Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć, 20/100) złotych, należnego podatku od towarów i usług.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. B. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Sekcji Postępowania Egzekucyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] w sprawie ustalenia nadpłaty zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia [...] na dziecko za okres od 1 listopada 2010r. do 31 sierpnia 2011r. w łącznej wysokości 980zł i uznania jako świadczenie nienależnie pobrane.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, stwierdził że D. B. składając wniosek o ustalenie świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2010/2011 zataiła fakt otrzymywania w roku 2009 od S. F. alimentów na rzecz córki K. F. w wysokości: w miesiącu styczniu - 450,00 zł, w lutym 200,00 zł, w marcu 450,00 zł, w maju 450,00 zł, w czerwcu 450,00 zł, w lipcu 450,00 zł, w sierpniu 450,00 zł, wrześniu 450,00 zł, w październiku 450,00 zł, w listopadzie 350,00 zł - w wysokości łącznej 4150,00 zł. W wyniku weryfikacji dochodów strony z 2009r. organ ustalił, że dochód ten wyniósł 15661,12 zł, zaś w przeliczeniu na dochód miesięczny i na osobę w rodzinie wyniósł 652,54 zł. Organ wskazał, że wysokość dochodu nie kwalifikowała strony do pobierania świadczeń rodzinnych na rzecz córki. Na tej podstawie uznał, że strona świadomie wprowadziła organ w błąd i zgodnie z art. 30 ust.2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał świadczenie rodzinne pobrane na okres zasiłkowy 2010/2011 za nienależnie pobrane. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że kwestionuje decyzję, iż świadomie wprowadziła organ w błąd.

Kolegium rozpatrując przedmiotową sprawę wskazało, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy odwołująca świadomie wprowadziła w błąd organ pierwszej instancji nie ujawniając wszystkich dochodów rodziny z roku 2009, składając wniosek o ustalenie uprawnienia do świadczeń rodzinnych na rzecz córki na okres zasiłkowy 2010/2011.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że córka odwołującej miała zasądzone od ojca alimenty w kwocie 450 zł miesięcznie, jak i to, że ojciec dziecka pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego przekazywał w roku 2009 D. B. alimenty do rąk własnych. Natomiast odwołująca dołączając do wniosku o ustalenie uprawnienia do świadczenia rodzinnego oświadczenie z dnia 9 września 2009r. o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w roku 2009, pomimo pouczenia, oświadczyła, że uzyskała dochód jedynie z funduszu alimentacyjnego, nie podając, że otrzymała również alimenty na rzecz córki w łącznej wysokości 4150,00 zł. Wobec tych ustaleń organ odwoławczy stwierdził, że odwołująca świadomie wprowadziła w błąd organ co do wysokości posiadanego dochodu członków rodziny w roku 2009, a nie ujawnienie wszystkich dochodów rodziny spowodowało przyznanie i wypłacenie odwołującej nienależnych świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2010/2011. Jak wynika bowiem z akt sprawy w roku 2009 odwołująca uzyskała dochód z zatrudnienia w wysokości netto 7911,12 zł, dochód w wysokości 3600,00 zł z funduszu alimentacyjnego i dochód w wysokości 4150 zł, źródłem którego były alimenty. Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 652,55 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych.

D. B. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w uzasadnieniu której wskazała, że od 16 stycznia 2010r. córka K. F. skończyła 18 lat i to ona stała się samodzielnym beneficjentem spornych świadczeń. Ponadto wyjaśniła, że wypłacone przez dłużnika kwoty zostały zaliczone na zaległe alimenty, a wobec tego nie powiększają one dochodu w miesiącu, w którym zostały wypłacone Przypisanie wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych do dochodu danego roku – jej zdaniem – powinno uwzględniać ich ratalny charakter i funkcję. Wskazała ponadto, że w poprzednich decyzjach SKO podnosiło, że "słusznie wierzycielka zaliczyła wypłacone przez dłużnika alimenty na poczet zaległych alimentów sprzed kilku lat i na podstawie kodeksu cywilnego miała do tego pełne prawo".

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) ustalająca nadpłatę świadczeń przyznanych D. B. tj. zasiłku rodzinnego i uznająca, że jest to świadczenie nienależnie pobrane. Sąd w sprawie stanął na stanowisku, że dla jej rozpatrzenia, biorąc pod uwagę fakt, że stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, istotne jest więc to, czy skarżąca świadomie i celowo zataiła okoliczności, które były istotne dla ustalenia jej prawa do uzyskanych świadczeń lub też podała nieprawdziwe dane bądź też złożyła fałszywe zeznania lub dokumenty albo wystąpił inny przypadek świadomego wprowadzenia przez skarżącą organu w błąd.

W myśl art. 30 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". "Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy. Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

W rozpatrywanej sprawie decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie przyznano D. B. zasiłek rodzinny na dziecko K. F. w wysokości 98 zł miesięcznie oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł. Jak wynika z akt sprawy w dniu 14 kwietnia 2011r. (k. 24 akt administracyjnych) D. B. złożyła oświadczenie, w którym wyjaśniła, że w 2009r. i 2010r. w trakcie pobierania z funduszu alimentacyjnego świadczeń, otrzymywała także od ojca dziecka S. F. alimenty do rąk własnych. W zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym znajdują się przekazy pocztowe z 2009r. (k. 18-20 akt administracyjnych).

Należy zauważyć, że już w momencie składania oświadczenia o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu - który został uzyskany w przez nią roku 2009r. - dołączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w dniu 9 września 2010r., skarżąca własnoręcznym podpisem potwierdziła zapoznanie się z precyzyjnym pouczeniem, wskazującym jakie dochody obejmuje powyższe oświadczenie (k. 9 akt administracyjnych).

Wobec tego w ocenie Sądu skarżąca została skutecznie pouczona o obowiązku wskazania dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, jaki uzyskała. W sytuacji gdy zainteresowana podpisała pouczenie, przyjąć należy, że została z nim w odpowiedni sposób zaznajomiona i nie ma podstaw do ustalania, czy zrozumiała ich treść. Jeżeli bowiem osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. (zob. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1325/11; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie ujawnienie dodatkowych alimentów spowodowało, że skarżąca wykazała mniejszy dochód niż uzyskała w rzeczywistości. W sytuacji bowiem kiedy skarżąca ujawniłaby fakt otrzymywania dodatkowo alimentów do rąk własnych, nie uzyskałaby żądanego świadczenia rodzinnego, ponieważ jej dochód przekroczyłaby kryterium dochodowe uprawniające ją do jego przyznania.

Wskutek powyższego uznać należy, że świadczenie rodzinne rzeczywiście pobrane przez zainteresowaną na podstawie pierwotnego rozstrzygnięcia, tj. decyzji z dnia [...] stało się świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

Podkreślenia wymaga, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż postępowanie organów administracji zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego. Organy podjęły czynności zmierzające do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, umożliwiły stronie czynny udział w postępowaniu, zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem i wypowiedzenie się w tym zakresie (k. 31 akt administracyjnych). Wywody organu znajdują odzwierciedlenie w materiałach sprawy oraz poparcie w przepisach prawa.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 tej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).