Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Rejonowego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2025 r. sygn. akt II SAB/Kr 234/23 w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego [...] na rzecz M. J. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w wyroku z 5 marca 2025 r., sygn. akt II SAB/Kr 234/23, stwierdził, że Prezes Sądu Rejonowego [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz zobowiązał Prezesa do wydania aktu lub do dokonania czynności z wniosku M. J. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

M. J., w trybie art. 3a i art. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 1914, dalej: Prawo prasowe) ‒ jako dziennikarz czasopisma "[...]" ‒ zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Sądu o udostępnienie dokumentów z akt sprawy cywilnej o wskazanej sygnaturze po ich uprzedniej anonimizacji, tj.: pozwu, odpowiedzi na pozew, wyroku z uzasadnieniem, informacji o reprezentacji w postępowaniu, czy w sprawie wniesiono apelację, a jeśli wniesiono: skan apelacji, wyroku sądu II instancji wraz z uzasadnieniem.

WSA w Krakowie, wyrokiem z 5 marca 2025 r., sygn. akt II SAB/Kr 234/23, uwzględnił skargę na bezczynność Prezesa Sądu. W uzasadnieniu podniesiono, że nie ulega wątpliwości, że Prezes Sądu jest podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej na podstawie art. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902, dalej: u.d.i.p.), a nie jest podmiotem wymienionym w art. 4 ust. 1 Prawa prasowego.

Sąd I instancji stwierdził, że wniosek dotyczący dostępu do konkretnych dokumentów z akt sprawy sądowej, należało rozpoznać w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, na co wskazują postanowienia art. 3a Prawa prasowego. Podkreślono, że udostępnienie pozwu i odpowiedzi na pozew nie może odbyć się w trybie wskazanym w art. 9 K.p.c. (dostępu do akt sprawy). Należy bowiem rozróżnić dostęp do akt sprawy (cywilnej, karnej, administracyjnej) od wniosku o konkretne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. W tym ostatnim przypadku zastosowanie znajdą przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej.

WSA w Krakowie stwierdził także, że w odpowiedzi na wniosek, Prezes Sądu, w terminie wskazanym przez przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej, w ogóle nie zareagował na wniosek, tj. nie wydał aktu, ani nie dokonał czynności materialno-technicznej. Tym samym organ dopuścił się bezczynności, ale nie można postawić mu zarzutu rażącego naruszenia prawa. Sąd I instancji podniósł, że stanowisko Prezesa Sądu nie wynika z celowego ignorowania strony, ale z błędnej interpretacji przepisów prawa. Podkreślono, że kwestie relacji ustawy o dostępie do informacji publicznej, regulacji szczególnych w zakresie dostępu do akt sprawy oraz Prawa prasowego są złożone. Zatem naruszenie prawa, którego organ się dopuścił nie dotyczyło naruszenia oczywistej normy prawnej.

W skardze kasacyjnej z 2 kwietnia 2025 r., Prezes Sądu wniósł o uchylenie wyroku WSA w Warszawie w całości i odrzucenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według obowiązujących norm.

Zarzucono:

‒ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 10 ust. 1 u.d.i.p., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wnioskiem z 7 marca 2023 r. skierowanym do organu wniesiono o udzielenie informacji publicznej, pomimo braku podstaw do takiego uznania, ponieważ w aktach sprawy brak jest wniosku z tej daty; art. 2 ust. 1 u.d.i.p., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wniosek o dostęp do informacji publicznej wniesiony przez nieistniejący podmiot wywołuje skutek prawny w postaci obowiązku organu do udzielenia informacji publicznej wymienionej w tym wniosku;

‒ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 25 P.p.s.a., poprzez uznanie, że nieistniejący podmiot posiada zdolność do występowania w charakterze strony (zdolność sądową) w postępowaniu sądowoadministracyjnym; art. 26 P.p.s.a., poprzez uznanie, że nieistniejący podmiot posiada zdolność do czynności (zdolność procesową) w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Wskazano, że budzi to wątpliwość, kto w istocie wniósł o udzielenie informacji publicznej, czy wniesiono w imieniu czasopisma: "[...]", czy też wniosek złożyła osoba fizyczna. Czasopismo "[...]" zostało zarejestrowane przez Sąd Okręgowy w [...] 23 lipca 2020 r., zgodnie jednak z art. 23 Prawa prasowego rejestracja tego czasopisma utraciła ważność z mocy samego prawa 23 lipca 2021 r., ponieważ do tego dnia nie wydano ani jednego egzemplarza tegoż periodyku w jakiejkolwiek formie, ani nie wystąpiono o zachowanie rejestracji. Jedyną aktywnością, związaną w jakikolwiek sposób z zarejestrowanym tytułem, było i jest prowadzenie fanpaga'a na Facebook'u oraz założenie profilu w serwisie Twitter. Podkreślono, że tego typu aktywność nie jest jednak "wydawaniem czasopisma".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., w przedmiotowej sprawie nie występują.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające z regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani w inny sposób ich korygować lub uzupełniać, nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów, niż wskazane w podstawach skargi kasacyjnej, a brak konkretnego i popartego stosowną argumentacją zakwestionowania stanowiska wyrażonego w danej kwestii przez wojewódzki sąd administracyjny powoduje związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem sądu I instancji w danym zakresie i niemożność zbadania jego zasadności. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej (wyroki NSA: z 25 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1253/13, z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3171/12, z 8 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 909/14).

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia, przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego kasacyjnie – uchybił sąd I instancji, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności (por. wyroki NSA m.in.: z 11 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2125/18, z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2187/21, z 14 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 2138/21, z 25 października 2023 r., sygn. akt III FSK 4035/21, z 11 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 1931/23, z 8 lipca 2025 r., sygn. akt I OSK 2182/23).

Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie nie odpowiada przywołanym określonym wymogom.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 25 i art. 26 P.p.s.a., jednakże zarzucanych uchybień nie powiązano z przepisami postępowania, regulującymi proces dochodzenia do rozstrzygnięcia. Tym samym zarzut ten nie mógł zostać uznany za skierowany przeciwko zaskarżonemu wyrokowi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że budzi wątpliwości kto był wnioskodawcą w sprawie: czy wniosek złożono w imieniu czasopisma: "[...]", czy też wniosek złożyła osoba fizyczna. Podnieść należy, że udostępnienie informacji publicznej prasie odbywa się w trybie przepisów u.d.i.p. Przepisy art. 4 ust. 1 Prawa prasowego, poszerzają katalog podmiotów zobowiązanych do udzielenia prasie informacji o podmioty niewymienione w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Dla wskazania właściwego trybu dostępu do określonej informacji w sytuacji, gdy wnioskuje o nią prasa, decydujące znaczenie ma nie podmiot wnioskujący, ale ocena charakteru tej informacji oraz charakteru adresata wniosku. W przypadku bowiem gdy wniosek dotyczący informacji skierowany jest do podmiotów zobowiązanych na mocy w art. 4 ust. 1 Prawa prasowego, właściwym dla załatwienia zawsze będzie nie tryb określony w ustawie o dostępie do informacji publicznej, ale tryb wskazany w art. 4 ust. 3-4 Prawa prasowego (zob. wyrok NSA z 23 lipca 2025 r., sygn. akt III OSK 1765/24).

Stosownie do art. 4 ust. 1 Prawa prasowego zobowiązani do udzielenia prasie informacji są przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku. Sądy rejonowe tymczasem, zgodnie z art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1483, ze zm.) są jednostkami zaliczanymi do sektora finansów publicznych, a więc nie podlegają przepisom art. 4 ust. 1 Prawa prasowego. Tym samym w sprawie zastosowanie ma tryb określony w ustawie o dostępie do informacji publicznej.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego: art. 2 ust. 1 i art. 10 ust. 1 u.d.i.p. również należy uznać za niezasadne. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (wyroki NSA: z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12, z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2327/11). Podkreślić należy, że w skardze kasacyjnej nie doszło do skutecznego podważenia stanu faktycznego ustalonego przez Sąd I instancji, ponieważ nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia przepisów postępowania regulujących ustalanie stanu faktycznego, będącego podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku. Tym samym wywody zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w których podejmuje się próbę podważenia okoliczności faktycznych ustalonych przez Sąd I instancji, z powodu braku powiązania ich z przepisami postępowania, regulującymi ustalanie stanu faktycznego, nie mogły odnieść skutku.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.