Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., nr [...].

Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. odmówił przyznania G. K. zasiłku stałego. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu należącym do matki, mieszkającej poza Ł., na podstawie umowy najmu. Od 1 grudnia 2012r. otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie 176,29 złotych płatny do dnia 31 maja 2013 r., nie zalega z płatnościami za czynsz i energię elektryczną. Jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Orzeczeniami Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 stycznia 2013r. i 29 stycznia 2013r. ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy do dnia 31 styczna 2014 r. Z kolei Orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 15 października 2012r. został zaliczony do grona osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 października 2014 r. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że G. K. nie kontynuuje leczenia, gdyż nie ma na to środków finansowych. Organ stwierdził, że podczas wywiadu przeprowadzonego u rodziców wnioskodawcy w dniu 22 listopada 2012r., jego matka określiła miesięczne zobowiązanie finansowe udzielane synowi na kwotę 1029, 40 złotych. Deklarowała także dalszą pomoc. Jednak w dniu 15 marca 2013r. odmówiła przeprowadzenia wywiadu i oświadczyła, że nie jest w stanie pod żadną postacią pomóc synowi. Na podstawie tego oświadczenia, a także oświadczeń G. K. o stanie majątkowym z dnia 5 kwietnia 2013 r. i 15 kwietnia 2013 r. organ I instancji ustalił, że wnioskodawca z początkiem 2013 r. dobrowolnie zrezygnował z wszelkiej pomocy udzielnej mu przez rodziców oraz nie ma zamiaru występować o zasądzenie na jego rzecz alimentów. Opierając się na wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 22 listopada 2012 r., organ I instancji ustalił, iż dochód A. K. umożliwia jej udzielenie pomocy synowi. Uwzględniając zaś fakt, że G. K. w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej dobrowolnie zrezygnował z pomocy rodziców i nie nosi się z zamiarem wystąpienia o alimenty od rodziców odmówił przyznania zasiłku stałego. Uznał bowiem, że strona i jego rodzina nie współpracują z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której znajduje się wnioskodawca. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł G. K. stwierdzając, że jest ona dla niego krzywdząca. Rodzice udzielali mu wsparcia finansowego do grudnia 2012 r., pokrywając wszelkie koszty utrzymania domu oraz leczenia. Od stycznia 2013 r. sytuacja finansowa rodziców uległa jednak pogorszeniu, skutkiem czego nie są oni obecnie w stanie udzielać wsparcia. Rodzice na leczenie wydają miesięcznie 400 złotych. Matka odwołującego się w 2012 r. przeszła 4 zabiegi operacyjne. Aby pokryć ich koszt rodzice zaciągnęli kredyt w kwocie 40.000,00 złotych, który obecnie spłacają. W ocenie odwołującego się organ I instancji nie wziął pod uwagę powyższych okoliczności. Decydują zaś one o tym, że ani jemu, ani rodzicom nie można zarzucić braku współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Nie wzięto też pod uwagę jego złego stanu zdrowia oraz niepełnosprawności. Skarżący zwrócił również uwagę, że nie może przyjąć żadnej oferty z urzędu pracy, gdyż ma orzeczoną niezdolność do pracy. Nie mógłby zatem wykonywać zaoferowanej pracy i tym samym zostałby pozbawiony statusu osoby bezrobotnej oraz związanego z tym ubezpieczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W obszernych wywodach uzasadnienia decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz stwierdził, że zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż w świetle unormowania art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznanie zasiłku stałego jest niecelowe. Ponadto w sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie brak współdziałania odwołującego się i jego rodziny z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji bytowej. W toku postępowania administracyjnego nie wykazał w sposób obiektywny i przekonywujący, aby jego rodzice nie byli dalej w stanie wspierać go finansowo. Podano przy tym, że podczas postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]. ustalono ich dochód miesięczny na kwotę 6 085,01 złotych. Wnioskodawca oświadczył, ze rezygnuje ze wsparcia rodziców i nie zamierza dochodzić od nich alimentów, chce bowiem funkcjonować samodzielnie. Zdaniem organu odwoławczego w tym stanie sprawy rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji uznać należy za zasadne. Organ podkreślił, że ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mając możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Skoro odwołujący bez żadnego uzasadnienia rezygnuje ze wsparcia rodziców i przysługującego mu uprawnienia do alimentów, to uznać należy to za brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Również matka odwołującego się odmawiając aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 22 listopada 2012 r. nie okazała chęci współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, czym uniemożliwiła dokonanie rzetelnej oceny przyczyn uniemożliwiających udzielania przez nią dalszego wsparcia synowi. W tym stanie faktycznym systemowa wykładnia art. 37 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 2 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej pozwala przyjąć, że ze względu na brak współpracy ze strony odwołującego się i jego rodziny niecelowe jest uwzględnienie jego wniosku o przyznanie zasiłku stałego.

W tym stanie sprawy G. K. wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W jej uzasadnieniu skarżący przytoczył te same argumenty, które powołał w odwołaniu, dodając jedynie, że ma na utrzymaniu 9 - letniego syna oraz, iż wywiady, które przeprowadzano z rodzicami dotyczyły dobrowolnego wyrażenia zgody na płacenie przez nich alimentów na jego rzecz.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zawarte w zaskarżonej decyzji spostrzeżenie o konieczności współdziałania beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej z organami administracji, dysponującymi środkami przeznaczonymi na tego rodzaju pomoc jest oczywiście uzasadnione. Art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 182 ze zmianami ) wprost nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo wyrażonej w art. 3 ust. 1 ustawy zasady subsydiarności, stosownie do której pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Konstrukcja tej normy wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywateli z obowiązku przezwyciężania trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od nich aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Dobitnym wyrazem znaczenia, jakie nadaje się wspomnianej zasadzie jest art. 11 ust. 2 ustawy, według którego brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podzielając ten punkt widzenia nie sposób jednak nie zauważyć, że zasiłek stały jest świadczeniem obligatoryjnym. Według art. 37 ust.1 pkt.1 ustawy przysługują pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że w razie spełnienia określonych w nim przesłanek, nie ma tu miejsca na uznaniowość organu. Stąd też powody dla których odmówiono jego przyznania, w tym powoływanie się na brak współdziałania ze strony beneficjenta pomocy muszą być rzetelne i szczegółowo uzasadnione. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący spełnia wymogi dotyczące dochodu i stanu zdrowia o jakim mowa w powołanym przepisie. Szczegółowo opisano jego sytuację zawodową, mieszkaniową i rodzinną, nie poddając w wątpliwość uzyskanych informacji. W tej sytuacji nie można zgodzić się z przekonaniem organów upatrujących braku współdziałania jedynie w odmowie korzystania z pomocy rodziców. Należy przecież zwrócić uwagę, że to nie tylko skarżący zrezygnował z pomocy, ale również jego matka podczas wywiadu w dniu 22 listopada 2012r. wskazała na duże wydatki ponoszone z leczeniem niepełnosprawnego syna G. W oświadczeniu z dnia 15 marca 2013r. stwierdziła natomiast wprost brak możliwości udzielenia pomocy "pod żadną postacią". Trudno zatem przychylić się do prezentowanego w decyzji Kolegium stanowiska, według którego skarżący ma możliwość zaspokajania własnych potrzeb bytowych z własnych dostępnych źródeł, mianowicie przy wsparciu najbliższych osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto należy zwrócić uwagę, że dla rozpatrzenia wniosku nie może mieć znaczenia odmowa przeprowadzenia wywiadu u matki skarżącego, skoro nie ma on żadnego wpływu na jej zachowanie i nie może ponosić z tego tytułu negatywnych następstw. W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej nie ma też żadnych podstaw do formułowania warunku uzyskania zasiłku stałego w postaci wystąpienia o świadczenie alimentacyjne. Co więcej, z treści art. 110 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika, że kierownik ośrodka pomocy społecznej może samodzielnie wytoczyć na rzecz obywatela powództwo o roszczenie alimentacyjne, jeśli oczywiście uzna to za usprawiedliwione okolicznościami sprawy. Skoro więc organy uważają, że skarżącemu należą się alimenty od rodziców, a on sam nie zamierza o nie wystąpić powinny podjąć działania w kierunku ich uzyskania. Odmowa jednak przyznania zasiłku z powołaniem się na brak wystąpienia o alimenty nie może znaleźć akceptacji.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 siepania 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł.