Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] nr[...], działając na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 39 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania D. G. świadczenia w postaci zasiłku celowego na opłatę za energię na wniosek z dnia [...]

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przepisy regulujące zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Ustalono, że D. G prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Dochód rodziny strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli z października 2009 r. wyniósł 1159,80 zł i był niższy niż kryterium dochodowe dla rodziny, a jednocześnie występowała przesłanka w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. Ponadto w toku dalszego postępowania nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego 1755 zł, gdyż dochód rodziny w okresie od października do grudnia 2010 r. wynosił kolejno 5.376,07 zł, 4.886,07 zł oraz 5.866,07 zł. Ostatecznie stwierdzono, iż potrzeba w postaci opłacenia rachunków za energię została zabezpieczona przez stronę we własnym zakresie (wpłata nastąpiła 22 marca 2010 r.), przez co nie można jej uznać za niezbędną.

W odwołaniu, które dotyczyło kilkunastu decyzji, strona nie zakwestionowała ustaleń organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Zarzuciła natomiast organowi popełnienie błędów proceduralnych oraz nieprawidłową ocenę materiału dowodowego. Nadto zarzuciła, że należy brać pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku.

Decyzją z dnia [...][...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Wskazał również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przytoczył także treść art. 39 ustawy. Następnie organ stwierdził, że wymogi formalne wymagane do otrzymania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione, gdyż dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego przewidzianego dla pięcioosobowej rodziny wynoszącego 1.755 zł oraz występuje dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Zaznaczył jednak, że zgłoszona przez stronę potrzeba została przez nią zaspokojona we własnym zakresie, a tym samym nie stanowi niezbędnej potrzeby w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Podzielił również stanowisko organu pierwszej instancji, że zasiłek celowy przyznawany jest z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, a nie na refundację poniesionych już opłat. Organ odwoławczy stwierdził także, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Wskazał również, że strona mogła wnieść zażalenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. w przypadku uznania, że sprawy nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. G. zakwestionowała kilkanaście decyzji wydanych przez organ odwoławczy, w tym wydaną w niniejszej sprawie. Stwierdziła, że decyzje te dotyczą spraw podobnych, natomiast sposób ich rozpatrywania świadczy o celowym przedłużaniu postępowania przez organy. Podkreśliła, że spowodowało to konieczność zaspokojenia potrzeb życiowych, których dotyczyły wnioski kosztem innych jej wierzytelności, a okoliczność zaspokojenia tych potrzeb organy orzekające uznały za rozstrzygającą. Zdaniem skarżącej takie działanie podważa zaufanie obywatela do organów państwa, a pomoc społeczna staje się iluzoryczna. Podniosła także, że wymienione w skardze decyzje przeczą uprzednio wydanym przez Kolegium decyzjom. Wobec tego skarżąca wniosła o rozpatrzenie jej wniosków zgodnie ze stanem istniejącym w chwili ich składania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że uchylał wcześniejsze decyzje ze względu na nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, co nie oznaczało, że w tych decyzjach Kolegium orzekło o prawie strony do świadczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania D. G. zasiłku celowego na opłatę za energię elektryczną.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2009 r. Dz.U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Ponadto spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 tej ustawy, nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego organ ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest zatem dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 cyt. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Przechodząc zatem do rozstrzygnięcia w kwestii przyznania zasiłku celowego istotne znaczenie miało ustalenie, że potrzeba której dotyczył wniosek z dnia [...] została przez skarżącą zaspokojona we własnym zakresie, co znajduje potwierdzenie w zebranym przez organ I instancji materiale dowodowym. Wobec tego prawidłowa była ocena organu odwoławczego, że zgłoszona potrzeba została przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stosownie do art. 3 ust. 1 i art. 39 ust. 1 tej ustawy nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Jednocześnie słusznie podniósł organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Wymaga bowiem podkreślenia, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba została już zaspokojona to oznacza, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić.

Z tych też powodów za bezpodstawną należy uznać argumentację skargi, wedle której sprawę należy oceniać według stanu istniejącego w momencie złożenia wniosku. Prowadziłoby to bowiem niejednokrotnie do przyznawania świadczeń ze środków publicznych mimo, iż dana potrzeba już nie występuje, gdyż została przez osobę lub rodzinę zrealizowana, albo gdy na skutek zmiany okoliczności potrzebę tą dana osoba lub rodzina może zaspokoić wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Takie potrzeby nie odpowiadają celom pomocy społecznej, a co za tym idzie, zgodnie z art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy, nie powinny zostać uwzględnione. Pomoc społeczna przysługuje bowiem w przypadku wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia, co znajduje wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości wyrażona w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Stwierdzić należy, że organy wyjaśniły sytuację rodziny skarżącej i wskazały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie zasługiwały również na uwzględnienie podnoszone w skardze zastrzeżenia dotyczące długotrwałości postępowań administracyjnych. Należy bowiem wskazać, że do czasu wydania ostatecznych decyzji w ramach tych postępowań skarżącej przysługiwały środki prawne do zaskarżenia bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, określone w art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a po ich bezskutecznym wyczerpaniu skarga do sądu administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.