Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant Specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.

Prezydent Miasta K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. działając na podstawie art. 37 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 163- dalej "u.p.s.a") oraz w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz 267 – dalej "k.p.a.") orzekł w sprawie odmowy przyznania A. B. zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej (nadpłaty) w wysokości 10 tys. za okres od 2010 do 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że A.B. prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Jego dochodem jest renta z ZUS w kwocie 612,58 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 84,48 zł. Z renty strony dokonywane są potrącenia komornicze. W kwietniu 2015 r. dokonano potrąceń na poczet alimentów zaległych w kwocie 176,69 zł oraz alimentów bieżących w kwocie 153,63 zł. Organ zaznaczył, że kwotę alimentów bieżących odliczono od dochodu strony, a zatem dochód strony w kwietniu 2015 r. wyniósł 612,58zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. W kwestii pojęcia dochodu - i odejmowania od dochodu alimentów zaległych MOPS powołał się na orzeczenie NSA z dnia 03 lutego 2012 r. Nr I OSK 1433/11, w którym NSA uznał za sprzeczne z prawem odliczanie alimentów zaległych od dochodu. W opinii organu, w tej sytuacji brak było podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku stałego.

Wskazał dalej, że zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Organ stwierdził, że brak jest prawnych możliwości przyznania zasiłku stałego za lata 2010-2015. Niezależnie od powyższego organ zauważył, że w postępowaniach administracyjnych prowadzonych w przeszłości z udziałem strony i na jej wniosek, wydawał decyzje, w których szczegółowo uzasadniał stanowisko w zakresie ustalania dochodu i nie odliczania od niego zaległych alimentów. W kwestii pojęcia dochodu - i odejmowania od dochodu alimentów zaległych organ powołał się na aprobujący wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dnia 23 września 2014 r., w sprawie o sygn. IV SA/Gl 1282/13, w którym potwierdzono prawidłowość ustalania dochodu przez organ w zakresie nie odliczania alimentów zaległych. Organ wskazał, że w przeszłości strona była okresowo objęta pomocą w formie zasiłku stałego, bowiem w dacie postępowań jej dochód nie przekraczał kryterium dochodowego i występowały okoliczności wymienione w art. 37 ust. 1 u.p.s. Podkreślono, że aktualnie brak jest możliwości przyznania zasiłku stałego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

W odwołaniu od tej decyzji A. B. stwierdził, że MOPS w K. popełnił fałszerstwo nie odliczając od jego dochodu kwoty wszystkich alimentów oraz kosztów egzekucyjnych. Do odwołania dołączył odpowiedź Wojewody [...] z dnia 27 stycznia 2014 r. na skargę strony dotycząca działalności MOPS w K., w której zacytował art. 8 ust. 3 u.p.s. i wskazał na wykładnię tego przepisu dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt I OSK 94/09 i wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 465/13.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że A.B. wnioskiem, który wpłynął do MOPS w K. w dniu 7 maja 2015 r. wystąpił o przyznanie kwoty 10000 zł wraz z odsetkami tytułem braku pomocy od 2010 r. spowodowanej błędnym rozumieniem pojęcia dochodu poprzez nie odliczanie od dochodu kwoty zaległych alimentów. Wystąpił ponadto o zwrot wydatków na leki, zakup wody mineralnej, energii elektrycznej, a także zakup mięsa czerwonego 2 kg w kwocie 70 zł, mięsa białego w 4 kg w kwocie 64 zł, 2 litrów oleju, 2 kg cukru itp., środków czystości, proszku do prania, płynów, mydła, szamponu i innych środków higienicznych, fryzjera, opłaty z telefon i przejazdy, odzieży i obuwia na łączną kwotę 1200 zł, owoce w kwocie 400 zł, ogórki i pomidory 70 zł. Dalej Kolegium podniosło, że w dniu 25 maja 2015 r. w miejscu pobytu strony przeprowadzono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, iż A.B. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jego dochodem jest renta inwalidzka w kwocie 681,73 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 84,48 zł - łącznie 766,21 zł. Od kwoty tej odjęto alimenty bieżące w kwocie 153,63 zł ustalając dochód strony na kwotę 612,58zł. Po odjęciu alimentów bieżących w kwocie 229,57 zł dochód strony wynosi 536,57zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. wskazał w zaświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2015r., że w kwietniu br. wyegzekwował:

1. na rzecz K. B.. 41,89 zł na alimenty zaległe i 8,77 zł kosztów egzekucyjnych,

2. na rzecz K. B. 114,19 zł tytułem zabezpieczenia i 1,00 zł kosztów doręczenia,

3. na rzecz K. B. 40,44 zł alimentów bieżących, 11,84 zł kosztów egzekucyjnych,

4. na rzecz A. B. 126,03 zł na poczet FA i 10,26 zł kosztów egzekucyjnych.

Organ zaznaczył, że z decyzji o waloryzacji renty z marca 2015 r. wynika, że renta po waloryzacji wynosi 786,52 zł, świadczenie zmniejszono z powodu potrącania należności alimentacyjnych o kwotę 344,16 zł, a świadczenie do wypłaty wynosi 337,57 zł. W analizie wydatków strony ujęto 50 zł na leki, leczenie 60 zł, czynsz 255 zł, energia elektryczna 60 zł, telefon 30 zł, łącznie 455 zł. W wykazie potrzeb osoby zgłoszonych podczas wywiadu ujęto czynsz 255 zł, energię elektryczną 100 zł + 20 zł, potrącenia komornicze 188,53 zł, leki i leczenie 250 zł i telefon 30 zł. kolegium podkreśliło, że A.B. potrzebuje stałego zażywania leków na kwoty 113,73 zł i 338,15 zł. Organ zaakcentował, że pracownik socjalny stwierdził w wywiadzie środowiskowym, że strona posiada niezbędną odzież, bieliznę i obuwie.

Dalej Kolegium Odwoławcze przywołało treść przepisów art. 3 ust. 4, art. 2 ust. 1 i art. 8 ust. 1 u.p.s. Kolegium zaznaczyło, że od 1 października 2012 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł.

Nadto wskazało, że w myśl art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego powodów wymienionych w art. 7 pkt 2- 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Dalej Kolegium przywołało przepis art. 8 ust. 3 u.p.s., który stanowi, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych,

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 37 u.p.s.

1. Zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

2. Zasiłek stały ustala się w wysokości:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie.

2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

3. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie.

4. W przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje.

5. Osobę przebywającą w domu pomocy społecznej lub ubiegającą się o przyjęcie do niego uznaje się za osobę samotnie gospodarującą jeżeli przed przyjęciem do domu pomocy społecznej lub rozpoczęciem oczekiwania na miejsce w takim domu była uprawniona do zasiłku stałego.

6. Do dochodu osoby ubiegającej się i pobierającej zasiłek stały nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego.

Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Brak jest prawnej możliwości "nadpłaty" świadczenia z pomocy społecznej za okres poprzedni przed datą wniesienia wniosku o pomoc. Natomiast aktualnie brak możliwości przyznania wskazanego świadczenia ze względu na otrzymywanie przez stronę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. Odnosząc się do poglądu strony dotyczącego odliczania od dochodu wszystkich alimentów (zarówno bieżących jak i zaległości alimentacyjnych) oraz kosztów komorniczych Kolegium wskazało na wyroki sądów administracyjnych w tym zakresie: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 października 2011 r. II SA/Lu 528/11, LEX nr 984776, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 października 2008 r. IV SA/G1 282/08 publ. Orzecznictwo NSA i WSA 2010/2/33570423. W opinii Kolegium odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, to jest bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący A.B. wyraził niezadowolenie z treści skarżonej decyzji. Powoływał się na zły stan swojego zdrowia. Wskazywał, że jego zdaniem od dochodu winny być odliczone zarówno alimenty bieżące, jak i zaległe. Podkreślił, że ta sama kwota alimentów nie może być jednocześnie dochodem dwóch osób (wierzyciela i dłużnika).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych.

Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miały lub mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanym przypadku kontrola sądowoadministracyjna takich naruszeń prawa nie wykazała.

Ustalenia faktyczne dokonane w toku postępowania są bezsporne. A.B. nie zgadza się natomiast z oceną prawną sytuacji, w jakiej się znajduje, dokonaną przez organy obu instancji administracyjnych, bowiem w ocenie skarżącego błędnie ustalano jego dochód nie odliczając od niego kwoty wszystkich alimentów oraz kosztów egzekucyjnych.

Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.s., w myśl którego zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (ust. 1 pkt 1 ustawy). Wysokość zasiłku stałego ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 542 zł miesięcznie (ust. 2 pkt 1 ustawy) zgodnie z § 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), obowiązującym od dnia 1 października 2012 r. Kwota zasiłku stałego nie może też być niższa niż 30 zł miesięcznie.

Regulacje w zakresie zasiłku stałego są jednoznaczne i nie przewidują w kwestii przyznania tego świadczenia, jak również określenia jego wysokości - ust. 2 i ust. 3 art. 37, uznania administracyjnego. Są to więc świadczenia o charakterze obligatoryjnym co oznacza, że tylko spełnienie łącznie wszystkich kryteriów, od których ustawa o pomocy społecznej uzależnia przyznanie zasiłku stałego, stwarza gwarancję jego przyznania, w określonej wysokości. Obok przesłanki dotyczącej niezdolności do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy niezbędne jest, by dochód osoby ubiegającej się o zasiłek stały był niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Wedle powołanego przepisu prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 1 - 15 lub innych okoliczności, uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Skarżący w dniu 7 maja 2015 r. wystąpił o przyznanie kwoty 10000 zł wraz z odsetkami tytułem braku pomocy od 2010 r. spowodowanej błędnym rozumieniem pojęcia dochodu poprzez nie odliczanie od dochodu kwoty zaległych alimentów.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej nie mogą być przyznawane za okres wcześniejszy niż miesiąc złożenia wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto zgodne stanowisko, że reguła zawarta w ww. art. 106 ust. 3 u.p.s. znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy wniosek strony o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie, nie ma natomiast zastosowania w przypadku wniosku o kontynuację świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 108/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 312/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 317/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 732/07, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy wskazać, że organ w toku postępowania przeprowadził u skarżącego wywiad środowiskowy, z którego wynikało m.in. że A.B. prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Jego dochodem jest renta z ZUS w kwocie 612,58 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 84,48 zł. Z renty strony dokonywane są potrącenia komornicze. W kwietniu 2015 r. dokonano potrąceń na poczet alimentów zaległych w kwocie 176,69 zł oraz alimentów bieżących w kwocie 153,63 zł. Organ zaznaczył, że kwotę alimentów bieżących odliczono od dochodu strony, a zatem dochód strony w kwietniu 2015 r. wyniósł 612,58 zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. W art. 8 ust. 3 u.p.s. zostały określone ogólne zasady obliczania dochodu. Sposób ustalania dochodu został szczegółowo określony - zależy od źródeł przychodu. Dochód ustala się go przez pomniejszenie przychodu o zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz płacone alimenty. Obecna, ugruntowana już linia orzecznicza, którą podziela Sąd orzekający nakazuje przyjąć, iż wśród obciążeń wymienionych w treści art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie mieszczą się kwoty egzekwowane od dłużnika alimentacyjnego z tytułu jego zaległości w obowiązku alimentacyjnym. Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2014r. sygn. akt I OSK 571/13, z dnia 3 lutego 2012r sygn. akt I OSK 1433/11, z 5 grudnia 2012 sygn. akt I OSK 957/12). Nadto ustawodawca w sposób kategoryczny określił, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 art. 8 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Konstrukcja prawna instytucji nie wliczania do dochodu określonych składników nie pozwala więc na rozszerzającą interpretację tego przepisu. Z tego względu enumerację negatywną określoną w ust. 4 art. 8 u.p.s. należy uznać za zamkniętą.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r., naruszyło przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy nie naruszyły także zasad postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący ustalając stan faktyczny sprawy, jak również uzasadniając motywy podjętych rozstrzygnięć.

Uwzględniając powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.