Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Geremek sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Obrony Narodowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 681/08 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 681/08, na skutek skargi J. R., uchylił decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oraz utrzymany nią w mocy rozkaz personalny Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr [...] oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że st. chorąży J. R. pełnił służbę wojskową na stanowisku służbowym młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K., na które został wyznaczony rozkazem personalnym nr [...] Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] czerwca 2004 r. Rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. utrzymanym w mocy decyzją nr [...] z dnia [...] października 2005 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] listopada 2005 r. Powodem zwolnienia było otrzymanie niedostatecznej ogólnej oceny w okresowej opinii służbowej. Od powyższej decyzji żołnierz odwołał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt. SA/Wa 63/06 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Obrony Narodowej i utrzymany nią w mocy rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Wyrok ten uprawomocnił się i J. R. został przywrócony do służby wojskowej, jednakże jego stanowisko służbowe młodszego muzyka-solisty, w związku z upływem kadencji na tym stanowisku z dniem 30 czerwca 2005 r. i zwolnieniem st. chorążego, zostało obsadzone przez innego żołnierza zawodowego. Wobec powyższego J. R. zaproponowano stanowisko służbowe koncertmistrza w Orkiestrze Reprezentacyjnej Śląskiego Okręgu Wojskowego w K. w stopniu etatowym chorążego, to jest wyższe stanowisko od dotychczasowego stanowiska młodszego muzyka-solisty, lecz J. R. w oświadczeniu z dnia 8 lutego 2007 r. nie wyraził zgody na pełnienie służby na zaproponowanym stanowisku służbowym.

W tym stanie faktycznym Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego rozkazem nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. wyznaczył J. R. z dniem [...] maja 2007 r. na stanowisko służbowe koncertmistrza w Orkiestrze Reprezentacyjnej Śląskiego Okręgu Wojskowego w K. i z dniem tym zwolnił go ze stanowiska młodszego muzyka w Orkiestrze Garnizonowej w K. Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu odwołania J. R., decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. uchylił powyższy rozkaz z dnia [...] lutego 2007 r. w części wyznaczającej na stanowisko koncertmistrza w Orkiestrze Reprezentacyjnej Śląskiego Okręgu Wojskowego w K., natomiast w pozostałej części zaskarżony rozkaz utrzymał w mocy.

Następnie Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego rozkazem nr [...] z dnia [...] października 2007 r., na podstawie art. 111 pkt 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 50, poz. 483), zwolnił J. R. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy z powodu odmowy pełnienia służby na wyższym stanowisku służbowym. Datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej ustalono na dzień [...] listopada 2007 r.

Na skutek odwołania J. R. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz w części dotyczącej zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, uchylając go jedynie w części dotyczącej daty zwolnienia i ustalając datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na dzień [...] marca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Obrony Narodowej stwierdził, że oświadczenie żołnierza z dnia 8 lutego 2007 r. o odmowie pełnienia służby na wyższym stanowisku służbowym obligowało organ zgodnie z art. 111 ust. 7 w zw. z art. 45 ust. 1-3 ustawy pragmatycznej do zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Organ stwierdził także, iż zwolnienie J. R. z ostatnio zajmowanego stanowiska służbowego muzyka-solisty Orkiestry Garnizonowej w K. nastąpiło wskutek upływu z dniem [...] czerwca 2005 r. kadencji na zajmowanym stanowisku, która wynikała z rozkazu nr [...] Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] czerwca 2004 r.

Na decyzję Ministra Obrony Narodowej J. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż pomimo jego wielokrotnych próśb i pomimo treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2006 r. nie został faktycznie przywrócony do służby na stanowisku młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K., nie stworzono mu warunków gry na instrumencie, a w orkiestrze tej był dyskryminowany, nie dopuszczano go do codziennych prób i izolowano od pozostałych muzyków. Ponadto zgłosił zarzuty dotyczące naliczenia jego emerytury i niewypłacenia mu należności związanych z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik organu podkreślił, że propozycja objęcia przez skarżącego stanowiska koncertmistrza (8 lutego 2007 r.) nastąpiła już po wygaśnięciu kadencji (czerwiec 2005 r.), w związku z czym rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2007 r. w części zwalniającej żołnierza ze stanowiska młodszego muzyka miał charakter czysto porządkowy, dlatego też po rozkazie tym nie było potrzeby przedstawienia J. R. propozycji innego stanowiska. Skarżący natomiast we wszystkich pismach w niniejszej sprawie stwierdzał, że nie chce objąć stanowiska koncertmistrza.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 681/08 uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Obrony Narodowej oraz poprzedzający ją rozkaz personalny nr [...] Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 1096/06 (publ. Lex nr 342531), w którym podkreślono, że postępowanie w sprawie ewentualnego zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej jest postępowaniem wieloetapowym. Jego wszczęcie może wymusić likwidacja zajmowanego przez żołnierza zawodowego stanowiska służbowego. W tej sytuacji właściwy organ wojskowy jest zobligowany do wydania decyzji o zwolnieniu żołnierza z zajmowanego stanowiska służbowego. Pozwala to organowi na podjęcie kolejnych działań, których celem jest wyznaczenie żołnierza na inne stanowisko służbowe, stosownie do posiadanych przez niego kwalifikacji i doświadczenia zawodowego. Odmowa przyjęcia zaproponowanego stanowiska może być podstawą do zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby. Jeżeli jednak w okresie pomiędzy datą likwidacji stanowiska służbowego a datą odmowy wyrażenia przez żołnierza zgody na wyznaczenie go na wskazane stanowisko nie nastąpiło zwolnienia żołnierza z zajmowanego stanowiska służbowego, to w myśl art. 111 pkt 7 w związku z art. 45 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o zawodowej służbie wojskowej nie ma podstaw do przedstawienia mu propozycji pełnienia służby na równorzędnym lub wyższym stanowisku służbowym, gdyż żołnierz de facto nadal pozostaje na swoim stanowisku służbowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny odpowiada stanowi przedstawionemu w tezie powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skutkiem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2006 r. było przywrócenie J. R. do służby. Do dnia [...] lutego 2007 r., tj. do dnia przedstawienia mu propozycji objęcia innego wyższego stanowiska służbowego, właściwy organ nie wyznaczył go na żadne inne stanowisko; stanowisko to nie zostało także zlikwidowane, a co najważniejsze - nie zwolniono J. R. ze stanowiska służbowego młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K. W dniu [...] lutego 2007 r. pełnił on zatem służbę na stanowisku służbowym młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K. W tym stanie rzeczy propozycja objęcia innego, wyższego stanowiska służbowego nie mogła, w sytuacji odmowy przez żołnierza objęcia tego stanowiska, skutkować wypowiedzeniem mu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, na podstawie art. 111 pkt 7 w związku z art. 45 ust. 1-3 ustawy pragmatycznej. Aby propozycja ta była skuteczna, w rozumieniu powyższych przepisów, powinna być poprzedzona formalnym zwolnieniem żołnierza z dotychczasowego stanowiska służbowego. W niniejszej sprawie zwolnienia takiego dokonano dopiero rozkazem nr [...] z dnia [...] lutego 2007r. Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego i to z dniem [...] maja 2007 r., a więc po złożonej w dniu [...] lutego 2007 r. propozycji objęcia innego, wyższego stanowiska służbowego koncertmistrza w Orkiestrze Reprezentacyjnej Śląskiego Okręgu Wojskowego w K. Propozycję objęcia innego stanowiska służbowego organ mógł ze skutkiem określonym w art. 111 pkt 7 ustawy pragmatycznej, złożyć J. R. najwcześniej po dniu doręczenia mu decyzji nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] czerwca 2007 r., która utrzymała w mocy rozkaz z dnia [...] lutego 2007 r. w części zwalniającej ze stanowiska młodszego muzyka solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K. Powołanie się przez organ na okoliczność wcześniejszego (w czerwcu 2005 r.) wygaśnięcia kadencji na dotychczasowym stanowisku nie uzasadnia zastosowania w zaskarżonej decyzji art. 111 pkt 7 ustawy pragmatycznej. Taka sytuacja tym bardziej nakładała na organ obowiązek wcześniejszego uregulowania kwestii ustalenia, na jakim stanowisku żołnierz ma pełnić służbę, zwłaszcza po treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2006 r., przywracającym J. R. do służby. W okolicznościach tej sprawy organ nie miał podstawy do zastosowania art. 111 pkt 7 ustawy pragmatycznej, gdyż nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w tym przepisie.

Ponadto Sąd stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty dotyczące wynagrodzenia pozostają poza przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Obrony Narodowej, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrok zaskarżono w całości podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 111 pkt 7 w związku z art. 45 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2008 r. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz jej oddalenie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia jest nieprawidłowa. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organu, nie można pominąć, że przywrócenie st. chor. J. R. do zawodowej służby wojskowej wyrokiem WSA z dnia 15 marca 2006 r. nastąpiło w warunkach, w których jego kadencja na stanowisku młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K. wygasła z dniem [...] czerwca 2005 r. i że na to stanowisko został wyznaczony inny żołnierz zawodowy. Sąd przyjął więc, że na tym samym stanowisku może pełnić służbę wojskową dwóch żołnierzy, podczas gdy zdaniem skarżącego, należało uznać, że wskutek wyroku z dnia 15 marca 2006 r. nastąpiło przywrócenie chorążego do służby wojskowej, ale bez fikcji przywrócenia na to samo stanowisko służbowe. Skarżący de facto nie pełnił obowiązków na tym stanowisku służbowym, gdyż było ono zajęte. Organ wojskowy nie miał w tej sytuacji obowiązku formalnego zwolnienia żołnierza zawodowego ze stanowiska służbowego, a z pewnością miał obowiązek wyznaczenia go na stanowisko służbowe, aby wyeliminować sytuację pozostawania żołnierza bez przydziału służbowego. Złożenie chorążemu propozycji objęcia stanowiska służbowego było w tym stanie rzeczy uzasadnione, a ostateczna decyzja o zwolnieniu go ze stanowiska służbowego wynikająca z decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. miała tylko charakter porządkujący i była wydana w formie przyjętej dla przypadków wyznaczania żołnierzy na nowe stanowiska służbowe.

Najistotniejsza natomiast jest, zdaniem pełnomocnika organu, odmowa chorążego pełnienia służby na wyższym stanowisku służbowym. Odmowa ta nastąpiła w dniu [...] lutego 2007 r., a następnie została podtrzymana w jego odwołaniu od rozkazu nr [...] Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego i nie została wycofana do czasu rozpatrzenia tego odwołania decyzją nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] czerwca 2007 r. Wobec powyższego zasadnym jest przyjęcie, że w chwili doręczenia decyzji zwalniającej chorążego z zajmowanego stanowiska służbowego, wydanej dla celów porządkowych, wobec faktycznego niespełnienia przez niego obowiązków na tym stanowisku, funkcjonowało oświadczenie chorążego o odmowie pełnienia służby na wyższym stanowisku służbowym, które nie zostało cofnięte. Można więc przyjąć, że de facto zwolnienie ze stanowiska zbiegło się ze stanem odmowy pełnienia służby wojskowej na zaproponowanym stanowisku służbowym trwającym od [...] lutego 2006 r.

W tym zakresie zachodzi różnica pomiędzy niniejszą sprawą a stanem faktycznym wynikającym z powołanego przez Sąd I instancji orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesiono w nim bowiem, że "w aktach sprawy nie ma dokumentu potwierdzającego formalne zwolnienie skarżącego z zajmowanego stanowiska służbowego", tymczasem w niniejszej sprawie takie formalne zwolnienie nastąpiło.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a mianowicie zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 111 pkt 7 w związku z art. 45 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędną ich wykładnię.

Rozpoznając postawiony zarzut zważyć należy, że zgodnie z art. 111 pkt 7 ustawy pragmatycznej żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy pełnienia służby na równorzędnym lub wyższym stanowisku służbowym, w razie zwolnienia z zajmowanego stanowiska w przypadkach, o których mowa w art. 45 ust. 1-3 tejże ustawy. W myśl art. 45 ust. 1 pkt 3 żołnierza zawodowego zwalnia się z zajmowanego stanowiska służbowego, gdy upłynął termin kadencji określony w decyzji o wyznaczeniu na stanowisko służbowe. Z art. 45 ust. 3 powołanej ustawy wynika natomiast, że żołnierza zawodowego zwolnionego ze stanowiska służbowego w przypadkach wymienionych w ust. 1 i 2 oraz żołnierza zawodowego pozostającego w rezerwie kadrowej zwalnia się z zawodowej służby wojskowej, gdy odmówi pełnienia służby na innym równorzędnym lub wyższym stanowisku.

Treść cytowanych przepisów wskazuje wyraźnie, że postępowanie w sprawie zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej jest postępowaniem kilkuetapowym. Jego wszczęcie może nastąpić, jak w rozpatrywanej sprawie, po upływie kadencji na zajmowanym przez żołnierza zawodowego stanowisku służbowym (art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy), w konsekwencji czego właściwy organ wojskowy zostaje zobligowany do wydania decyzji, którą zwalnia żołnierza z zajmowanego stanowiska służbowego. Zwolnienie żołnierza zawodowego ze stanowiska służbowego pozwala organowi na kolejny etap działań, którego celem jest wyznaczenie żołnierza na inne stanowisko służbowe, stosownie do posiadanych przez niego kwalifikacji i doświadczenia zawodowego. Z kolei odmowa przyjęcia zaproponowanego stanowiska może być podstawą do zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby wojskowej.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że kadencja J. R. na wyznaczonym stanowisku służbowym młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K. upłynęła w dniu 30 czerwca 2005 r. W dniu [...] lutego 2007r. J. R. zaproponowano inne wyższe stanowisko służbowe – stanowisko koncertmistrza w Orkiestrze Reprezentacyjnej Śląskiego Okręgu Wojskowego w K., na które żołnierz w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2007 r. nie wyraził zgody. Zwolnienie natomiast J. R. ze stanowiska młodszego muzyka-solisty w Orkiestrze Garnizonowej w K. nastąpiło rozkazem Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymanym w mocy decyzją nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] czerwca 2007 r. Kolejnym zaś działaniem organu (rozkaz nr [...] z dnia [...] października 2007 r. Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego utrzymany w mocy decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...]) było zwolnienie J. R. z zawodowej służby wojskowej i przeniesienie go do rezerwy z powodu odmowy pełnienia służby na wyższym stanowisku służbowym.

W tak przeprowadzonym postępowaniu doszło do istotnego naruszenia art. 111 pkt 7 w związku z art. 45 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy pragmatycznej, gdyż decyzja o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej została wydana w sytuacji, gdy nie zostały spełnione warunki określone w powołanych przepisach. Złożona skarżącemu propozycja pełnienia służby na wyższym stanowisku służbowym nastąpiła, gdy skarżący nadal pozostawał na dotychczasowym stanowisku służbowym. Do formalnego zwolnienia skarżącego z zajmowanego stanowiska służbowego doszło już po fakcie złożenia J. R. przez organ wojskowy propozycji pełnienia służby wojskowej na wyższym stanowisku służbowym. Nie spełnia to wymogu określonego w art. 45 ust. 3, iż zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby wojskowej może dotyczyć sytuacji, gdy żołnierz zwolniony ze stanowiska służbowego z powodów wymienionych w ust. 1 i 2 odmówi pełnienia służby na równorzędnym lub wyższym stanowisku służbowym. A skoro tak, to nie można przyjąć, że zaistniała podstawa zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wymieniona w art. 111 pkt 7 ustawy pragmatycznej, gdyż oznaczałoby to pominięcie treści przepisów art. 45 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 powołanej ustawy.

W świetle powyższego należy uznać, iż Sąd I instancji zasadnie uznał, w oparciu o prawidłowe rozumienie art. 111 pkt 7 w związku z art. 45 ust. 1 pkt. 3 i ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ nie miał uzasadnionej podstawy do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej na zasadach określonych w powołanych przepisach.

W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.