Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska - Banacka, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Asystent sędziego Anna Malinga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2011 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę.

Zawiadomieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania R.P. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w C.. Wszczęcie postępowania nastąpiło w związku z wnioskiem aktualnego najemcy lokalu, informującego, że zameldowany w mieszkaniu R.P. w nim nie przebywa. Zawiadomienie wysłane do strony przez organ na adres zameldowania zostało zwrócone z adotacją, że adresat nie mieszka w lokalu od 2 lat.

Organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie art. 34 § 2 k.p.a., do czasu ustanowienia przedstawiciela przez sąd, wyznaczył dla nieznanego z miejsca pobytu R.P. przedstawiciela. Prezydent Miasta przesłuchał właścicielkę lokalu F.M., która podała, że jest współwłaścicielem kamienicy i jej zarządcą. Nie zna R.P.i nigdy go nie widziała. Budynek przejęła od gminy w roku [...] i już wówczas w lokalu nr [...] zamieszkiwał T.Z. Przesłuchany T.Z. podał, że w lokalu nr [...] mieszka od końca [...] r., w momencie zasiedlenia lokal był pusty. Nie zna i nigdy nie widział R.P.. W aktach sprawy znajduje się umowa najmu zawarta [...] r. pomiędzy F.M. jako właścicielką nieruchomości lokalowej nr [...] a T.Z. dotycząca wynajmu lokalu nr [...] przy ul. [...] w C.. W charakterze świadka przesłuchano także w dniu [...] r. lokatora mieszkania nr [...] K.N., który podał, że jego mieszkanie znajduje się dokładnie piętro wyżej nad mieszkaniem nr [...] . W lokalu tym mieszka od trzech lat, w chwili wprowadzenia w mieszkaniu nr [...] mieszkała młoda kobieta. R.P. nie zna i nigdy nie widział.

W toku podjętych czynności organ ustalił w oparciu o informację z Krajowego Rejestru Skazanych, że R.P. został skazany prawomocnym wyrokiem na karę sześciu lat pozbawienia wolności i przebywa w [...] w T.. Z informacji wynika, że skazany przebywa w odosobnieniu od [...] r.

Po ustaleniu miejsca pobytu R.P. Prezydent Miasta zawiadomił go o prowadzonym postępowaniu i wezwał do podania, kiedy i w jakich okolicznościach opuścił miejsce zameldowania. W odpowiedzi strona podała, że mieszkanie opuścił [...] r., zaś jego żona w roku [...] . Opuścił lokal nie dobrowolnie i nie na stałe, lecz w wyniku aresztowania. W lokalu posiada swoje rzeczy i ma zamiar do niego powrócić po odzyskaniu wolności, wówczas też spłaci zaległy czynsz.

Pismem z dnia [...] r. R.P. zwrócił się do Prezydenta Miasta o przyznanie pomocy prawnej poprzez wyznaczenie prawnika z urzędu do prowadzenia jego sprawy i działania w jego imieniu w postępowaniu, albowiem nie ma nikogo, kogo mógłby uczynić pełnomocnikiem a nie posiada środków na opłacenie pełnomocnika zawodowego. W odpowiedzi wyjaśniono, że przepisy regulujące postępowanie administracyjne nie przewidują możliwości przydzielania przez organ pełnomocników z urzędu, poinformowano także stronę o zasadach udzielania pełnomocnictw przez stronę. Zwrócono się także o przedstawienie przez stronę ewentualnych wniosków dowodowych.

Prezydent Miasta przesłuchał w toku dalszych czynności kolejnych świadków. A.P. podała, że jest byłą żoną R.P.. Z mieszkania wyprowadziła się w maju [...] r. i od tej daty w nim nie przebywa. Nie wie, kto aktualnie mieszka w mieszkaniu. Potwierdziła, że jej były mąż opuścił lokal przed około pięcioma laty i przebywa w areszcie. Okoliczności te potwierdziła także sąsiadka R.K., zamieszkała w lokalu nr [...] . Podała, że zna R.P. jako swego sąsiada, ale od około [...] lub więcej lat nie mieszka on w mieszkaniu ze względu na pozbawienie wolności. Aktualnie mieszkanie zajmują nowi lokatorzy.

R.P. w piśmie z [...] r. podał, że został zatrzymany i aresztowany poza miejscem zamieszkania. Do czasu aresztowania mieszkał w miejscu zameldowania. Po zwolnieniu z zakładu karnego zamierza zamieszkać w miejscu zameldowania na takich samych zasadach, jak poprzednio, to znaczy bez tytułu do lokalu. Uprzednio okoliczność ta nikomu nie przeszkadzała. Zarzucił, ze była żona zaniedbała kwestię tytułu prawnego do lokalu i z tego względu nie może on ponosić konsekwencji.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. orzekł o wymeldowaniu R.P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w C.. W podstawie prawnej decyzji podano przepis art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu podkreślono, że zameldowanie służy celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu zamieszkiwania w lokalu, w związku z czym badaniu podlegała wyłącznie kwestia związana z opuszczeniem lokalu. Opisano poczynione w postępowaniu wyjaśniającym ustalenia faktyczne związane z okolicznościami opuszczenia mieszkania przez R.P. i następnie jego żonę oraz z faktem zasiedlenia mieszkania przez kolejnych lokatorów. Organ wskazał, że zamieszkiwanie jest stanem faktycznym. ustalenia dowodowe wykazały, że R.P. opuścił mieszkanie i nie jest ono centrum jego spraw życiowych. Opuszczenie miało charakter dobrowolny i trwały a nadto strona nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu, w którym jest zameldowana.

W odwołaniu od decyzji R.P. zaprotestował przeciwko dokonanemu wymeldowaniu. Podał, że w lokalu nr [...] mieszkał od roku [...] i płacił czynsz do czasu aresztowania. Decyzja pozbawia go jedynego mieszkania, które posiadał i do którego planuje powrócić po zwolnieniu z zakładu karnego, co nastąpi w dniu [...] r. Zaprzeczył, aby opuszczenie miało charakter dobrowolny i trwały.

Przed rozpoznaniem odwołania organ II instancji zlecił przedstawienie R.P. akt sprawy, celem zapoznania się przez niego z materiałem sprawy. Zgodnie z informacją zastępcy [...] w B. z dnia [...] r. strona została zapoznana z dokumentacją. W piśmie z [...] r. R.P. zarzucił, że akta sprawy nie zostały mu dane do ręki aby je posiadał na stałe, leczy się [...] i ma kłopoty [...] Po zaledwie paru godzinach nie pamięta, co czytał w aktach, w związku z czym wnioskuje o dostarczenie mu kserokopii akt na jego nazwisko, nie za [...] . Swoje stanowisko wobec wydanej decyzji zawarte w odwołaniu, podtrzymał w piśmie z dnia [...] r.

Zaskarżoną decyzją z [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że badaniu w sprawie podlegało, czy osoba zameldowana opuściła zajmowany lokal trwale i dobrowolnie, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że R.P, w wyniku pozbawienia go wolności [...] r., nie przebywa w mieszkaniu. Lokal został opuszczony i opróżniony a następnie zasiedlony przez osoby trzecie. Osadzenie w areszcie nie oznacza, że wobec takiej osoby nie można prowadzić postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania, zatem wniosek strony o zaniechanie postępowania do czasu opuszczenia przez nią zakładu karnego nie znajduje uzasadnienia. Zamieszkiwanie w lokalu jest stanem faktycznym. Odnosząc się do zarzutu braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu stwierdzono, że aresztowanie było konsekwencją czynów popełnionych przez stronę. Powołując się na wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r. sygn. II OSK 1251/06 Wojewoda podał, że kwestia dobrowolności ma znaczenie w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło w wyniku bezprawnych działań innych osób, a nie w sytuacji, gdy opuszczenie było następstwem zawinionych działań. Orzeczona wieloletnia kara pozbawienia wolności powoduje, że opuszczenie lokalu miało także charakter trwały. Ewidencja ludności ma charakter rejestracyjno-porządkujący i winna odzwierciedlać stan faktyczny w zakresie miejsca pobytu danej osoby. R.P. nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w C. i nie ma możliwości powrotu do mieszkania, albowiem tytułem prawnym do niego legitymuje się aktualny najemca, który lokal zasiedla. W tej sytuacji utrzymywanie stanu zameldowania R.P. w przedmiotowym lokalu służyłoby podtrzymaniu fikcji, że lokal ten stanowi centrum jego spraw życiowych. Zasadnym jest wymeldowanie osoby, która w lokalu nie przebywa.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący podniósł, że został pozbawiony mieszkania wbrew swojej woli. W roku [...] bez jego wiedzy w mieszkaniu, po uprzednim opuszczeniu lokalu przez żonę i syna skarżącego, zamieszkał w nim T.Z.. W mieszkaniu tym pozostały rzeczy skarżącego. Po wyjściu na wolność skarżący nie będzie miał gdzie zamieszkać. Skarżący zarzucił, że fakt aresztowania nie stanowi powodu do wymeldowania i wezwał sąd o zwrócenie się do Prezydenta Miasta, aby ten udzielił skarżącemu pomocy w uzyskaniu mieszkania.

Stanowisko skarżącego w kwestii braku przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu poparła pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] r., wnioskując o uchylenie decyzji organów obu instancji i podkreślając, że w sprawie organy nie mają podstaw do badania kwestii uprawnień do lokalu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób, nakładając na te osoby obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 pkt 1 i 2 ustawy, m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta jest pochodną funkcji, jaką spełnia z założenia ewidencja ludności. Jej zadaniem jest odnotowywanie miejsca pobytu poszczególnych osób, jak stanowi art. 9 ust. 2b ustawy, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu.

Ustawa czyni rozróżnienie między pobytem stałym i czasowym. Pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, ale pod innym adresem (art. 7 ust. 1 ustawy). Ma rację skarżący podnosząc, że osadzenie w zakładzie karnym nie jest tożsame z opuszczeniem miejsca stałego pobytu. Wskazuje na to regulacja art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy, osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż trzy miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, że pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za taką okoliczność, uzasadniającą zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad trzy miesiące, ustawa w szczególności w art. 8 ust. 1 pkt 4 uznaje pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich. Regulacja ta pozwala przyjąć, że pobyt w zakładzie karnym jest pobytem czasowym w rozumieniu ustawy, jeżeli z okoliczności wynika, że pobyt ten nie utracił cech pobytu czasowego, wątpliwości co do charakteru pobytu rozstrzyga organ gminy. Trzeba jednak podkreślić, że jakkolwiek bezspornym faktem w sprawie jest osadzenie skarżącego w zakładzie karnym, to okoliczność ta nie była w sprawie argumentem uzasadniającym orzeczone wymeldowanie. Nie negując zatem czasowego charakteru pobytu skarżącego w zakładzie karnym należy rozważyć, czy w sprawie zaszły okoliczności pozwalające przyjąć, że skarżący miał obowiązek dokonać wymeldowania z lokalu, w którym był zameldowany na pobyt stały.

W przypadku osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego, obowiązek meldunkowy polega na dokonaniu wymeldowania (art. 15 ust. 1 ustawy). Jeżeli strona takiego obowiązku nie dopełni, wówczas zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy na wniosek lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podstawą zaskarżonej decyzji jest właśnie art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Badaniu w tym przypadku podlega, czy doszło do sytuacji, w której stan ewidencji ludności nie odpowiada stanowi faktycznemu, albowiem osoba zameldowana nie przebywa pod określonym adresem a nieobecność ta nie ma charakteru czasowego. Ponieważ o wymeldowaniu dokonywanym w trybie administracyjnym z urzędu orzeka organ gminy w drodze decyzji, sprawa adekwatności ewidencji ze stanem faktycznym podlega każdorazowo ocenie z uwzględnieniem okoliczności istotnych dla sprawy.

W niniejszym przypadku skarżący był zameldowany na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w C.. Opuszczenie lokalu w związku z aresztowaniem co do zasady nie jest równoznaczne z opuszczeniem miejsca stałego pobytu stałego, jak wyżej wyjaśniono. Aresztowanie skarżącego miało jednak miejsce w roku [...] a później zaszły kolejne zamiany stanu faktycznego. W szczególności, zajmująca lokal uprzednio wraz ze skarżącym A.P. w maju [...] r. opuściła mieszkanie. Doszło do opróżnienia i wydania lokalu właścicielowi a następnie do rozporządzeń tym lokalem przez właściciela, w szczególności do oddania go w najem osobie trzeciej. Powstaje w tej sytuacji pytanie, czy skarżący przebywający tymczasowo w zakładzie karnym posiada jeszcze dotychczasowe miejsce stałego pobytu, w którym mogą koncentrować się jego sprawy życiowe i gdzie może on powrócić po odzyskaniu wolności. W świetle zasad doświadczenia życiowego miejscem takim nie jest już mieszkanie przy ul. [...] w C.. W sytuacji osoby tymczasowo przebywającej pod innym adresem, badanie przesłanek do wymeldowania musi z istoty okoliczności, dotyczyć nie kwestii aktualnego przebywania lub nie przebywania w miejscu zameldowania, lecz kwestii możliwości wskazywania miejsca stałego zameldowania jako tego, gdzie koncentrują się sprawy podmiotu. O utrzymywaniu związków z miejscem zameldowania muszą w takiej sytuacji świadczyć inne okoliczności, niż proste zamieszkiwanie w lokalu. W niniejszej sprawie żadne związki, ani faktyczne, ani prawne, nie łączą skarżącego z lokalem. Skarżący nie ma swoich rzeczy w mieszkaniu poprzednio zajmowanym, osoby dysponujące lokalem nie deklarują zgody na jego zamieszkanie w nim po powrocie z zakładu karnego. Zasadnie w tej sytuacji organy wskazały, że utrzymywanie stanu zameldowania w poprzednio zajmowanym lokalu, który został opróżniony i oddany dysponentom, stanowi zaprzeczenie celu, dla jakiego powołana jest ewidencja ludności. Dane w niej zawarte nie dokumentowały bowiem stanu faktycznego. Ustalone okoliczności sprawy pozwalały w przekonaniu Sądu, na przyjęcie przez organy, że doszło do trwałego i zupełnego zerwania przez skarżącego związków z mieszkaniem. Po opróżnieniu lokalu winno było dojść do zgłoszenia wymeldowania. Wobec braku stosownych wniosków w tym zakresie, organ był uprawniony do podjęcia z urzędu działań w celu zapewnienia aktualności ewidencji ludności.

Mając na uwadze podane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.