Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o zwrocie przez M. K. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2014r. do 30 czerwca 2014r. w wysokości 2000 zł wraz z ustawowymi odsetkami po uprzednim ustaleniu wysokości odsetek na dzień wpłaty. Organ wskazał, że w okresie na jaki przyznano i wypłacono świadczenie z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy nie wyegzekwował od dłużnika ani nie przekazał na konto organu żadnej kwoty.

Na skutek wniesionego odwołania, w którym M. K. kwestionował zasadność przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. uchylono powyższe rozstrzygnięcie w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazano na brak w aktach zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres objęty decyzją o zwrocie oraz brak informacji komornika o dokonanych wpłatach przez dłużnika alimentacyjnego. Jednocześnie organ wskazał, że tylko świadczenie, które zostało prawidłowo przyznane i wypłacone może podlegać zwrotowi, co wymaga ponownej analizy materiału dowodowego w sprawie m.in. pod katem zasadności przyznania stronie świadczeń (wyrok WSA z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 766/13)

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wójt Gminy O. orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego M. K. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2014r. do 30 czerwca 2014r. w wysokości 2000 zł wraz z ustawowymi odsetkami po uprzednim ustaleniu wysokości odsetek na dzień wpłaty. Rozstrzygnięcie to oparto na przepisie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.- zwanej dalej "ustawą o pomocy"), zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu podano, że na mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla A. K. reprezentowanej przez A. Z. na okres 1 marca 2014r. do 30 września 2014r. w kwocie 500 zł miesięcznie, o czym dłużnik alimentacyjny został poinformowany. W dniu 17 czerwca 2014 r. M. K. przedstawił przekazy pocztowe z tytułu alimentów nadane w dniu 31.03.2014 r. (alimenty za marzec 2014r)., 30.04.2014r. (alimenty za kwiecień 2014r.), 01.06.2014r. (alimenty za maj 2014r.) 11.06.2014r (alimenty za czerwiec 2014r.) oraz 12.06.2014r. (ponowne nadanie alimentów za miesiąc kwiecień 2014r). Organ ustalił, że A. Z. pobrała alimenty od dłużnika nadane w dniu 31 marca 2014 r., natomiast po otrzymaniu decyzji z dnia [...] r. kolejne przekazy nie zostały przez nią podjęte, co wynika z potwierdzeń odmowy ich przyjęcia. Następnie na mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] wydanej na wniosek A. Z., uchylono od dnia 1 lipca 2014 r. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym zawiadomiono dłużnika o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Orzekając o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wskazał, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego tj. od dnia 22 kwietnia 2014r. do dnia 30 czerwca 2014r. wnioskodawczyni nie pobrała alimentów bezpośrednio od dłużnika, jak również organ egzekucyjny nie dokonał żadnych potrąceń alimentów od dłużnika i nie przekazał ich organowi, zaś alimenty za miesiąc marzec 2014 r. odebrane przez wierzyciela w dniu 2 kwietnia 2014r. w związku z przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 marca 2014r. organ egzekucyjny zaliczył na alimenty zaległe.

W odwołaniu od opisanej powyżej decyzji M. K. podał, że wszelkie zaległości z tytułu alimentów dla A.K. uregulował w styczniu 2013 r., a bieżące alimenty wpłaca bez opóźnień. Zdaniem odwołującego się nie było więc podstaw do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji podzielając ustalenia i wnioski organu I instancji.

Kolegium wskazało, iż na rzecz osoby uprawnionej A. K. w okresie od 1 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2000 zł, na podstawie decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Natomiast z pisma Komornika sądowego przy Sądzie [...] w J. z dnia 8 września 2014r. wynika, że od 22 kwietnia 2014r. do 30 czerwca 2014r. A. Z. nie pobrała alimentów bezpośrednio do dłużnika, jak również organ egzekucyjny nie dokonał żadnych potrąceń alimentów od dłużnika. W związku z tym, mając na względzie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ odwoławczy stwierdził, że w sytuacji, gdy na mocy decyzji administracyjnej świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało wypłacone osobie uprawnionej właściwy organ wierzyciela jest zobowiązany do żądania zwrotu tych należności.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadniając swoje stanowisko podał, że dnia 19 października 2011 r. Komornik Sądowy przy Sądzie [...] w R., na wniosek A. Z., wszczął postępowanie egzekucyjne dotyczące alimentów na podstawie wyroku Sądu [...] w M. z dnia [...] r. za okres od 1 sierpnia 2010 r. do 30 października 2011 r. Postępowanie to zostało umorzone dnia 31 stycznia 2013 r. albowiem ww. złożyła oświadczenie, iż dłużnik spłacił całą należność wraz z odsetkami za wskazany okres. Następnie A.Z. złożyła wniosek o egzekucję alimentów na podstawie wyroku Sądu [...] w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] do innego komornika. We wniosku egzekucyjnym wskazała okres od 1 sierpnia 2010 r. do 31 grudnia 2010 oraz od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. Wniosek ten obejmował więc okres, za który zostały uregulowane należności. Pomimo tego Komornik Sądowy przy Sądzie [...]w J. prowadził egzekucję pod sygn. akt [...], gdyż jak twierdził, nie jest uprawniony do rozstrzygania sporów. Zdaniem skarżącego A. Z. wprowadziła w błąd Komornika sądowego żądając wszczęcia egzekucji między innymi za okres, za który należności te zostały uregulowane w celu uzyskania korzyści majątkowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje więc wyłącznie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 wskazanej wyżej ustawy).

Skargę należało uwzględnić, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiot zaskarżenia stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji ustalającą należność do zwrotu z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – zwanej także dalej "ustawą o pomocy") w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W związku z tym po myśli art. 27 ust. 2 organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przywołana regulacja bez wątpienia nakłada na organ wierzyciela obowiązek wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jeżeli wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu takiej pomocy osobie uprawnionej.

Kwestią istotną w sprawie jest natomiast to, czy w postępowaniu o zwrot należności dłużnik może kwestionować istnienie obowiązku zwrotu, jeżeli świadczenia zostały wypłacone na podstawie ostatecznej decyzji o ich przyznaniu. Literalna wykładnia art. 27 ust. 1 cyt. ustawy może prowadzić do negatywnej odpowiedzi. Natomiast skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku tut. Sądu z dnia z dnia 7 czerwca 2011, sygn. akt IV SA/Gl 765/10 , że w konstytucyjnie zadekretowanym państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP) przyjęcie takiego stanowiska jest nie do przyjęcia. Sąd przy tym zwrócił uwagę, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również stroną w sprawie o zwrot przez wierzyciela nienależnie pobranego świadczenia. Tym samym nie ma żadnego wpływu na zakres przyznanych i wypłaconych wierzycielowi świadczeń, nawet jeżeli dokonano by tego w sposób niezgodny z przepisami prawa. Automatyczne przeniesienie skutków ewentualnych nieprawidłowości na płaszczyznę postępowania o zwrot należności przez dłużnika mogłoby w skrajnych przypadkach powodować nałożenie obowiązku zwrotu mimo całkowitego wywiązania się przez dłużnika z zobowiązań alimentacyjnych na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczeń. Przy tym stanowisku nie byłoby więc takiego postępowania administracyjnego, które gwarantowałoby dłużnikowi (z jego udziałem, jako strony) ochronę należnych mu praw. Dlatego też w ramach postępowania o zwrot należności dłużnik może wykazywać, że wierzycielowi wypłacono świadczenia z funduszu bezpodstawnie lub w zawyżonej wysokości. Jednakowoż czynienie ustaleń w tym przedmiocie nie ma na celu ponownego rozstrzygania o świadczeniach dla osób uprawnionych, lecz jest koniecznym elementem postępowania w sprawie zwrotu należności przez dłużnika. Co najwyżej wynik tego postępowania może wywołać możliwość zweryfikowania innych decyzji. Można jedynie zauważyć, że różnice unormowań poszczególnych instytucji prawnych mogą powodować, że np. brak warunków do żądania zwrotu należności przez dłużnika niekoniecznie musi oznaczać, że zaistniał przypadek nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy (por. także wyrok WSA w Gliwicach z 3 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 158/13). Kwestii tych Kolegium wydając zaskarżona decyzję nie miało na względzie choć uchylając w tej sprawie wcześniejszą decyzję organu I instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania wyraziło pogląd, znajdujący potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że tylko świadczenie, które zostało prawidłowo przyznane oraz wypłacone na podstawie art. 27 ust. 1 cyt. ustawy może podlegać zwrotowi.

Wobec tego, zdaniem Sądu, organ odwoławczy winien był ocenić, czy podnoszone w toku postępowania okoliczności regulowania zobowiązań alimentacyjnych poprzez ich wpłatę bezpośrednio wierzycielowi, w świetle przepisów ustawy o pomocy miały wpływ na zakres świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w konsekwencji na zakres obowiązku zwrotu należności przez skarżącego w trybie art. 27 ust. 1 tej ustawy. Jednakowoż z akt sprawy wynika, że skarżący przekazem pocztowym z dnia 31 marca 2014 r. nadał kwotę 600 zł tytułem alimentów za miesiąc marzec na rzecz A. K. oraz że kwota ta w dniu 2 kwietnia 2014 r. została przyjęta przez wierzyciela. Natomiast decyzją z dnia [...] r. przyznano na rzecz uprawnionej A. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r., a zatem także za okres, za który alimenty zostały dobrowolnie przekazane wierzycielowi i przez niego pobrane. Świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego dotyczy więc tego samego miesiąca, co pobrane od dłużnika alimenty. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymała alimenty od osoby zobowiązanej, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania za ten okres prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata. Dodatkowo można wskazać, że w odniesieniu do dobrowolnych wpłat alimentacyjnych dokonanych bezpośrednio wierzycielowi, do kompetencji komornika nie należy samodzielne zaliczenie tych wpłat na poczet należności objętych postępowaniem egzekucyjnym. Sposób zaliczania świadczeń na poczet różnych długów, m. in. kolejnych świadczeń okresowych takich jak alimenty, reguluje art. 451 Kodeksu cywilnego. Wypadnie przy tym zauważyć, że zaliczenie wpłaconej przez dłużnika alimentacyjnego kwoty na poczet alimentów zaległych nastąpić może wówczas, gdy dłużnik nie oznaczył miesiąca, za który wpłaty dokonuje.

Mając na względzie przedstawioną argumentację za przedwczesne, bo nie poprzedzone dokonaniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz oceną całości materiału dowodowego należało uznać stanowisko organu odwoławczego o obowiązku zwrotu w całości kwoty świadczeń wypłaconych uprawnionej za okres od 1 marca do 30 czerwca 2014 r.

W takim stanie rzeczy Sąd uznał, że organ II instancji, dokonując niewłaściwej wykładni art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy nie rozpoznał należycie sprawy, czym naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tych też przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu.