Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] grudnia 2014 roku, nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego S. S. kwotę 67 (sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2014r. S. S. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przyznanie mu zasiłku celowego na pokrycie kosztów dojazdu do O. celem kontynuacji leczenia przerwanego z uwagi na pobyt w szpitalu w Ł. oraz na pokrycie kosztów zrealizowania recept oraz dojazdów do lekarzy na kontrolną wizytę w szpitalu w Ł. i do dentystów z uwagi na konieczność usunięcia zębów. Podał, że koszt dojazdu w obie strony z miejsca zamieszkania (K. gmina P.) do O. szacuje na około 250 złotych a koszt wykupu lekarstw i dojazdu do lekarzy w Ł. na kwotę 200 złotych. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący zgłosił dodatkowo potrzebę wsparcia kosztu zakupu odzieży (kurtki, butów i bielizny)

Kierownik Pomocy Społecznej w P. po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. orzekł o przyznaniu skarżącemu S. S. zasiłku celowego w łącznej kwocie 254,52 zł., w tym: na zakup leków w kwocie 62,52 zł., na dojazd do placówki leczniczej w kwocie 62,00 zł. i na zakup odzieży zimowej w kwocie 130,00 zł. W uzasadnieniu decyzji podał, że dochodem skarżącego, będącego osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zasiłek stały wynoszący kwotę 529 złotych, którego wysokość nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącej 542 złote, co kwalifikuje skarżącego do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Jednocześnie organ stwierdził, że proces leczenia skarżącego wymaga stosowania leków, koszt zakupu których ustalony został na kwotę 62,52 złotych oraz dojazdu do Kliniki w O., który to dojazd według cen biletów PKS i PKP wynosi kwotę 62 złote. Jednocześnie organ podał, że skarżący potrzebuje niezbędnej odzieży zimowej, której zakup według cen detalicznych wynosi 130 złotych. Końcowo organ podsumował, że zgłoszone potrzeby są usprawiedliwione i zasługują na zupełne sfinansowanie ze środków pomocy społecznej.

S. S. odwołał się od tej decyzji kwestionując wysokość przyznanej pomocy. Podał, że ubiegał się o pomoc celową w kwocie 450 zł. z przeznaczeniem na leki oraz dojazdy do specjalisty do O., gdzie leczy się od dwóch lat i do specjalistów w Ł., gdzie musi się stawiać minimum co 10 dni. Opisał szczegółowo swoją sytuację zdrowotną oraz konieczne wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. Podał, że zasiłek stały w kwocie 529 zł. miesięcznie otrzymuje od września 2013r. Opisał szczegółowo, że częściowy paraliż nóg powoduje utratę równowagi i przewracanie, co jest niebezpieczne i grozi całkowitym unieruchomieniem. Z tych przyczyn nie jest w stanie dojeżdżać do lekarzy środami transportu publicznego a zmuszony jest wynajmować prywatny transport, tym bardziej, że środkami publicznego transportu ze swojej miejscowości do miejsc przeznaczenia nie ma bezpośredniego połączenia. Dodał, że stale jest na lekach przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Wymaga częstych kontrolnych wizyt lekarskich i nieprzerwanego zakupu leków, co powoduje, że stale jest zadłużony. Wyraził rozgoryczenie sposobem załatwiania spraw przez miejscowy ośrodek pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczyło brzmienie przepisów ustawy o pomocy społecznej odnoszących się do zasad przyznawania zasiłku celowego, podkreślając uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie. Kolegium ustaliło, że skarżący liczący lat 49 i utrzymujący się z zasiłku stałego w kwocie 529 złotych, posiadający umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie dysponuje środkami pieniężnymi na zakup leków z ostatniej recepty (z dnia [...].10.2014r.) a koszt zakupu tych leków wyniesie 62,52 złote. Nadto wymaga dojazdu do lekarza w O. a koszt dojazdu z Ł. do O. liniami PKS został ustalony na kwotę 62 złote a konieczny koszt zakupu odzieży zimowej to wydatek w kwocie 130 złotych. W ocenie organu organ I instancji zasadnie zweryfikował wysokość żądanej pomocy ustalając rzeczywiste koszty dojazdu do lekarza, zakupu leków i ubrania. Kolegium podkreśliło, że osoba wnioskująca o pomoc jest zobowiązana w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie problemów życiowych, a dopiero, gdy nie jest w stanie tego dokonać, może być jej przyznana pomoc społeczna. Skarżący otrzymuje zasiłek stały przyznany z powodu długotrwałej choroby i skoro jest to jedyny jego dochód, powinien on być przeznaczany na najpilniejsze potrzeby, które są przewidywalne i zwłaszcza, że skarżący nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Organ II instancji zauważył, że skarżący od 17 czerwca 2014r. do 17 października 2014r. przebywał w szpitalu, gdzie w ramach finansowania przez NFZ miał zabezpieczone leczenie, leki oraz potrzeby bytowe. Pobierany w tym czasie zasiłek stały powinien był wystarczyć na zabezpieczenie potrzeb i zgromadzenie oszczędności na okres zimowy. Kolegium zaakcentowało, że pomoc społeczna jest jedynie wsparciem we własnych wysiłkach strony zmierzających do zaspokojenia potrzeb we własnym zakresie, ma charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu.

W skardze wywiedzionej na tę decyzję S. S. podtrzymał zarzuty odwołania braku wzięcia pod uwagę treści jego wyjaśnień i konieczności ponoszenia wydatków wyższych od uznanych przez organ za usprawiedliwione. Jeszcze raz podkreślił potrzebę stałego zaopatrzenia w leki, regularnych wyjazdów na wizyty kontrolne do lekarzy miejscowych i do specjalistów w O. Powtórzył, że dojazd może nastąpić tylko środkami transportu prywatnego z uwagi na odległe i nieskomunikowane bezpośrednio z siedzibą lekarzy miejsce zamieszkania oraz zły stan zdrowia niepozwalający na odbywanie podróży z przesiadkami a także z uwagi na godziny otwarcia gabinetu i zasady rejestracji pacjentów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem niewyjaśnione zostały w sprawie należycie okoliczności faktyczne związane z zakresem zgłaszanych potrzeb strony wymagających wsparcia finansowego a uzasadnienie decyzji nie pozwala sądowi na kontrolę uznaniowej jurysdykcji organu w kontekście wynikającej z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej reguły, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Sformułowanie przepisu "może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Uzyskanie tego świadczenia nie zależy zatem wyłącznie od spełnienia obowiązkowego, ustawowo wymaganego kryterium dochodowości wynikającego z art. 8 ustawy o pomocy społecznej (wspólnego dla świadczeń z pomocy społecznej) i jednego z kryteriów wskazanych w art. 7 ust. 2 – 15 ustawy (np. sieroctwa, bezrobocia, niepełnosprawności, przemocy w rodzinie, bezradności, zdarzenia losowego itp.). Jako świadczenie nieobligatoryjne zasiłek celowy może bowiem nie zostać przyznany w ogóle, gdy organ oceni, że istnieją – po stronie wnioskodawcy lub organu - okoliczności uniemożliwiające uwzględnienie wniosku o przyznanie tej formy pomocy lub może być przyznany jedynie w części żądanej przez stronę. Uzasadnienie decyzji uznaniowej w przedmiocie zasiłku celowego powinno zawierać wyczerpującą i rzetelną analizę okoliczności mających wpływ na wydane rozstrzygniecie, w tym wskazanie i analizę okoliczności, które spowodowały odmowę przyznania pomocy lub ograniczenie jej zakresu.

W przypadku decyzji uznaniowych wydawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, znaczenie mają wynikające z art. 2 ust. 1 i 3 ust. 1 i 2 ustawy, cele pomocy społecznej. Z przepisów powyższych wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie one pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna nie może wyręczać strony w staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych we własnym zakresie i stanowić jej głównego i stałego źródła dochodów, lecz ma wspierać wysiłki strony zmierzające do zaspokojenia tych potrzeb. W art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca wskazał, że potrzeby osób i rodzin podlegają uwzględnieniu, jeżeli odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy organy obu instancji całkowicie pominęły okoliczność rozważenia potrzeby sfinansowania zgłaszanych wydatków w kontekście możliwości ośrodka pomocy społecznej a także "narzuciły" stronie sposób zaspokojenia potrzeby koniecznego dojazdu do lekarza z pominięciem zgłaszanej przez stronę konieczności organizowania dojazdu prywatnymi środkami komunikacji z uwagi na skomplikowany stan zdrowia. Przyznawanie kwot świadczeń celowych z pomocy społecznej wyznaczają z jednej strony potrzeby wnioskodawcy a z drugiej możliwości finansowe organu, w granicach których to możliwości organ wyważa wysokość wsparcia. W sprawie niniejszej możliwości finansowe organu w ogóle nie zostały wskazane. Organ nie podał ani kwoty przeznaczonej do rozdysponowania na świadczenia celowe w ramach posiadanego budżetu ani liczby podopiecznych objętych pomocą celową. Pominięcie wskazania rozmiaru świadczonej pomocy ogółem i ilości beneficjentów korzystających z wsparcia, jest równoznaczne z brakiem koniecznej oceny, czy zgłaszane potrzeby strony mieściły się w granicach możliwości ośrodka.

Wątpliwości budzi także uznanie za usprawiedliwioną potrzebę wydatków skarżącego na dojazdy do lekarzy jedynie publicznymi środkami transportu zbiorowego albowiem stanowisko takie pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zgłaszanymi potrzebami w tym zakresie i wskazywanymi przez stronę przyczynami niemożności skorzystania z dojazdów środkami komunikacji publicznej. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza dowolności orzekania, a tym samym nakłada na organy obowiązek ustalenia stanu faktycznego a następnie jego oceny w myśl reguł wynikających z art. 7, 77 par. 1 i 80 K.p.a. Organ przyznający zasiłek celowy ma zatem obowiązek oceny sytuacji wnioskodawcy w sposób wyczerpujący i oddający rzeczywisty obraz tej sytuacji. Tymczasem w sprawie niniejszej kwestia konieczności organizowania przez stronę prywatnego dojazdu do lekarzy z uwagi na niepełnosprawność (poruszanie się przy balkoniku) w ogóle została pominięta, mimo, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący szczegółowo wyłuszczył powody, dla których dojazdy komunikacją publiczną są niemożliwe. Treść przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie wyklucza co do zasady przyznania świadczenia na pokrycie kosztów dojazdu do lekarzy prywatną komunikacją. Wydatki celowe zawsze są związane z indywidualnymi potrzebami danej strony, wynikającymi z indywidualnego jej stanu zdrowia, jej indywidualnej sytuacji życiowej, losowej czy rodzinnej. Brak nawiązania do indywidualnych przyczyn uzasadniających konieczny wydatek strony, na pokrycie którego stara się uzyskać wsparcie, jest równoznaczny z niewyjaśnieniem w sposób należyty stanu faktycznego sprawy a ocenę przypadku czyni oderwaną od obiektywnych okoliczności.

Mając na uwadze powyższe Sąd dostrzegł potrzebę uchylenia decyzji wprawdzie przyznającej skarżącemu świadczenie z pomocy społecznej, ale w kwocie niższej niż wnioskowana. Na przeszkodzie uchyleniu decyzji nie stanął fakt braku zamieszczenia w sentencji rozstrzygnięcia negatywnego (odmowy przyznania świadczenia ponad kwotę uwzględnioną). Powiązanie sentencji zaskarżonej decyzji z uzasadnieniem wskazuje bowiem na świadome zweryfikowanie przez organ żądanej pomocy a zatem odmowę jej udzielenia w pozostałym zakresie. Z uwagi na wypłacenie przez organ kwoty przyznanej ( skonsumowanie przez stronę przyznanej pomocy) Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania decyzji. Rolą organu będzie ponowne rozpatrzenie wniosku strony z uwzględnieniem jednakże faktu, że w części zgłaszanych potrzeb z wniosku poczatkującego postępowanie, pomoc została przyznana.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz strony poniesionych przez nią kosztów sądowych, które sprowadziły się do kosztów dojazdu strony na rozprawę (art. 200 w związku z art. 210 par. 1 i art. 205 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)