Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza o Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego R. K. kwotę [...]złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] , Prezydent Miasta zobowiązał R. K., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu: należności w kwocie [...] zł z tytułu wypłaconych M. B. na rzecz A. K. świadczeń alimentacyjnych w okresie od [...] r. oraz ustawowych odsetek wyliczonych do dnia wydania decyzji, w kwocie [...] zł.

Następnie R. K. złożył do Prezydenta Miasta wniosek o umorzenie zadłużenia wynikającego z decyzji z dnia [...] r. o nr [...]. W uzasadnieniu wniosku przedstawił wykaz swoich zarobków i wydatków.

R. K. wskazał, że jego miesięczne zarobki netto wynoszą [...] zł. Na wydatki za okres jednego miesiąca składają się natomiast: 1) opłata za energię elektryczną – [...] zł, 2) opłata za gaz – [...] zł, 3) opłaty czynszowe –[...] zł, 4) bieżące alimenty na rzecz A. K. płacone na konto M. B. – [...] zł, 5) zaległe alimenty do ZUS – [...] zł, 6) ubezpieczenie PZU – [...] zł (płacone kwartalnie – [...] zł, ) spłata zaległych alimentów do MOPS w Koszalinie na rzecz A. K. i R. K. –[...] zł. R. K. wyjaśnił, że po uiszczeniu opłat pozostaje mu [...] zł, przy czym jego sytuacja materialna od dnia [...] r. nie poprawiła się, a nawet uległa pogorszeniu, ponieważ syn, który skończył studia, nie otrzymuje już alimentów, mieszka u niego i będąc bez pracy pozostaje na jego utrzymaniu. Następnie R. K. podał, że sytuacja w której się znalazł jest przykra, bolesna i upokarzająca, ponieważ nie z własnej winy stał się dłużnikiem alimentacyjnym. Od [...] r., pomimo stosunkowo niewysokiej kwoty alimentów, urosło jego zadłużenie. Powyższe stało się efektem sytuacji życiowej, w której się znalazł od [...] r., kiedy to uległ wypadkowi. R. K. podkreślił, że nigdy nie uchylał się i dalej nie uchyla od spłacania powstałego zadłużenia, jednak obecny jego poziom przekracza jego możliwości finansowe.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 12 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1, poz. 7 ze zm.), Prezydent Miasta odmówił R. K. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka określona w art. 30 u.p.u.a., stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. Organ zaznaczył, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Ponieważ R. K. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem niezawisłego sądu, stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Fakt wypłaty z budżetu państwa świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia z obowiązku alimentacji. W związku z powyższym R. K. powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać. W kwestii podniesionej we wniosku okoliczności utrzymywania syna – R. K., który nie jest już osobą uprawnioną do alimentów, organ uznał, że syn "nie pogarsza" sytuacji wnioskującego, gdyż sam o sobie stanowi i jako osoba dorosła winien sam się utrzymywać. Poza tym z przedłożonych przez R. K. dokumentów wynika, że nie posiada on orzeczonej niepełnosprawności, jest osobą zdolną do pracy, zatrudnioną, uzyskującą stałe dochody i posiadającą możliwości spłaty swojego zadłużenia. Dalej Prezydent Miasta wyjaśnił, że dług, jaki R.K. ma wobec Skarbu Państwa jest długiem publiczno - prawnym i organ jest zobowiązany ubiegać się o jego zwrot. Sytuacja materialna wnioskującego na chwilę rozstrzygania jest co prawda trudna, jednak istnieje szansa spłaty zadłużenia w dłuższym czasie, nawet poprzez niewielkie, aczkolwiek sukcesywne wpłaty. Organ podkreślił także, że z treści art. 30 u.p.u.a. wynika jedynie możliwość, nie zaś obowiązek umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji R. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W treści odwołania powołał argumentację tożsamą z przedstawioną we wniosku o umorzenie zadłużenia, podkreślając, że nie uchyla się od alimentacji, ale znalazł się w trudnej sytuacji życiowej.

W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a., art. 30 ust. 2 u.p.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta .

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zadłużenie i obowiązek jego uregulowania jest następstwem niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, co spowodowało, że dzieci stały się uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 u.p.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Odnosząc się do podniesionej przez odwołującego się okoliczności, iż znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, a uzyskane z pracy wynagrodzenie przeznacza na podstawowe, bieżące potrzeby i nie jest w stanie spłacać zadłużenia, organ II instancji zaznaczył, że z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że R. K. jest w wieku produkcyjnym, bez przeciwwskazań do wykonywania pracy, może starać się o zatrudnienie lub o podjęcie innej lub dodatkowej pracy zarobkowej i w ten sposób zdobyć środki na zaspokojenie potrzeb własnych i swojej rodziny. Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie podtrzymuje stanowisko Prezydenta Miasta , ponieważ bezsprzecznie trudna sytuacja finansowa, w jakiej znalazł się R. K., nie wykazuje jednak charakteru sytuacji szczególnie uzasadnionej, stanowiącej podstawę do umorzenia zadłużenia. Poza tym istnieje jednocześnie szansa odzyskania wierzytelności Skarbu Państwa.

Na powyższą decyzję R. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W uzasadnieniu skargi skarżący podał zgodne z wcześniejszymi wyliczeniami kwoty własnych dochodów i wydatków. Ponadto wyjaśnił, że jego zadłużenie zaczęło rosnąć po wypadku w pracy, jakiemu uległ w dniu [...] r., który spowodował wiele komplikacji w jego życiu. Do [...] r. nie zalegał on z płatnościami alimentacyjnymi. Stan zdrowia oraz sytuacja finansowa w całej rozciągłości uległy pogorszeniu. Była żona podała go wówczas do komornika. Skarżący wskazał, że leczenie którego wymagał, gdyby było prawidłowo wykonane przez Szpital Wojewódzki , powinno trwać [...] miesiące. W jego przypadku natomiast trwało ono do [...] r., czyli łącznie [...] miesięcy. W konsekwencji kolejno przebywał: 1) na zwolnieniach lekarskich, 2) w sanatorium, 3) na świadczeniach lekarskich, 4) ponownie na zwolnieniach lekarskich, 5) na zasiłku dla bezrobotnych, 6) w szpitalu, 7) na zasiłku dla bezrobotnych, 8) na rencie, 9) na świadczeniach rehabilitacyjnych, 10) na zasiłku dla bezrobotnych od [...] r. Skarżący wyjaśnił, że przez cały czas choroby, jak również po jej zakończeniu płacił alimenty na dzieci, choć nie w wysokości wyznaczonej przez sąd, ponieważ nie było go stać, aby płacić miesięcznie [...] zł alimentów oraz [...] zł na rzecz komornika. Od dnia [...] r. na rzecz A. K.płaci on bieżące alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Alimenty na rzecz R. K. zostały zniesione. Płaci jednak [...] zł zaległych alimentów na rzecz MOPS oraz [...] zł do ZUS. W zakresie miejsc pracy wskazał, że: 1) od [...] r. pracował w "E.", 2) od dnia [...] r. pracował w "H.", 3) od dnia [...]r. pracuje w sklepie rowerowym prowadzonym przez M. P.

R. K. zwrócił uwagę, że od [...] r. żadna praca, którą wykonywał nie była wysoko płatna, a w jego wieku trudno jest w ogóle znaleźć jakąkolwiek pracę. W [...]natomiast w[...]. W związku z powyższym nie ma możliwości znalezienia dodatkowej pracy. Bezskuteczne okazały się także próby zmiany pracy na lepiej płatną. Pracy nie znalazł także syn skarżącego – R. K., wraz z którym zamieszkuje. Do skargi R. K. załączył kserokopie: 1) zaświadczenia o zarobkach z [...], 2) zaświadczenia o zarobkach oraz świadectwa pracy z "E.", 3) protokołu powypadkowego z "E.", 4) decyzji ZUS z dnia [...] r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K. i R. K., 5) informacji o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS, 6) karty informacyjnej leczenia szpitalnego w Szpitalu Wojewódzkim za okres od [...] r., 7) zaświadczenia z PUP z dnia [...] o zarejestrowaniu, jako osoby bezrobotnej od dnia [...] r., 8) postanowienia o wznowieniu postępowania oraz decyzji PUP z dnia [...] r. o odmowie uznania za osobę bezrobotną od dnia [...] r., 9) decyzję PUP o obowiązku spłaty należności na rzecz Funduszu Pracy kwoty [...] zł, 10) decyzji ZUS z dnia [...] r. o przyznaniu renty, 11) decyzję ZUS z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, 12) opinię sądowo-lekarską z dnia [...] r., 13) wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] r. o przyznaniu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego w okresie od [...] r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. R. K. oświadczył, że nie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego dla córki, na którą bieżąco płaci kwotę [...] zł. Jego syn po skończeniu studiów nadal pozostaje bez pracy. Skarżący wyjaśnił, że posiada kwalifikacje spawacza, jednak nie ma w tym zawodzie praktyki. Z uwagi na wiek trudno jest mu znaleźć inną pracę. Wskazał, że przez lekarzy zostało stwierdzone, że choruje na dnę moczanową, w związku z którą zmuszony jest do zażywania leków. Ma trudności z chodzeniem i staniem. Na powyższe skarżący przedłożył wyniki badań laboratoryjnych. R. K. zaznaczył również, że jego zadłużenie nie było wcześniej rozkładane na raty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem oceny Sądu stała się decyzja wydana w sprawie umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wpłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postępowanie to zostało wywołane wnioskiem skarżącego, a zatem zastosowanie miały tu przepisy art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.).

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Nie budzi wątpliwości, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją uznaniową, przy podejmowaniu której organ winien wziąć pod uwagę sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazała, że argumentacja organu odwoławczego, zawarta w istocie w ramach jednego zdania, ograniczyła się do stwierdzenia, że stanowisko organu pierwszej instancji zasługuje na podtrzymanie, ponieważ w bezsprzecznie trudnej sytuacji finansowej strony nie zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia i jednocześnie istnieje szansa odzyskania wierzytelności Skarbu Państwa.

Takiego sposobu uzasadnienia decyzji uznaniowej i to negatywnej dla wnioskującego o umorzenie należności, Sąd nie mógł uznać za zgodnego z prawem.

Decyzja, którą organ podejmuje w ramach uznania administracyjnego, nakłada nań obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia, z którego winny wynikać przesłanki jakimi kierował się podejmując takie, a nie inne rozstrzygnięcie w sprawie, dając jednocześnie stronie poczucie rzetelnego, a nie powierzchownego jej rozpoznania. Uzasadnienie decyzji nie może stwarzać wrażenia szablonu, ograniczającego się do opisania poszczególnych etapów postępowania, przytoczenia przepisu prawa i rozważań zamykających się w stwierdzeniu, iż nie zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja do umorzenia zadłużenia.

Sąd zwraca uwagę, że w zaskarżonej decyzji zabrakło precyzyjnego wskazania argumentów jakie legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia, co nie pozwala na zweryfikowanie prawidłowości poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń faktycznych. W decyzji nie wskazano jakichkolwiek kwot, czy to zadłużenia, czy też dochodów i wydatków skarżącego, które organ brał pod uwagę orzekając w sprawie. Natomiast ta część decyzji, które miałaby uzasadniać prawidłowość zajętego przez organ stanowisko okazała się zbyt lakoniczna i tym samym nieprzekonująca.

W szczególności organ nie rozważył w sposób należyty, jaka jest rzeczywista sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego w obliczu przedstawionych przez niego wydatków, dochodów, kosztów związanych z utrzymywaniem dorosłego syna, możliwości znalezienia dodatkowej lub lepiej płatnej pracy w kontekście wykazywanych przez skarżącego godzin pracy, obecnego stanu zdrowia, wykształcenia, wieku i sytuacji na rynku pracy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, czy organ oceniając możliwości spłaty zadłużenia wziął pod uwagę ogólną kwotę zadłużenia skarżącego, obejmującą nie tylko należności wynikające z decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] r., ale także z wydanej tego samego dnia, wymienionej w odwołaniu decyzji nr [...].

W związku z tym, że ustawowe przesłanki pozwalające na podjęcie decyzji o umorzeniu dłużnikowi alimentacyjnemu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obejmują badanie sytuacji dochodowej i rodzinnej (art. 30 ust. 2 u.p.u.a.) to zdaniem Sądu, nie można przy ocenie ich wystąpienia stracić z pola widzenia więzi emocjonalnej, jaka łączy dłużnika alimentacyjnego z jego dziećmi, w tym przypadku chociażby z synem, którego skarżący utrzymuje pomimo wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Oceny zastosowania wyjątkowej, co do zasady, instytucji umorzenia należności wypłaconych za dłużnika alimentacyjnego z funduszu alimentacyjnego, należałoby dokonywać także przez pryzmat obiektywnych przeszkód, takich jak choroba, które mogły stanowić przyczynę uniemożliwiającą w pewnym okresie realizację obowiązku alimentacyjnego, faktu częściowego, a obecnie pełnego, wywiązywania się z alimentów i minimum środków, jakie winny pozostać skarżącemu na utrzymanie. Zwraca uwagę również to, że wśród wyszególnionych przez skarżącego miesięcznych wydatków, znajdują się jedynie te o charakterze niezbędnym na bieżąca funkcjonowanie, a pozostała do dyspozycji kwota [...] zł pozwalać musi na zakup środków pierwszej potrzeby, takich jak żywności oraz na utrzymanie syna. Rozważając kwestię ewentualnego umorzenia zaległości organ winien mieć również na uwadze skutki jakie może wywołać dla strony decyzja negatywna, w związku z kumulacją postępowań egzekucyjnych, powstaniem nowych długów, także w aspekcie motywacyjnym i psychologicznym dla pracującego dłużnika alimentacyjnego, który nie uchyla się od swoich obowiązków. Egzekucja zaległych świadczeń nie powinna bowiem prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zaległości, w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej.

Takich wnikliwych ustaleń i rozważań organu zabrakło w zaskarżonej decyzji, co skutkować musiało uznaniem, że organ naruszył w sprawie przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i w szczególności art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe uchybienia winny być usunięte przy ponownym wydawaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W takim stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.