II SA/Lu 273/08 - Wyrok

Data orzeczenia	2008-06-20	
Data wpływu	2008-04-17	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie	
Sędziowie	Krystyna Sidor
Leszek Leszczyński
Witold Falczyński /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę	
Hasła tematyczne	Wywłaszczanie nieruchomości	
Skarżony organ	Wojewoda	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 1998 nr 133 poz 872;  art. 73 ust. 4; Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Leszek Leszczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi H. F.-G. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę oddala skargę.	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 [...] 2006 r. wydaną na podstawie art. 73 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872) - powoływanej dalej w skrócie jako "Przepisy wprowadzające" - Wojewoda L. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Miejską Z. miedzy innymi prawa własności nieruchomości oznaczonych jako działki nr 12/1 i 12/2 o łącznej powierzchni 68 m2, stanowiących w dniu 31 grudnia 1998 r. własność H. F.-G., zajętych pod drogę gminną ul. B. w Z.

Wnioskiem z dnia 27 marca 2007 r. H. F.-G. zwróciła się do Prezydenta Z. o przyznanie odszkodowania za opisane na wstępie przejęte nieruchomości.

Rozpoznając ten wniosek Starosta Z. (którego Wojewoda L. wyznaczył do rozpatrzenie sprawy), decyzją z dnia 15 maja 2007 r. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 73 Przepisów wprowadzających. W uzasadnieniu stwierdził, że postępowanie podlegało umorzeniu ze względu na fakt, że wniosek o ustalenie odszkodowania został wniesiony po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, tj. po dniu 31 grudnia 2005 r.

W odwołaniu od tej decyzji H. F.-G. wskazała, że w grudniu 2005 r. na skutek otrzymanego zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie nabycia przez gminę nieruchomości stanowiących jej własność stawiła się do Urzędu Wojewódzkiego, gdzie poinformowano ją, że prowadzone będzie postępowanie dotyczące nabycia przedmiotowych nieruchomości, przy czym nie wspominano o konieczności złożenia wniosku o wypłacenie odszkodowania za przejmowany grunt. Zaznaczyła, że gdyby ją o tym poinformowano, już wtedy by taki wniosek złożyła.

Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 6 [...] 2008 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podzielił stanowisko prezentowane w decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazał, że określony przez ustawodawcę termin do składania wniosków o wypłatę odszkodowania za przejęte pod drogi publiczne nieruchomości, jest terminem prawa materialnego, co oznacza, że nie może być na wniosek strony ani z urzędu przedłużany, skracany lub przywracany. Dlatego też podnoszona okoliczność braku informacji ze strony urzędników co do terminu składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania, a przez to braku winy w przekroczeniu terminu wskazanego w przepisie nie mogła zostać uwzględniona.

Wojewoda dodatkowo stwierdził, że pierwszy raz o wypłatę odszkodowania strona zwróciła się nie 27 marca 2007 r. (jak to przyjął organ pierwszej instancji), lecz 1 grudnia 2006 r. Jednakże okoliczność ta pozostaje to bez wpływu na wynik sprawy, gdyż również pierwszy wniosek został złożony po terminie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. F.-G. nie wskazując na naruszenie konkretnych przepisów prawa podniosła, że w sprawie doszło do nieporozumienia. Jej zdaniem o konieczności złożenia wniosku powinna zostać poinformowana podczas rozmowy jaką odbyła osobiście z urzędnikami w grudniu 2005 r. Gdyby wtedy została powiadomiona, złożyłaby taki wniosek, który byłby w terminie. Dopiero w dniu rozprawy poprzedzającej wydanie decyzji o przejściu jej działek na własność gminy, tj. 28 listopada 2006 r. dowiedziała się, że należało wystąpić w wnioskiem o przyznanie odszkodowania, co uczyniła 1 grudnia 2006 r., a następnie powtórzyła pismem z dnia 27 marca 2007 r. Podniosła również, że nie odwoływała się od zabrania jej gruntu pod drogę, bo uważała, że jest ona potrzebna, ale też nigdy nie wyrażała zgody na bezpłatne oddanie gruntu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty skargi nie mogą być uwzględnione.

Skarżącej należy wyjaśnić w tym miejscu, że sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem. Tym samym nie podlega kontroli i ocenie sądu to, czy także w kryteriach słuszności, celowości bądź sprawiedliwości społecznej rozstrzygnięcie organu administracji jest trafne.

Nie negując stanowiska skarżącej, iż za przejętą przez gminę nieruchomość winno zostać wypłacone odszkodowanie, wskazać należy, iż niedopełnienie tego obowiązku przez organy administracji publicznej w kontekście przedmiotowej sprawy nie stanowi o naruszeniu prawa.

Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszym rzędzie przypomnieć należy, iż z mocy art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Bezspornym jest, że działki nr 12/1 i 12/2 w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiły własność skarżącej i były zajęte pod drogę gminną - ul. B. w Z. Okoliczności te znalazły potwierdzenie w ostatecznej decyzji z dnia 30 listopada 2006 r., którą Wojewoda L. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Miejską Z. własności przedmiotowych nieruchomości.

Co do zasady za przejście własności z mocy prawa w trybie art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających należy się byłemu właścicielowi odszkodowanie. Ust. 4 omawianego przepisu wprowadza jednak warunek dodatkowy stanowiąc: "odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane (...) na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa". Jednoznaczne brzmienie tego przepisu wskazuje, że nie jest możliwe przyznanie odszkodowania osobie, która złożyła stosowny wniosek po 31 grudnia 2005 r., bowiem wygaśnięcie roszczenia jest definitywne i nieodwracalne. Roszczenie, które wygasło, nie może odzyskać bytu prawnego bez względu na okoliczności.

W szczególności bez znaczenia jest kwestia świadomości i wiedzy strony ubiegającej się o odszkodowanie oraz jej ewentualnego zawinienia przekroczenia terminu do złożenia wniosku.

Bezspornym jest, że H. F.-G. złożyła wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w dniu 27 marca 2007 r. (prezentata organu z datą złożenia), a więc po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Również - co zasadnie podniósł organ odwoławczy - we wcześniejszym piśmie z dnia 1 grudnia 2006 r. skarżąca domagała się odszkodowania za działki przejęte pod drogę. Jednakże wniosek ten mimo, iż zgłoszony cztery miesiące wcześniej, również został złożony po upływie zakreślonego w art. 73 ust. 4 terminu.

Ponadto nie ma żadnych dowodów wskazujących, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. złożyła wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 73 Przepisów wprowadzających.

O fakcie zgłoszenia żądania wypłaty odszkodowania nie może również stanowić fakt osobistego stawiennictwa skarżącej w siedzibie organu celem zapoznania się ze sprawą. Z wizyty tej nie została sporządzona żadna notatka zawierając informacje na temat zgłaszanych żądań, uwag lub wniosków skarżącej odnośnie trybu postępowania w sprawie o przyznawanie odszkodowania. W tym kontekście trudno uznać, iż obowiązkiem pracowników organu było poinformowanie skarżącej, czy to pisemnie czy też ustnie o obowiązku złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania. Ponadto skarżąca zgłosiła się do organu w reakcji na zawiadomienie o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie nabycia prawa własności nieruchomości przez gminę, a nie ustalenia i wypłaty odszkodowania, którego przepisy przewidują wyłącznie wnioskowy tryb wszczynania.

Prawdą jest, że art. 9 k.p.a. nakłada na organ obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Jednakże obowiązek ten nie obejmuje tych praw i obowiązków, które podlegają ustaleniu w innym postępowaniu. Organy administracyjne nie mogą występować w roli doradcy strony, kompleksowo informującego stronę o wszelkich aspektach podejmowanych lub wymagających podjęcia działań.

Podsumowując, należy wskazać, iż w aktualnym stanie prawnym nie ma podstaw, by uwzględnić wniosek skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania, bowiem w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. skarżąca nie złożyła stosowanego wniosku, a z dniem 1 stycznia 2006 r. roszczenie o wypłatę odszkodowania wygasło.

Ubocznie należy skarżącej wskazać, że również Trybunał Konstytucyjny dwukrotnie zajmował się badaniem konstytucyjności przepisu art. 73 Przepisów wprowadzających (patrz: wyrok TK z dnia 14 marca 2000 roku, sygn. P 5/99 oraz z dnia 20 lipca 2004 roku, sygn. SK 11/02). Co prawda w obu tych wyrokach nie była przedmiotem oceny kwestia konstytucyjności ustalonego przez ustawodawcę okresu do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi, jednakże wyrażonym w tych wyrokach zdaniem Trybunału ustalona forma wypłaty odszkodowania nie pozbawia podmiotów których pozbawiono nieruchomości, prawa żądania wypłaty odszkodowania. Zdaniem Trybunału ustawodawca przyznał takim podmiotom możliwość dochodzenia swoich praw poprzez wyznaczenie określonego czasu do składania wniosków. Natomiast nie skorzystanie z przysługującego uprawnienia w odpowiednim czasie stanowi wyraz braku należytej dbałości o własne interesy i nie może stanowić o niczyjej innej winie jak tylko podmiotu uprawnionego.

Warto również wskazać, jak uznał to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 maja 2006 r., sygn. akt III CZP 19/05, LEX 180639, że art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - przewidujący odszkodowanie dla właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - nie wyłącza roszczenia tych osób o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1999 r. Prawo do domagania się odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy ma charakter autonomiczny i przysługuje równolegle do roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Przepisy art. 73 zatem nie tylko regulują stan prawny nieruchomości, ale również przewidują możliwość dochodzenia stosownego odszkodowania przez osoby będące właścicielami nieruchomości, z których faktycznie nie mogły one korzystać z uwagi na zajęcie w drodze czynności faktycznych.

Abstrahując od wskazanych kwestii ubocznych, należy wskazać, iż dokonane powyżej rozważania prowadzą do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są prawidłowe. W sytuacji, gdy strona nie złożyła wniosku w stosownym terminie, brak było podstaw do wypłaty jej należnego odszkodowania z uwagi na wygaśniecie z ostatnim dniem ustalonego terminu roszczenia o przyznanie odszkodowania.

Dlatego też skargę H. F.-G. należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.