Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 19 grudnia 2018 r. nr [...] – obie w częściach dotyczących świadczenia wychowawczego na córkę N. K., 2. oddala skargę w pozostałej części.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2018 r. Prezydent Miasta odmówił R. K. przyznania świadczenia wychowawczego na córki A. K. i N. K.

Organ I instancji wyjaśnił, że A. K. skończyła 19 rok życia, dlatego świadczenie wychowawcze na ww. dziecko nie przysługuje. Na dochód rodziny składa się dochód R. K. z tytułu emerytury oraz z tytułu kwot otrzymanych na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (ulga na dzieci). Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 816,90 zł i tym samym przekroczył kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Decyzją z dnia 11 lutego 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 1 i 2, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak stwierdził organ odwoławczy, na dochód rodziny w 2017 r. składał się dochód skarżącego z tytułu emerytury w wysokości 29296,16 zł oraz dochód z tytułu tzw. ulgi na dzieci w wysokości 112,22 zł. Zatem miesięczny dochód rodziny prawidłowo został wyliczony na kwotę 2450,70 zł, a w przeliczeniu na członka rodziny – 816,90 zł.

Organ odwoławczy wskazał, że wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 5 ust. 3 ustawy było przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję R. K. wskazał, że miesięczny dochód na osobę w jego rodzinie wynosi 738 zł. Doliczony przez organy dochód z tytułu ulgi na dzieci wynikającej z rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych może zostać pomniejszony poprzez dokonanie korekty zeznania podatkowego tak, aby skarżący był uprawniony do uzyskania świadczenia wychowawczego. Skarżący ma 5 lat na złożenie korekty.

Wskazał też, że córkę A. K. wpisał do wniosku, podając tylko stan osobowy swojej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. skarżący oświadczył, że kwota 112 zł została mu wypłacona przez urząd skarbowy latem 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała w części na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 2134 ze zm.), dalej zwana ustawą, stanowi w art. 4 ust. 2, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

W myśl art. 4 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

W niniejszej sprawie skarżący we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia wskazał, że wniosek dotyczy zarówno córki A., jak i córki N. Wypełnił on bowiem zarówno punkt 2 części I wniosku , dotyczący ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, jak i punkt 3 części I wniosku, dotyczący ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko.

Obie córki - A. i N., wpisał w rubrykach wniosku. Pierwsza z córek w chwili składania wniosku była już osobą pełnoletnią.

W tej sytuacji organy zasadnie odmówiły przyznania na to dziecko świadczenia wychowawczego. Podniesienie przez skarżącego w skardze zarzutu, że starszą z córek ujął we wniosku jedynie jako członka rodziny nie może , wobec objęcia wnioskiem obu córek , skutkować uchyleniem w tej części decyzji organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd , na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w części dotyczącej świadczenia wychowawczego na córkę A. ( punkt 2 wyroku).

Przechodząc do oceny prawidłowości decyzji dotyczących świadczenia wychowawczego na córkę N. wskazać należy, że organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu tego świadczenia z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Skarżący kwestionował ustalenia faktyczne organów obu instancji twierdząc, że jego dochód nie przekracza kwoty 800 zł, jak wskazywały organy.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

Z kolei art. 5 ust. 4 ustawy stanowi, że jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200,00 zł. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (art. 2 pkt 2 ustawy).

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz.U. z 2018, poz.2220 ze zm.) stanowi w art. 3 pkt 1 lit a , że Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Dochodem , na mocy art. 3 pkt 1 lit c tiret dwudzieste dziewiąte ustawy o świadczeniach rodzinnych, są także kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli kwoty otrzymane w ramach zwrotu niewykorzystanej ulgi prorodzinnej.

Jak wynika z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla ustalenia wysokości dochodu istotne są dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że istotne są dochody uzyskane w 2017 r.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że do dochodu rodziny organy wliczyły emeryturę skarżącego (po dokonaniu stosownych odliczeń) oraz tzw. ulgę na dzieci.

Organy wskazały, że dochód skarżącego z emerytury w 2017 r. wyniósł 29296,16 zł - po odjęciu składek na ubezpieczenie zdrowotne i podatku należnego ( 32193,60 zł – 2897,44 zł - 0 zł), co znajduje odzwierciedlenie w znajdujących się w aktach dokumentach - danych z systemu teleinformatycznego oraz zaświadczenia ZUS, w którym wskazano m.in. kwoty składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto za dochód organy przyjęły kwotę 112,22 zł uzyskaną na podstawie art. 27f ust.8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przy takich wielkościach ( 29296,16 zł i 112,22 zł) dochód w przeliczeniu na członka trzyosobowej rodziny skarżącego wynosi 816,90 zł.

Zauważyć jednak należy, że do dochodu wliczyć można jedynie dochody "uzyskane" w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z informacji z systemu teleinformatycznego wynika jedynie wysokość tej kwoty, a nie data jej wypłaty skarżącemu. Tymczasem organy przyjęły, bez wyjaśnienia, kiedy skarżący faktycznie uzyskał kwotę 112,22 zł tzw. ulgi na dzieci, że kwota ta powinna być wliczona do jego dochodu. Skoro wysokość tzw. ulgi na dzieci ustalana jest przy składaniu zeznania podatkowego ( co wynika z art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), nie jest możliwe, by skarżący uzyskał kwotę z tego tytułu w roku 2017 r., czyli w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego. Potwierdził to skarżący podając na rozprawie, że kwotę tę wypłacono mu latem 2018 r. Wypłata tej kwoty skarżącemu w roku 2018 r. nie uprawnia do jej doliczenia do dochodu za rok 2017 r., bowiem tzw. ulga na dzieci nie została ujęta w katalogu zdarzeń uznanych za "uzyskanie dochodu" ( art.2 pkt 20 ustawy).

Jednak nawet przy przyjęciu, że dochodem rodziny skarżącego była jedynie jego emerytura , przeciętny miesięczny dochód członka rodziny skarżącego, osiągnięty w 2017 r., przekracza kryterium dochodowe, bowiem wynosi 813,78 zł ( 29296,16 zł :12 miesięcy :3 osoby).

Wskazać wobec tego należy, że instytucja świadczenia wychowawczego wprowadzona została do polskiego systemu prawnego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jako nowa forma wsparcia rodzin wychowujących dzieci ze środków publicznych.

Jak wynika z uzasadnienia jej rządowego projektu ma ona zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci. Pośredni cel regulacji, według jej uzasadnienia, to potrzeba wsparcia głównie rodzin z dwojgiem lub większą liczbą dzieci. Założenia te realizują przepisy art. 5 ust. 1 i ust. 3 ustawy, zgodnie z którymi świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, lecz na pierwsze dziecko tylko wówczas, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Przepisy ustawy dzielą krąg podmiotów, którym przysługuje świadczenie wychowawcze w zależności od dwóch zasadniczych kryteriów. Pierwszym z nich jest ilość dzieci w rodzinie, przy czym zaznaczyć należy, że chodzi o dzieci, które nie ukończyły 18. roku życia. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 14 ustawy - pierwsze dziecko oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (...).

Prawo do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko nie jest uzależnione od żadnych dodatkowych przesłanek. Natomiast krąg osób wychowujących jedno dziecko, lub ubiegających się o świadczenie na pierwsze z większej liczby dzieci podlega dalszemu podziałowi w zależności od uzyskiwanego dochodu. Prawo do świadczenia na pierwsze dziecko uzyskują w tym przypadku jedynie te osoby, które posiadają dochód nie wyższy niż 800 zł na osobę w rodzinie (lub 1200 zł, jeśli dziecko w rodzinie jest niepełnosprawne). Reasumując, podmioty wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy (matka, ojciec, opiekun faktyczny lub prawny dziecka) w rodzinach, w których nie ma dzieci niepełnosprawnych podzielono na tych, których dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza 800 zł i tych, których dochód na osobę w rodzinie kwotę tę przekracza. Świadczenie wychowawcze przysługuje jedynie osobom należącym do pierwszej z wymienionych grup. Osoby należące do drugiej grupy uprawnienia tego nie mają. Świadczenie wychowawcze przysługuje w stałej wysokości 500 zł miesięcznie, niezależnie od uzyskiwanego przez rodzinę dochodu.

Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych.

Przepis art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako Konstytucja RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Art. 8 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś zgodnie z art. 8 ust. 2 jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Z powyższych przepisów Konstytucji RP wywodzi się, że wykładnia prokonstytucyjna jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego sądu. Wykładnia celowościowa nakazuje przy interpretacji przepisów ustawy uwzględniać jej cel.

Jak wskazał w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 889/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), "sąd administracyjny rozpoznając sprawę nie może poprzestać na wykładni językowej (gramatycznej) przepisu prawa, którego zastosowanie ocenia, jeśli mogłaby ona prowadzić do rezultatu niezgodnego z celem ustawy i regulacjami konstytucyjnymi. Rzeczą sądu administracyjnego jest dokonanie takiej interpretacji przepisów prawa, by wyinterpretowana z nich norma prawna dała się pogodzić zarówno z najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej w postaci Konstytucji jak i z celem danej regulacji".

Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

W okolicznościach niniejszej sprawy kwota 13,78 zł, która odpowiada przekroczeniu przez skarżącego kryterium dochodowego stanowi mniej niż 1,75 % tego kryterium. Rzeczywista wartość nabywcza tej kwoty jest znikoma i odpowiada wartości 2 zeszytów szkolnych lub 8 biletów ulgowych jednoprzejazdowych w G. Przekroczenie kryterium dochodowego o taką wartość pozbawiło skarżącego możliwości uzyskania materialnej pomocy Państwa w wychowaniu jego dziecka w wysokości 6000 zł. Świadczenie, którego nie otrzymał skarżący wskutek przekroczenia kryterium dochodowego o 13,78 zł odpowiadało około 1/5 wysokości całego uzyskiwanego przez niego dochodu. Roczna wartość świadczenia wychowawczego, które byłoby skarżącemu przyznane, gdyby nie przekroczenie kryterium dochodowego o 13,78 zł miesięcznie wynosiłaby 6 000 zł, a zatem pozwoliłaby w wysokim stopniu zaspokoić najistotniejsze potrzeby dziecka.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone we wcześniej przywołanym wyroku WSA w Gdańsku , że "sytuacji, w której nieznaczne przekroczenie kryterium dochodowego, arbitralnie i sztywno ustalonego przez ustawodawcę, uniemożliwia rodzinie nabycie prawa do pomocy Państwa mającej na celu pokrycie bardzo znaczącej części wydatków związanych z wychowaniem dziecka (z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych) nie da się pogodzić ani z celem ustawy, ani z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej.

(...) należy stwierdzić, że przepis art. 5 ust. 3 ustawy musi być interpretowany w ten sposób, że przekroczenie określonego w nim kryterium dochodowego o kwotę pozbawioną z punktu widzenia kosztów wychowania dzieci jakiegokolwiek ekonomicznego znaczenia - nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na podstawie powołanego przepisu. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego w takim przypadku pozostawałaby bowiem w rażącej sprzeczności zarówno z celem ustawy, jak i z urzeczywistnianymi przez Rzeczpospolitą Polską, zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, zasadami sprawiedliwości społecznej".

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji w częściach dotyczących świadczenia wychowawczego na córkę skarżącego N. K. ( pkt 1 wyroku).

Organy, przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego w części dotyczącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę N. K., będą miały na uwadze powyższe wskazania.