Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach Agnieszki Formińskiej sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie rejestracji pojazdu oddala skargę.

Decyzją ostateczną Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] zarejestrowano na rzecz A. S. pojazd marki [...], nr nadwozia [...]. W dniu 29 maja 2014 r. do organu rejestrującego wpłynął w stosunku do tej decyzji sprzeciw Prokuratora Okręgowego w G. Jak wynika z treści sprzeciwu, w toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w G., sygn. [...], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji w/w pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego - "Fahrzeugschein" oraz karty pojazdu –"Fahrzeugbrief" są fałszywe. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...] r., nr [...]. Z ekspertyzy tej wynika, że fałszerstwo nastąpiło przez podrobienie. Prokurator podniósł, że podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi także konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji pojazdu dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów.

Fałszerstwo powyższych dokumentów potwierdziły informacje uzyskane od organów niemieckich.

Postanowieniem z dnia [...] r. Starosta [...] wznowił postępowanie w sprawie rejestracji ww pojazdu, uznając, że w sprawie tej zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.", tj. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, a także, że zachodzi okoliczność o której mowa w art. 145 § 2 k.p.a., tj. możliwość wznowienia postępowania przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.

Następnie, decyzją z dnia [...] r. nr [...], organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.- dalej zwanej "p.r.d.) orzekł o uchyleniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] r. oraz o ponownej rejestracji na rzecz A. S. pojazdu marki [...], nr nadwozia [...]. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ uznał, że sfałszowanie dokumentów będących podstawą do rejestracji jest oczywiste i nie budzi wątpliwości. Zdaniem organu, w sprawie zachodzi także drugi z warunków przewidzianych w art. 145 § 2 k.p.a., tj. wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczenie takiego pojazdu do ruchu godzi bowiem w skuteczność systemu rejestracji pojazdu i tym samym narusza pewność obrotu w zakresie handlu samochodami.

Jednocześnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że dokonał ponownej rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz A. S., w oparciu o przedłożony do sprawy prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...], ustalający prawo własności do tego pojazdu. Zdaniem Starosty, orzeczenie to stanowi wystarczający dokument do rejestracji pojazdu, a wnioskodawca jest zwolniony z obowiązku przedstawienia "ostatniego" dowodu rejestracyjnego, który stał się zbędny jako niemiarodajny dla ustaleń organu rejestrującego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Prokurator Okręgowy w G. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania. Wskazał przy tym na naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Prokuratora bezsporne jest w sprawie, że rejestracja pojazdu nastąpiła w oparciu o fałszywe dokumenty i w toku wznowionego postępowania zaistniały podstawy do uchylenia decyzji dotychczasowej o rejestracji pojazdu i odmowie jego rejestracji, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. i § 2 k.p.a. W ocenie Prokuratora, nie jest jednak załatwieniem sprawy - w sposób określony w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. – uchylenie decyzji pierwotnej i jednoczesne orzeczenie o ponownej rejestracji pojazdu. Należy mieć także na względzie art. 146 § 2 k.p.a. wskazujący na negatywną przesłankę uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji pierwotnej, w sytuacji w której mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Po rozpatrzeniu tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art.138 § 2 k.p.a., orzekło o uchyleniu powyższej decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na trwałość ostatecznej decyzji i możliwość jej weryfikacji m.in. w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 145 § 1 k.p.a., art. 145a § 1 k.p.a. lub art. 145b § 1 k.p.a., przy braku przesłanek negatywnych z art. 146 k.p.a. Po omówieniu treści art. 145 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a., Kolegium zgodziło się z ustaleniami organu pierwszej instancji co do oczywistości sfałszowania dokumentów będących podstawą do rejestracji pojazdu oraz niezbędności wznowienia postępowania celem uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 151 § 1 k.p.a. organ zobowiązany jest do jednoczesnego wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, z zastrzeżeniem regulacji § 2 tego przepisu. W sprawie rejestracji pojazdu jest to zatem rozstrzygniecie o zarejestrowaniu pojazdu lub o odmowie jego zarejestrowania. Jednakże w przypadku uznania przez organ, że mimo istnienia wady wznowieniowej wystąpiły przesłanki do zarejestrowania pojazdu należy rozważyć wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji dotychczasowej z naruszeniem prawa oraz wskazać okoliczności, z powodu których decyzja nie została uchylona (art. 151 § 2 k.p.a.).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Kolegium zwróciło uwagę, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał nie jest możliwa ocena istnienia przesłanek do ponownego zarejestrowania pojazdu i tym samym prawidłowości rozstrzygnięcia "o istocie sprawy" przez organ pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium nie została bowiem dostatecznie wyjaśniona kwestia spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do zarejestrowania pojazdu. Organ pierwszej instancji nie ustalił, czy pojazd nie został już uprzednio wyrejestrowany np. na terenie Niemiec. Tymczasem obowiązek ustalenia statusu tego pojazdu pod względem jego dopuszczenia do ruchu należy wywieść z treści art. 79 ust. 4 p.r.d., zgodnie z którym pojazd wyrejestrowany nie podlega powtórnej rejestracji, z wyjątkiem przypadków wskazanych w tym przepisie. Na poparcie tej argumentacji Kolegium powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 400/08.

Kolegium wyjaśniło również, że złożony do sprawy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia [...]r. sygn. akt [...] ustalający na rzecz A. S. prawo własności pojazdu wypełnia jedynie pierwszy warunek zarejestrowania pojazdu z art. 72 ust. 1 pkt 1 p.r.d.

Skargę na decyzję Kolegium złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, A. S., wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 p.r.d, albowiem dokonując nabycia pojazdu działał w dobrej wierze i nie miał świadomości ewentualnego wyrejestrowania pojazdu za granicą. Brak jest zatem podstaw do odmowy rejestracji pojazdu na jego rzecz i w efekcie pozbawienia go prawa do korzystania z samochodu oraz narażenia na znaczną szkodę materialną, gdyż ze swojej strony nie dopuścił się żadnych niewłaściwych działań.

Nadto, zdaniem skarżącego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ocenę istnienia przesłanek do zarejestrowania pojazdu i brak było konieczności wyjaśnienia dodatkowych okoliczności sprawy. Organ odwoławczy naruszył wobec tego regulację art. 138 § 2 k.p.a. Skarżący zwrócił uwagę, że art. 72 ust. 1 p.r.d. określa w sposób wyczerpujący, na podstawie jakich dokumentów może zostać dokonana rejestracja pojazdu i jedynym z nich jest dowód własności pojazdu. Ten tytuł prawny skarżący wykazał prawomocnym wyrokiem.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał na bezzasadność zarzutów podniesionych w skardze i nawiązując do argumentacji zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 18 maja 2016 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Okręgowy w G.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze, natomiast Prokurator wniósł o jej oddalenie, zgadzając się z argumentacją organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja organu odwoławczego o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi w oparciu o regulację art.138 § 2 k.p.a.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w sprawie poza sporem jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia organów w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] i w jego wyniku, uchylenie tej decyzji z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. i § 2 k.p.a. Żadna ze stron nie kwestionuje, że rejestracja pojazdu nastąpiła w oparciu o fałszywe dokumenty oraz że zachodzi konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji pojazdu dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów.

Kwestia sporna sprowadza się natomiast do ustalenia, czy organ odwoławczy wydając decyzję kasacyjną nie przekroczył uprawnień określonych w art. 138 § 2 k.p.a.

Wyjaśnić wobec tego należy, że powołany przepis pozwala organowi odwoławczemu uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym jej rozpatrzeniu. Oznacza to, że organ odwoławczy ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej jedynie przy zaistnieniu łącznie dwóch przesłanek. Organ ten musi w sposób niewątpliwy stwierdzić, że działanie organu pierwszej instancji było wadliwe, tj. naruszające przepisy procesowe, a nadto organ ten winien ustalić, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jednocześnie należy przyjąć, że stwierdzenie "konieczny do wyjaśnienia zakresu sprawy" jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Zatem, w sytuacji gdy organ odwoławczy ma istotne wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i stwierdza potrzebę ponownego przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części, zachodzą przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 238/12, treść tego orzeczenia dostępna jest w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, uzasadnione wątpliwości co do spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do ponownego zarejestrowania pojazdu niewątpliwe uprawniały Kolegium do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej.

Warunki dopuszczenia pojazdów do ruchu zostały uregulowane w ustawie – Prawo o ruchu drogowym (dział III rozdział 2 ustawy). Zgodnie z art. 71 ust. 1 p.r.d. dowód rejestracyjny jest dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego. Zatem rejestracja pojazdu stanowi administracyjne zezwolenie na wprowadzenie go do ruchu drogowego. W przepisie art. 72 ust. 1-4 określone zostały natomiast dokumenty stanowiące podstawę zarejestrowania pojazdu. Złożenie tych dokumentów stanowi warunek dokonania rejestracji pojazdu. Jednakże nie w każdej sytuacji przedłożenie organowi kompletu dokumentów, wymienionych w tym przepisie skutkować musi rejestracją pojazdu. Należy mieć bowiem na względzie treść art. 79 ust. 4 p.r.d., ustanawiającego zasadę, zgodnie z którą pojazd wyrejestrowany nie podlega powtórnej rejestracji. Wyjątki od tej zasady, dotyczą jedynie pojazdu: 1) odzyskanego po kradzieży; 2) zabytkowego; 3) mającego co najmniej 25 lat, którego model nie jest produkowany od 15 lat, uznanego przez rzeczoznawcę samochodowego za unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji; 4) ciągnika i przyczepy rolniczej.

Należy zatem zgodzić się z organem odwoławczym, że choć złożony do akt sprawy prawomocny wyrok ustalający na rzecz A. S. prawo własności pojazdu wypełnia przesłankę z art. 72 ust. 1 pkt 1 p.r.d., to nie wyjaśniono kwestii uprzedniego wyrejestrowania pojazdu na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, niezbędnej do rozstrzygnięcia sprawy – ponownego zarejestrowania pojazdu, bądź odmowy jego zarejestrowania.

Skład orzekający w sprawie, podobnie jak organ odwoławczy, w pełni podzielił w tym przedmiocie pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 400/08. W orzeczeniu tym podniesiono m.in., że zgodnie z art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 1 p.r.d. nie jest możliwe zarejestrowanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu wyrejestrowanego na terenie innego Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej z powodu wycofania go z eksploatacji i przekazania uprawnionemu zakładowi przetwarzania. Taki pojazd, bowiem stanowi odpad w rozumieniu przepisów o odpadach, co wynika z regulacji art. 3 pkt 6 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, niezależnie od tego w którym Państwie Członkowskim doszło do wycofania go z eksploatacji. Dopuszczenie do rejestracji na terenie Polski samochodów wycofanych z eksploatacji w innych Państwach Członkowskich stałoby w sprzeczności z celami dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, gdyż do ruchu dopuszczane byłyby pojazdy stanowiące odpad w rozumieniu przepisów o odpadach. Treść całego orzeczenia dostępna jest w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W świetle przedstawionych rozważań niezasadne okazały się zatem zarzuty skargi, w tym argumentacja sprowadzająca się do twierdzenia o nabyciu pojazdu w dobrej wierze. Kwestia dobrej wiary przy nabyciu samochodu od poprzednich właścicieli nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również okoliczność, że skarżący nie miał wpływu na powstanie przesłanki uzasadniającej uchylenie pierwotnej decyzji o rejestracji pojazdu.

Z tych wszystkich względów, uznając poprawność przyjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), skargę oddalił.