Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Anna Dumas (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Płusa, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. sp. z o. o. z siedzibą w K. (dawniej: [...] Spółdzielnia [...] z siedzibą w K.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1597/12 w sprawie ze skargi [...] Spółdzielnia [...] z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis oddala skargę kasacyjną.

II FSK 1771/13

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1597/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi K. sp. z o. o. z siedzibą w K. (dawniej: [...] Spółdzielnia [...] z siedzibą w K.) oddalił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 lipca 2012 r., w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis.

Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w dniu 12 stycznia 2012 r. spółdzielnia zwróciła się o wydanie zaświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis w ramach ustawowego zwolnienia z podatku od nieruchomości. Podstawą wystąpienia z wnioskiem było poniesienie wydatku na zakup samochodu osobowego marki Subaru Forester w ramach indywidualnego programu rehabilitacyjnego (dalej "IPR") dla osoby niepełnosprawnej – prezesa ww. spółdzielni R. W., w celu dostosowania miejsca i stanowiska pracy zmniejszającego ograniczenia zawodowe, wynikające ze stopnia i rodzaju niepełnosprawności. Przedmiotowy samochód został zakupiony za kwotę 91 056,91 zł netto + podatek VAT (23%).

Postanowieniem z dnia 29 lutego 2012 r. Prezydent Miasta K. odmówił spółdzielni wydania stosownego zaświadczenia, podnosząc, że środki na zakup samochodu wydatkowane były w sposób nieoszczędny, a tym samym nie został spełniony warunek przewidziany w §4a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810 ze zm.), dalej: "rozporządzenie z dnia 19 grudnia 2007 r.". W opinii Prezydenta powszechnie znanym faktem jest, że za zdecydowanie niższe środki można kupić samochód osobowy, który równie dobrze realizowałby wyznaczony przez komisję rehabilitacyjną cel jakim jest umożliwienie osobie niepełnosprawnej pokonywanie barier fizjograficznych, przestrzennych i transportowych, jakie pojawiają się przy wykonywaniu powierzonej pracy.

W zażaleniu na ww. postanowienie pełnomocnik spółdzielni wniósł o jego uchylenie, wskazując że zostały spełnione przesłanki konieczne i wystarczające do wydania zaświadczenia. Podał również, że w oparciu o ten sam stan faktyczny Naczelnik Urzędu Skarbowego K. wydał zaświadczenie o pomocy de minimis.

Postanowieniem z dnia 25 lipca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. Organ podniósł, że w programie IPR opracowanym dla niepełnosprawnego pracownika (wobec którego orzeczono lekki i trwały stopień niepełnosprawności) podano, iż wymagane jest dostosowanie stanowiska pracy tego pracownika, prezesa spółdzielni, drogą doposażenia w środek transportu osobowego, umożliwiającego pokonywanie barier, w tym wynikających z dysfunkcji organizmu. Na realizację zadania w postaci zakupu samochodu osobowego przeznaczono w programie kwotę 95 tys. zł. Organ wskazał, że zakupiony samochód w żaden sposób nie został dostosowany do wymagań osoby niepełnosprawnej, gdy w IPR opracowanym dla pracownika wskazano, że "posiadanie samochodu i dostosowanie go do osoby prowadzącej jest niezbędne w procesie rehabilitacji". Podkreślono, że elementy wyposażenia samochodu wskazane w IPR (klimatyzacja, regulowane siedzenie, wysokie zawieszenie) w jednakowym stopniu ułatwiają jego prowadzenie zarówno osobie zdrowej jak i niepełnosprawnej oraz stanowią raczej wyposażenie standardowe, przewidziane dla danego modelu samochodu, a nie wyposażenie specjalistyczne dla osoby ze schorzeniami narządu ruchu. Z uwagi na zakres obowiązków pracownika, zdaniem Kolegium, nie można uznać, że zakup samochodu, stanowi działanie związane z przystosowaniem stanowiska pracy stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności i przyczynia się do zmniejszenia ograniczeń wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. Organ podkreślił również, że sam fakt sfinansowania wydatku w ramach IPR nie oznacza, że spełniony został warunek udzielenia pomocy w ramach pomocy de minimis.

W skardze na ww. postanowienie spółdzielnia zarzuciła naruszenie: (1) art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", poprzez brak uznania za organem pierwszej instancji spełnienia przesłanki celowości przy jednoczesnym uwzględnieniu zarzutu niespełnienia przesłanki oszczędności z §4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r., ponadto, rozszerzając podstawy odmowy wydania zaświadczenia poprzez stwierdzenie, że odmowa wydania rzeczonego zaświadczenia wynika z faktu, że zakup samochodu nie mieści się w katalogu wydatków, o których mowa w §2 ust. 1 pkt 12 ww. rozporządzenia; (2) naruszenie art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., nr 127, poz. 721 ze zm.), dalej: "ustawa o rehabilitacji" w zw. z §2 ust. 1 pkt 12 lit. e oraz §4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. poprzez uznanie, że zakup samochodu w ramach realizacji IPR nie uprawnia do otrzymania zaświadczenia o pomocy de minimis.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił ww. skargę.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że organ był uprawniony do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy wydatek związany z zakupem dla prezesa spółdzielni przedmiotowego samochodu, dokonany w ramach IPR, spełnia przesłanki, o których mowa w ww. rozporządzeniu, w szczególności czy został on dokonany w celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika oraz podkreślił, że organ nie jest związany opiniami specjalistów wchodzących w skład komisji rehabilitacyjnej w zakresie oceny, czy określony wydatek przyczyni się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych pracownika. Sąd stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie uznało, że co do zasady, przepisy nie pozwalają na sfinansowanie, w ramach IPR, zakupu samochodu, organ zaznaczył, że konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesionym wydatkiem, a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych pracownika niepełnosprawnego, objętego programem. Sąd podzielił przy tym ocenę Kolegium, że w sprawie brak jest takiego związku, podkreślając, że zakupiony samochód nie zawiera żadnego przystosowania do stopnia niepełnosprawności pracownika. Sąd podzielił również stanowisko, że zakup samochodu poprawił jedynie komfort pracy na zajmowanym stanowisku - trudno bowiem znaleźć związek pomiędzy zakupem samochodu, a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych na stanowisku prezesa zarządu. Odwołano się przy tym do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1144/10 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA).

Zdaniem Sądu, zasadnie także organy obu instancji uznały, że w sprawie naruszono §4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. nakazujący dokonywanie wydatków w sposób celowy i oszczędny - na rynku motoryzacyjnym można nabyć samochody osobowe nowe jak i używane w niższej cenie, z identycznym wyposażeniem jak wskazane w IPR pracownika.

Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a., Sąd wskazał, że na skutek rozpatrzenia zażalenia spółdzielni, SKO w Krakowie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K., co dla strony skarżącej oznaczało po prostu odmowę wydania zaświadczenia stwierdzającego, że zakup przedmiotowego samochodu osobowego jest pomocą de minimis; zestawienie sentencji postanowienia organu pierwszej instancji z sentencją postanowienia organu drugiej instancji nie wskazuje, aby pogorszenie o jakim mowa ww. przepisie miało miejsce. Sąd podkreślił również, że nie można uznać, iż organ drugiej instancji jest związany przyjętą przez organ pierwszej instancji przesłanką odmowy wydania zaświadczenia.

W skardze kasacyjnej od ww. wyroku skarżąca zaskarżyła go w całości, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 8 ustawy o rehabilitacji, a tym samym pominięcie, iż założenia ustawy prócz dążenia do osiągnięcia możliwie najwyższego poziomu funkcjonowania osób niepełnosprawnych, podnoszenia jakości ich życia i integracji społecznej zmierzają do rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych;

2) naruszenie art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 2 ust. 1 pkt 12 lit. e rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. poprzez jego błędne zastosowanie, a tym samym uznanie, iż zakup samochodu w ramach realizacji IPR nie uprawnia do otrzymania zaświadczenia o pomocy de minimis, gdyż zakupiony w ramach funduszu rehabilitacji samochód powinien posiadać specjalistyczne wyposażenia, aby zakup mógł zostać uznany za zasadny;

3) naruszenie § 4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. poprzez jego błędne zastosowanie, a tym samym przyjęcie, iż zakup samochodu osobowego Subaru Forester w ramach realizacji IPR nie spełnia przesłanek celowości i oszczędności, w sytuacji kiedy został zakupiony dla osoby niepełnosprawnej dla stworzenia jej warunków pracy (przesłanka celowości), zaś koszt zakupu samochodu Subaru Forester nie może zostać uznany jako naruszający przesłankę oszczędności ze względu na konieczność posiadania odpowiedniego wyposażenia.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasadzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłową odmowę wydania skarżącej zaświadczenia o pomocy de minimis. W ocenie Sądu poniesiony przez skarżącą ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych wydatek na zakup samochodu dla niepełnosprawnego pracownika pełniącego funkcję prezesa Spółki nie mieści się w zakresie wydatków wskazanych w § 2 ust. 1 pkt 12 lit. e rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Sformułowane przez autora skargi kasacyjnej w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuty naruszenia wskazanych przepisów przez ich błędne zastosowanie zmierzają do wykazania, że zakup samochodu jako wydatek, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 lit e (koszt dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, stanowi koszt realizacji indywidualnego programu rehabilitacji w celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej zatrudnionej na stanowisku prezesa zarządu i uprawnia do otrzymania zaświadczenia o pomocy de minimis. Stanowisko autora skargi kasacyjnej jest nieprawidłowe.

Na wstępie należy przywołać przepis § 9 ust. 1 i 2 cyt. wyżej rozporządzenia, zgodnie z którym warunkiem uznania pomocy jako pomocy de minimis jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez właściwy organ. Aby uzyskać zaświadczenie o pomocy de minimis przedsiębiorca musi przedłożyć informację o dokonaniu wydatku ze środków funduszu rehabilitacji w określonym przepisem § 9 ust. 2 terminie. Przeznaczenie środków funduszu rehabilitacyjnego określa § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia, który w pkt 12) lit. a- f stanowi o poszczególnych rodzajach możliwych kosztów ponoszonych w ramach wydatków na indywidualne programy rehabilitacji mające na celu zmniejszanie ograniczeń zawodowych. Wśród wyszczególnionych kosztów wymienia się w pkt e) koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Przewidziany wskazanym przepisem sposób wydatkowania środków funduszu rehabilitacyjnego znajduje swoje doprecyzowanie w § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Przepis ten warunkuje wykorzystanie środków finansowych funduszu rehabilitacji od opracowania programu rehabilitacji przez powołaną do tego celu przez pracodawcę komisję rehabilitacyjną. Program opracowuje się dla pracowników niepełnosprawnych, którzy czy to posiadają najniższe kwalifikacje, czy to z uwagi na niepełnosprawność mają utrudnione samodzielne wykonywanie pracy, czy utracili zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, czy wreszcie zmieniają kwalifikacje zawodowe. Każdy indywidualny program rehabilitacji danego pracownika musi określać m.in. cel programu, metody jego realizacji jak też harmonogram działań (§ 6 ust. 7 pkt 3 i 4 rozporządzenia). Należy jednak zaznaczyć, że niezależnie od tego na jaki rodzaj wydatków przeznacza się środki zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, towarzyszyć im musi zawsze nakreślony § 4a rozporządzenia warunek, którym jest wydatkowanie środków z tego funduszu w sposób celowy i oszczędny z uwzględnieniem doboru metod i środków realizacji w stosunku do zamierzonych efektów. Ponadto, uwzględniając cel, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 12) rozporządzenia, wydatkowanie środków funduszu na indywidualny program rehabilitacji musi ograniczać się tylko do tych wydatków, dzięki którym uruchomione zostanie działanie przywracające niepełnosprawnemu sprawność, choćby na czas wykonywania pracy.

Jak wynika z omówionych wyżej przepisów, przeznaczone na indywidualne programy rehabilitacji i finansowane dla ich realizacji inne wydatki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 lit. e rozporządzenia, muszą odpowiadać założonym takim programem działaniom, które służąc zmniejszeniu ograniczeń zawodowych pracownika objętego programem, wiążą się z podstawowymi lub stale wykonywanymi obowiązkami zawodowymi tego pracownika i bez których zmniejszenie ograniczeń zawodowych rehabilitowanego nie będzie mogło zostać zrealizowane. Dodatkowo, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mimo, że oczywistym jest, iż założone cele i metody realizacji indywidualnego programu rehabilitacji sugerować mogą określone wydatki, to jednak nie do komisji rehabilitacyjnej, a do organu administracji udzielającego pomocy należy ocena zasadności dokonanego przez pracodawcę wydatku - tak gdy idzie o przedmiot jak i wysokość zakupu, co znajduje uzasadnienie w treści powołanych wyżej przepisów rozporządzenia, a w szczególności przepisu § 2 ust. 1 pkt 12 lit. e oraz § 4a rozporządzenia.

W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że wydatek na zakup samochodu dla niepełnosprawnego pracownika pełniącego funkcję prezesa zarządu poczyniony został ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, tak jak niesporne jest, że dla prezesa zarządu Spółki, z uwagi na jego niepełnosprawność, opracowany został indywidualny program rehabilitacji. Strona skarżąca podnosiła, że korzystanie z samochodu jest niezbędne w procesie rehabilitacji.

W świetle poczynionych wyżej rozważań należy stwierdzić, iż zakup samochodu dla niepełnosprawnego prezesa zarządu nie mógł zostać uznany za wydatek służący rehabilitacji rozumianej jako przywracanie niezbędnej dla wykonywania określonej pracy sprawności, a zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji jest w tej kwestii prawidłowe. Słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesionym wydatkiem, a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych pracownika niepełnosprawnego, objętego programem. Prawidłowo zatem ocenił Sąd pierwszej instancji, w konsekwencji ustaleń organów administracji, że samochód nie zawiera żadnego przystosowania do stopnia niepełnosprawności pracownika, a podane w indywidualnym programie rehabilitacyjnym parametry takie jak klimatyzacja, wygodny i regulowany fotel, wyższe podwozie stanowią wyposażenie standardowe przewidziane dla danego modelu samochodu.

Należy mieć również na uwadze obowiązki prezesa zarządu, które mają charakter kierowniczo organizatorski i dla wykonywania których nie jest niezbędny samochód, zatem nie można przyjmować, że bez samochodu pracownik na takim stanowisku ma utrudnione samodzielne wykonywanie pracy (wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1144/10) Zważywszy, iż trudno o efekty rehabilitacyjne używania zakupionego ze środków funduszu rehabilitacyjnego samochodu w sytuacji, gdy niepełnosprawny pracownik wykorzystuje ten samochód incydentalnie, tj. w razie potrzeby, wydatek tak poczyniony nie może być uznany za zmierzający do zmniejszenia ograniczeń zawodowych.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia § 4a rozporządzenia. Oceniając zakup samochodu dla sprawującego funkcje kierownicze prezesa zarządu pod względem celowości i oszczędności takiego wydatku poniesionego w ramach indywidualnego programu rehabilitacji jako metody optymalnej w stosunku do zakładanych efektów, co jest warunkiem wykorzystania funduszu rehabilitacji ( § 4a rozporządzenia ).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, w szczególności przez błędne zastosowanie i prawidłowo wskazał, które przepisy prawa powinny znaleźć zastosowanie w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w orzeczono jak w sentencji.