Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Z przepisów art. 184 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.) niewątpliwie wynika zakaz pobierania stypendiów równocześnie na kilku kierunkach studiów. Nie ma natomiast zakazu otrzymywania stypendiów w przypadku kontynuowania – w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego – nauki na drugim kierunku studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia. Nie ma przy tym znaczenia fakt, czy kontynuacja nauki odbywać się będzie na studiach uzupełniających magisterskich czy na studiach jednolitych magisterskich. Każde z nich bowiem prowadzą do uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi K. L. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w B. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w B. z dnia [...].12.2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w B. na rzecz skarżącego K. L. W. kwotę 394 (trzysta dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Skarżący K. L. W. – student I roku Uniwersytetu Medycznego w B., kierunku lekarsko-dentystycznego na Wydziale Lekarskim z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim, złożył w dniu 8.10. 2012r. wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2012/2013 z uwagi na wynoszącą 4,5 średnią ocen. We wniosku zamieścił oświadczenie, że aktualnie nie jest studentem innego kierunku studiów oraz, że jest absolwentem z 2012r. studiów I stopnia na Uniwersytecie Medycznym w B. o kierunku techniki dentystyczne.

Decyzją z dnia [...].12.2012r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego w B. powołując się na art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym odmówiła przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu decyzji przytoczyła jedynie treść powołanego przepisu nie odnosząc tej treści do stanu faktycznego w sprawie. W nagłówku decyzji organ wskazał, że działa w oparciu o art. 173 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz par. 1 Regulaminu pomocy materialnej studentom Uniwersytetu Medycznego w B. z 23.08.2012r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. L. W. zarzucił decyzji niespełnienie wymogów art. 107 par. 1 i 3 K.p.a. oraz naruszenie art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Stwierdził, że jego sytuacja odpowiada opisanym w przepisie prawa materialnego przesłankom uzyskania stypendium rektora. Ukończył bowiem na UMB kierunek techniki dentystyczne tj. studia pierwszego stopnia, nie mające bezpośredniej kontynuacji na drugim stopniu, Następnie podjął studia jednolite magisterskie na kierunku lekarsko – dentystycznym w celu uzyskania tytułu zawodowego lekarza dentysty, który to tytuł jest równorzędnym z tytułem magistra.

Decyzją z dnia [...].01.2013r. Odwoławcza Komisja Stypendialna (w innym składzie) po ponownym rozpatrzeniu wniosku, orzekła o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy stwierdził, że skoro skarżący jest absolwentem jednego kierunku studiów, to nie przysługuje mu już stypendium stosownie do treści art. 184 ust. 5 znowelizowanej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednocześnie Odwoławcza Komisja Stypendialna nie znalazła podstaw do podważenia formalnej strony decyzji utrzymanej w mocy stwierdzając, że jej uzasadnienie – mimo "swej zwięzłości" – spełnia podstawowe wymogi uzasadnienia.

W wywiedzionej na powyższą decyzję skardze sądowoadministracyjnej, K. L. W. podtrzymał zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną interpretację przepisu art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zdaniem strony, organ pominął przy ocenie wniosku treść końcowej części ww. przepisu, który daje prawo do świadczeń stypendialnych takiemu studentowi, który kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Skarżący zauważył, że ukończone przez niego w 2012r. studia na kierunku techniki dentystyczne nie mają bezpośredniej kontynuacji na drugim stopniu. Dlatego w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego podjął studia jednolite na kierunku lekarsko – dentystycznym. A zatem skoro nie jest absolwentem studiów drugiego stopni ani jednolitych magisterskich a kontynuuje naukę w celu zdobycia tytuł magistra lub równorzędnego z nim ( w tym wypadku lekarza dentysty), to nie traci prawa do stypendium.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, że przepis art. 184 ust. 5 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym nie pozwala na przyznanie stypendium studentowi podejmującemu nowe jednolite studia magisterskie po ukończeniu studiów I stopnia innego kierunku.

W trakcie postępowania sądowego o dopuszczenie do udziału w nim w charakterze uczestnika, wniósł Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej, będący zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze Sądowym organizacją zrzeszającą studentów, której celem działania jest - między innymi – reprezentowanie ogółu studentów w kraju i stanie na straży praw studentów (k. 61 – 72 akt sądowych). Skarżący przychylił się do wniosku organizacji o dopuszczenie do udziału w postępowaniu (vide: stanowisko wyrażone na rozprawie – k. 77 akt). Organ nie zajął stanowiska wobec wniosku.

Postanowieniem wydanym na rozprawie (k. 77 akt sądowych) Sąd na podstawie art. 33 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuścił Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika na prawach strony uznając, że przedmiot postępowania dotyczy zakresu statutowej działalności organizacji.

Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej przychylił się do skargi wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu swego stanowiska zaprezentował pogląd tożsamy z poglądem skarżącego w kwestii interpretacji przepisu art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Podzielił również argumentację skarżącego odnoszącą się do zarzutów naruszenia procedury administracyjnej tj. art. 107 K.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu. Skład orzekający w pełni bowiem podziela zarzut strony skarżącej wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa materialnego w postaci stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia przepisu art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepis ten stanowi, ze studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173 ustawy (tj. stypendium socjalne, stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora dla najlepszych studentów, stypendium ministra za wybitne osiągnięcia), chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Przepis ten poprzedza ustęp 4 – ty art. 184 w brzmieniu następującym: "Student studiujący równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać stypendium socjalne, specjalne dla osób niepełnosprawnych, zapomogę, stypendium rektora dla najlepszych studentów i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia tylko na jednym, wskazanym przez studenta kierunku studiów." Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym (vide: słownik pojęć ustawy zawarty w art. 2) studia w Polsce są studiami trzystopniowymi: studia pierwszego stopnia to studia licencjackie lub inżynierskie, przygotowujące do pracy w określonym zawodzie, kończące się uzyskaniem tytułu licencjata albo inżyniera, studia drugiego stopnia to studia magisterskie, umożliwiające uzyskanie specjalistycznej wiedzy w określonym zakresie kształcenia, kończące się uzyskaniem tytułu magistra lub równorzędnego, przy czym do uzyskania kwalifikacji drugiego stopnia prowadzą zarówno uzupełniające studia magisterskie, na które są przyjmowani kandydaci posiadający co najmniej kwalifikacje pierwszego stopnia, jak i jednolite studia magisterskie, na które są przyjmowani kandydaci posiadający świadectwo dojrzałości oraz studia trzeciego stopnia jako studia doktoranckie, na które są przyjmowani kandydaci posiadający tytuł magistra albo równorzędny, przygotowujące do samodzielnej działalności badawczej i twórczej oraz uzyskania stopnia naukowego doktora.

Z przepisów art. 184 ust. 4 i 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym niewątpliwie wynika zakaz pobierania stypendiów równocześnie na kilku kierunkach studiów. Nie ma natomiast zakazu otrzymywania stypendiów w przypadku kontynuowania - w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego - nauki na drugim kierunku studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia. Nie ma przy tym, znaczenia fakt, czy kontynuacja nauki odbywać się będzie na studiach uzupełniających magisterskich czy na studiach jednolitych magisterskich. Każde z nich bowiem prowadzą do uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego. Skład orzekający podziela trafność argumentacji Parlamentu Studentów Rzeczypospolitej Polskiej, który słusznie zauważa, że zawarte w przepisie art. 184 ust. 5 ustawy słowo "kontynuować" odnosi się do słowa "nauka" i oznacza dalsze kształcenie, którego celem ma być uzyskanie tytułu magistra lub równorzędnego z nim. Nie może być to kontynuacja profilu kształcenia albowiem nie każdy kierunek studiów pierwszego stopnia znajduje kontynuację na studiach drugiego stopnia (vide: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13.06.2006r. w sprawie nazw kierunków studiów – Dz. U. z 2006, Nr 121, poz. 838 ze zmian). W świetle treści art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym prawa do uzyskania stypendium na kolejnych studiach nie ma student, który na innym kierunku studiów uzyskał już tytuł magistra lub równorzędny z nim oraz student, który kontynuuje naukę na studiach pierwszego stopnia tj. nieprowadzących do uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego z nim. O pomoc materialną może się natomiast ubiegać student, który po ukończeniu studiów pierwszego stopnia kontynuuje studia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, czyli na studiach drugiego stopnia lub jednolitych magisterskich (tak też stanowisko zaprezentowane w Komentarzu do art. 184 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym autorstwa Moniki Kubiak i Grzegorza Winiarza, zamieszczonym w Systemie Informacji prawnej Lex). Taka interpretacja przepisu jest zgodna z literalnym brzmieniem art. 184 ust. 5 Prawa o szkolnictwie wyższym, który w treści nie zawiera zastrzeżenia, by kontynuowane studia mające prowadzić do uzyskania tytułu magistra lub tytułu równorzędnego miały być wyłącznie studiami magisterskim uzupełniającymi. Nadto jest tez zgodna z celowościową i systemową wykładnią przepisu. Obowiązek władz publicznych materialnego wspierania studentów służy zapewnieniu pomocy w uzyskaniu wykształcenia w stopniu możliwie najwyższym. Od obowiązku niesienia dalszej pomocy materialnej osobie kontynuującej naukę zwalnia okoliczność ukończenia studiów wyższych. Wynikające z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym prawo absolwenta studiów I stopnia kontynuującego kształcenie w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego do otrzymywania pomocy stypendialnej doznaje jedynie ograniczenia czasowego (nie dłużej niż przez 3 lata).

Zdaniem Sądu zasadne są także zarzuty skargi dotyczące naruszenia procedury administracyjnej poprzez utrzymanie w mocy decyzji niezawierającej uzasadnienia. W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej nie ma bowiem – jak ujmuje to organ - zwięźle przedstawionego stanowiska organu a jedynie przytoczenie brzmienia art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, bez odniesienia treści przepisu do stanu faktycznego sprawy. Tym samym nie ma oceny spełnienia (niespełnienia) przesłanek przepisu prawa materialnego w okolicznościach badanego przypadku. Adresat decyzji zmuszony jest domyślać się motywów rozstrzygnięcia, co przy odwrotnym niż organ rozumieniu przepisu, czyni dla niego decyzję niezrozumiałą. Stosownie do treści art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, polega na zachowaniu przez organy minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. W świetle art. 107 par. 3 K.p.a. określającego wymogi uzasadnienia decyzji, każde uzasadnienie powinno zawierać odniesienie się do ocenianych faktów oraz do mającego zastosowanie w sprawie prawa. Ograniczenie się do zacytowania brzmienia przepisu prawa materialnego zdecydowanie uchybia wymogom należytego uzasadnienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej wydanie decyzji Odwoławczej Komisja Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w B. I instancji jako wydanych z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego oraz mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa procesowego (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi stała się konieczność zamieszczenia w wyroku stwierdzenia o niemożności wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz strony skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 210 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Do podlegających zasądzeniu od organu na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego niezbędnych do celowego dochodzenia przez nią praw, zaliczyć należało uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 złotych oraz koszty przejazdu do sądu skarżącego i pełnomocnika w osobie matki skarżącego, odpowiadające cenom biletów PKP (ulgowego i zwykłego) na trasie Kalisz – Białystok w obie strony w łącznej wysokości 194 złote (art. 205 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).