może zatem odnosić się do osób, które są wyłączone z tej pomocy. "Pierwszego dziecka" przepis ten może bowiem dotyczyć tylko o tyle, o ile było ono objęte świadczeniem wychowawczym w sytuacji, gdy rodzina spełniała kryterium dochodowe. Odnośnie kwestii ograniczenia wysokości świadczenia wychowawczego za wrzesień 2016 r. skarżąca podniosła, że przypadki wskazane w art. 5 ust. 2 ustawy dotyczą wyłącznie dziecka, na które ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Oznacza to, zdaniem skarżącej, że nawet jeśli świadczenie wychowawcze na najmłodszą córkę M. skarżąca miałaby otrzymywać tylko do września 2016 r., to za ostatni miesiąc powinno ono zostać wypłacone w pełnej kwocie. Ograniczenie w wypłacie mogłoby bowiem dotyczyć tylko przypadku ukończenia 18 roku życia przez samą M. ("drugie dziecko"), nie ma natomiast zastosowania do nigdy nieobjętej tym świadczeniem starszej N. ("pierwsze dziecko"). Skarżąca podniosła, że jedyne kryterium, które powinno być spełnione przez jej najmłodszą córkę M., to wymóg nieprzekroczenia 18 roku życia przez nią samą. Świadczenie wychowawcze na nią powinno zatem przysługiwać do ostatniego dnia poprzedzającego osiągnięcie przez nią pełnoletniości (czyli do 15 marca 2024 r.). Wynika to z art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który nie został obwarowany żadnymi dodatkowymi warunkami. Zdaniem skarżącej, obowiązek posiadania statusu "drugiego dziecka" przez cały okres otrzymywania świadczenia wykluczałby z obietnicy wsparcia "do 18 roku życia" większość dzieci z rodzin, w których dochód jest wyższy niż 800 lub 1200 zł na osobę. To sprawiałoby, że przepis art. 4 ust. 3 zostałby naruszony, albo mógłby być uznawany za pustą normę. Skarżąca powołała się przy tym również na treść punktu 3 wzoru wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze. Jej zdaniem zawarte w nim stwierdzenie, że "świadczenie wychowawcze na drugie i kolejne dziecko przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia i przysługuje niezależnie od osiągniętego dochodu", należy rozumieć jako bezwzględne uprawnienie do wsparcia do momentu osiągnięcia pełnoletniości przez samego podopiecznego, na którego ono przysługuje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, skarga I.T. jest całkowicie nieuzasadniona.

Rację mają – zdaniem Sądu - organy obu instancji podnosząc, że ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195) samodzielnie definiuje pojęcie "pierwszego dziecka" na potrzeby tej właśnie ustawy, albowiem art. 2 pkt 14 stanowi:

"Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o: (...)

14) pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia;"

Sąd podkreśla, że celem ustawy jest finansowa pomoc państwa w wychowaniu dzieci do 18 roku życia, przy czym pomoc ta przysługuje bezwarunkowo na drugie (tylko do chwili, gdy pierwsze nie ukończy 18 lat) i kolejne dzieci w rodzinie, a na pierwsze dziecko (do ukończenia przez nie 18 roku życia) tylko w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (a w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne – kwoty 1200 zł). Świadczy o tym wprost art. 5 ust. 3 i 4 tej ustawy:

"Art. 5. (...)

3. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

4. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł."

Słusznie też, zdaniem Sądu, organy obu instancji zwracały uwagę na treść art. 20 ust. 5 omawianej ustawy, który stanowi:

"Art. 20. 1. W przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie."

Sąd zauważa, że gdyby rację miała skarżąca, sytuacja skarżącej nie wymagałaby żadnych zmian do ukończenia przez drugie dziecko 18 roku życia, a to niewątpliwie oznaczałoby, że art. 20 zawierałby w tym zakresie wyjątek, którego przecież nie zawiera.

Prawidłowo organy obu instancji wskazały na treść art. 5 ust. 2 omawianej ustawy podnosząc, że po pierwsze: ustawodawca mówiąc o ukończeniu przez dziecko 18 roku życia nie wskazuje o jakie dziecko chodzi, gdyż może chodzić o jedyne dziecko i nie będzie na niego przysługiwać świadczenie wychowawcze zależne od dochodów rodziny, albo pierwsze dziecko w rozumieniu tej ustawy i nie będzie na niego przysługiwać świadczenie wychowawcze zależne od dochodów rodziny lub nie będzie przysługiwać świadczenie wychowawcze niezależne od dochodów rodziny na drugie dziecko, albowiem stanie się ono pierwszym dzieckiem w tej rodzinie – w rozumieniu przepisów omawianej ustawy. Po drugie: przepis ten dokładnie wskazuje jak należy liczyć przysługujące świadczenie wychowawcze w sytuacji, gdy zdarzenie opisane w tym przepisie (urodzenie dziecka, ukończenie przez dziecko 18 roku życia, itd.) nastąpi w ciągu danego miesiąca. Przepis ten bowiem stanowi:

"Art. 5. (...) 2. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia (...), kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę."

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że podziela w pełni stanowisko i argumentacje organów obu instancji i uznaje, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Sąd podkreśla, że zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.