Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1111/14 w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] i decyzję Prezydenta Miasta Radomia z dnia [...] lipca 2014r. nr [...]

Wyrokiem z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 111/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta R. z [...] lipca 2014 r. nr [...]. Decyzją z [...] lipca 2014 r. Prezydent zmienił swoją decyzję z [...] maja 2014 r. nr [...] w sprawie przyznania J.J. zasiłku stałego oraz świadczenia niepieniężnego w formie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne i odmówił przyznania pomocy od 1 lipca 2014 r.

Organy wyjaśniły, że w trakcie realizacji decyzji z [...] maja 2014 r. okazało się, że zmieniła się sytuacja finansowa J.J., bowiem w maju 2014 r. uzyskał on refundację kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej ze środków Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych w kwocie 40 000 zł, zatem 1/12 tej kwoty, wynosząca 3.333,33 zł, jest dochodem skarżącego, co oznacza, iż łączny dochód jego trzyosobowej rodziny w czerwcu 2014 r. wyniósł 4436,48 zł, co na osobę daje kwotę 1478,83 zł, a wobec tego dochód jego, jak i jego rodziny przekracza kryterium dochodowe, od którego zależy przyznanie pomocy społecznej. Zdaniem organów pojęcie dochodu zostało jednoznacznie zdefiniowane w ustawie o pomocy społecznej, wymienione zostały także taksatywnie składniki, których się do niego nie wlicza, a wśród tych nie jest wymieniona pomoc ze środków Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych. Samorządowe Kolegium nadto podniosło, iż środki z Państwowego Funduszu podlegają wliczeniu do dochodu niezależnie od tego, że zostały przyznane na konkretny cel i zgodnie z przeznaczeniem w całości wykorzystane, poza tym środki te J.J. otrzymał jako właściciel Pubu "[...]" i wykorzystał je na stworzenie stanowiska pracy w Pubie, co powiększyło majątek firmy należącej do niego.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd omówił przepisy ustawy o pomocy społecznej mające zastosowanie w sprawie, a dotyczące przesłanek, od których zależy przyznanie zasiłku stałego, definicje dochodu i odliczeń od niego, stwierdzając, iż w świetle ustalenia dowodowego stanowisko organów należy w pełni podzielić.

Reprezentowany przez adwokata, działającego z urzędu, J.J. wniósł skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, polegającą na uznaniu, iż otrzymana przez skarżącego refundacja środków pieniężnych z Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych jest dochodem skarżącego i jako taka podlega uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do zasiłku stałego, podczas gdy takie świadczenie stanowi jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne i nie podlega zaliczeniu do dochodu rodziny zgodnie z powołaną ustawą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanęły na stanowisku, że w sprawie zachodziła sytuacja, o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś nie może mieć w sprawie zastosowania art. 8 ust. 4 tej ustawy.

Artykuł 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że jeżeli m.in. w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej uzyskany zostanie dochód jednorazowy przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w przypadku takiej osoby lub kryterium dochodowego rodziny w przypadku osoby w rodzinie kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W sprawie w okresie pobierania przez J.J. zasiłku stałego od 1 kwietnia 2014 r. w maju 2014 r. uzyskał on kwotę 40 000 zł, jako refundację kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej w prowadzonym przez niego Pubie "[...]", ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Organy w takiej sytuacji uznały, że zaistniała przesłanka z ww. art. 8 ust. 11 do przeliczenia dochodu J.J. i wliczenia kwoty 40 000 zł na 12 miesięcy, a Wojewódzki Sąd takie stanowisko zaakceptował. Choć skarżący J.J. tak w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym twierdził, że dochód ten powinien podlegać odliczeniu, na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ani organy, ani Sąd nie podzieliły jego poglądu. Stanęły na stanowisku, że wyliczenie zawarte w art. 8 ust. 4 jest taksatywne, nie mieszczą się w nim, jako niewymienione, środki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a niezależnie od tego, jakie było przeznaczenie i wykorzystanie środków, podlegają reżimowi art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.

W sprawie nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż nie ma znaczenia na jaki cel zostały przyznane środki z funduszu publicznego ani, że na ten cel zostały w całości wykorzystane. Środki, które otrzymał J.J. z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych były przeznaczone na refundację kosztów wyposażenia stanowiska osoby niepełnosprawnej, z określeniem terminu utworzenia tego stanowiska oraz z zobowiązaniem zwrotu na wezwanie w przypadku naruszenia warunków umowy (co wynika z § 1 ust. 2 oraz § 3 ust. 18 umowy z 3 kwietnia 2014 r.). Środki te, potraktowane przez organy jako dochód, w rozumieniu art. 18 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, nie mogły być wykorzystane przez J.J. na uzupełnienie budżetu domowego swojej rodziny, nie otrzymał ich bowiem na taki cel, ale uzyskał je jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i na tę działalność przeznaczone. Środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jakie otrzymał J.J. nie da się utożsamić z jednorazowym dochodem, o którym mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, w rozumieniu tego przepisu i znaczeniu jakie ma on przy obliczaniu dochodu osoby korzystającej z pomocy społecznej. Jednorazowy dochód, o którym mowa w tym przepisie to taki, który może zasilić budżet podopiecznego pomocy społecznej (spadek, środki ze sprzedaży nieruchomości, dóbr materialnych, itp.). Środki celowe, bo taki charakter miały przyznane z Funduszu Rehabilitacji, na cel wskazany w umowie musiały być wykorzystane pod rygorem ich zwrotu. W takiej sytuacji problematyczne jest w ogóle mówienie o dochodzie, jako o środkach składających się na budżet domowy osoby korzystającej z pomocy społecznej.

Nawet gdyby uznać, że o dochodzie w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej można mówić, to rację ma skarżący, iż takie środki jakie otrzymał z Funduszu Rehabilitacji na określony cel można zaliczyć do tych, o których mowa w art. 8 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne.

Jak wynika z akt sprawy J.J. jest osobą niepełnosprawną, ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Środki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przyznawane są takim osobom celem możliwości ich wsparcia i uaktywnienia. Rola tych środków jest zatem taka sama jak środków z pomocy społecznej – pomoc w trudnej sytuacji materialnej w celu jej przezwyciężenia. Przyznane zatem osobie niepełnosprawnej środki w celu stworzenia stanowiska pracy dla osoby niepełnosprawnej, należy potraktować jako właśnie świadczenie socjalne, na określony cel, zwłaszcza że na cel przewidziany zostały zużyte.

W sprawie zatem w jej stanie faktycznym nie można było podzielić stanowiska, że środki przyznane na określony cel i na ten cel zużyte są realnym dochodem osoby otrzymującej pomoc społeczną. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił zatem od oceny wyrażonej w wyroku z 8 listopada 2016 r. I OSK 1315/15 i z 13 grudnia 2016 r. I OSK 1314/15.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718).

O wynagrodzeniu adwokata udzielającego pomocy prawnej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.