Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2016 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2015 r. działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta "[...]" Kierownik Sekcji Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]", odmówiła przyznania "[...]" zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup obuwia letniego.

Organ pierwszej instancji wziął pod uwagę, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i spełnia przesłanki określone w art. 7 pkt 6 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej do udzielenia pomocy, gdyż został zaliczony do osób

o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i zachowane zostało kryterium dochodowe. Rozważył też sytuację bytową wnioskodawcy, jego dochody, wydatki mieszkaniowe i sytuację finansową Ośrodka. Zaznaczył, że wnioskodawcy udzielono już wsparcia na zakup obuwia w maju 2015 r. Dodał, że wnioskodawca mógłby ubiegać się o przyznanie emerytury, lecz tego zaniechał, tłumacząc się niemożnością odszukania niezbędnych dokumentów. Organ wykazał ponadto, że pozostające do dyspozycji MOPS środki finansowe, przy wzrastającej liczbie osób wymagających wsparcia, nie pozwalają na uwzględnienie wniosku, tym bardziej., że strona otrzymuje wsparcie w kwocie przewyższającej najniższą emeryturę.

W złożonym odwołaniu "[...]" stwierdził, że dysponuje obuwiem, które jest nieodpowiednie w sezonie letnim. Zarzucił, że organ pierwszej instancji dyskryminuje go.

Decyzją z dnia 9 września 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium przedstawiło w uzasadnieniu decyzji stan faktyczny sprawy i wyjaśniło zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Stwierdziło, że organ pierwszej instancji, uzasadniając zaskarżoną decyzję, wskazał na sytuację finansową Ośrodka i jego ograniczone możliwości. Zaznaczyło, że wpływ na rozstrzygnięcie sprawy miał fakt, iż wnioskodawca otrzymuje stałe wsparcie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z akt sprawy wynikało bowiem, że od stycznia do czerwca 2015 r., w każdym miesiącu otrzymywał on zasiłki celowe, a ponadto w maju otrzymał m.in. pomoc na zakup obuwia w kwocie 50 zł. Organ pierwszej instancji, w miarę swoich możliwości, wspiera wnioskodawcę, co nie oznacza, że ma udzielać mu pomocy w każdym zakresie i na wszystkie zgłaszane przez niego potrzeby, gdyż musi mieć na względzie także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, własne możliwości finansowe oraz liczbę osób ubiegających się o pomoc i ilość zgłoszonych wniosków. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji nie pozostawił wnioskodawcy bez pomocy i umożliwiono mu skorzystanie z magazynu odzieżowego Ośrodka.

W złożonej skardze "[...]" podniósł, że w okresie zimowym, mimo zgłaszania takiej potrzeby, nie przyznano mu środków na zakup obuwia zimowego. Zaznaczył, że od 10 lat organ pomocy społecznej dyskryminuje go i nie przyznaje mu świadczeń w pełnej żądanej wysokości. Podniósł ponadto, że w innych decyzjach organy obu instancji błędnie podawały wysokość przeciętnego zasiłku celowego przyznawanego przez MOPS w "[...]" na zakup leków i na tej podstawie przyznano mu zasiłki celowe na zakup leków w niższych, niż należne kwotach. Wskazał ponadto, że nie otrzymał lokalu zamiennego, na które oczekuje od 1988 r., co uniemożliwia mu poszukiwanie pracy poza miejscem zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonych decyzji wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa.

W sprawie bezsporne jest, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie oraz przyznawane regularnie zasiłki celowe.

Prawidłowo więc organy obu instancji uznały, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 7 pkt 5 i 6 i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163, z późn. zm.), zwanej dalej: "ustawą" warunkujące przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Pomocy społecznej udziela się bowiem osobom i rodzinom z powodu m.in. niepełnosprawności, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł i posiadane dochody nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych.

Powyższe, jak zasadnie stwierdził organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie oznacza jednak obowiązku automatycznego przyznania skarżącemu zasiłku w żądanej przez niego kwocie. Skarżący domagał się przyznania zasiłku celowego w kwocie 59 zł. Kwestionowaną decyzją odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, co organ uzasadnił zmniejszeniem kwoty pozostawionych do dyspozycji w 2015 r. MOPS w "[...]" środków finansowych, przy zwiększonej jednocześnie liczbie podopiecznych i gradacją zgłaszanych przez nich potrzeb, a także faktem systematycznego wspierania skarżącego przez ten Ośrodek w kwotach po ok. 1.030 zł miesięcznie (w okresie styczeń – czerwiec 2015 r.). Należy stwierdzić, że argumenty organu pomocy społecznej uzasadniające odmowę przyznania zasiłku celowego na zakup obuwia, zasługują na akceptację.

Ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy - w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo w art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy wskazano, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

W art. 2 ust. 1 ustawy zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot

w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy

i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja Państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości Państwa (zob.

I.Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC, 2009). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi.

W art. 4 ustawy określony jest kolejny cel pomocy społecznej – aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców

z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany

w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych rozsądnych propozycji pracowników socjalnych, pomagających osobie i rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Przepisy dotyczące pomocy społecznej nie nakładają więc na organy administracji obowiązku zapewnienia środków na zakup wszystkich zgłaszanych potrzeb w pełnej wysokości, nawet gdy dotyczą zakupu niezbędnych leków.

Zasadnie zatem w zaskarżonej decyzji podniesiono, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku udzielenia wsparcia każdorazowo. Przypomnienia bowiem wymaga, jak to wyraźnie stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252), że cechą wyróżniającą pomoc społeczną,

w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. Należy również pamiętać, że celem pomocy społecznej nie jest stałe zastępowanie osobistej aktywności osób w zakresie dostarczania rodzinie środków utrzymania. Pomoc społeczna nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (zob. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1771/10). Środki pomocy społecznej mogą być zatem wykorzystane jedynie do wspierania rodziny, która czasowo znalazła się w trudnej sytuacji, a nie stanowić jej stałego źródła utrzymania. Bierne oczekiwanie, że potrzeby życiowe zostaną w całości sfinansowane ze środków Państwa w postaci świadczeń z pomocy społecznej stoją również w całkowitej sprzeczności z podstawowymi, ustawowymi zasadami udzielania tej pomocy osobom potrzebującym.

Podkreślić również należy, co podniesiono w kwestionowanej decyzji, że skarżący otrzymuje systematyczną pomoc, co wraz z zasiłkiem stałym, w pierwszym półroczu

2015 r. stanowiło kwotę ponad 1.030 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że kwota ta znacznie wykracza poza minimum socjalne i przy racjonalnym gospodarowaniu oraz współdziałaniu skarżący jest w stanie zabezpieczyć podstawowe potrzeby swojego jednoosobowego gospodarstwa.

Oceniając zaskarżoną decyzję, podkreślić również należy, że przy ograniczonych możliwościach finansowych organu pierwszej instancji, uwzględnienie wniosku skarżącego pozbawiłoby pomocy inne osoby potrzebujące, co pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadą solidaryzmu społecznego, ale także z celami ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup obuwia, szczególnie przy uwzględnieniu, że otrzymał on na ten cel zasiłek w maju 2015 r., organy postąpiły w sposób arbitralny i dyskryminujący skarżącego. Niemożność uwzględnienia wniosku podyktowana była bowiem ograniczonymi w 2015 r. możliwościami finansowymi, jakimi dysponował organ pierwszej instancji, obowiązkiem zabezpieczenia środków na realizacje innych ustawowych zadań z zakresu pomocy społecznej, a także zwiększoną liczbą podopiecznych. Przy ocenie prawidłowości zaskarżonych decyzji nie bez znaczenia bowiem pozostaje fakt, że środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby zgłaszane przez cały rok i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Wiadomym jest, że ze względu na dużą ilość osób takiej pomocy potrzebujących i ograniczone możliwości budżetowe organów pomocy społecznej, potrzeby takich osób nie mogą być zaspokojone w całości.

Reasumując należy stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy i został prawidłowo oceniony przez organy orzekające. Organ pomocy społecznej nie naruszył przepisów prawa materialnego uznając, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości i nie przekroczono granic uznania administracyjnego, gdyż nawiązał do kryteriów ustawowych, które pozwalają organowi pomocy społecznej na wybór stanowiska w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Należy bowiem dodać, że pomoc w formie zasiłku celowego jest pomocą fakultatywną przyznawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organy szczegółowo przeanalizowały sytuację skarżącego i przyznały mu pomoc w odpowiedniej wysokości, wyczerpująco uzasadniając swoje stanowisko.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 z późn. zm.), skargę należało oddalić.