Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Teresa Randak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej jako "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia Gminie R. kosztów egzekucyjnych.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 4 marca 2016 r. Gmina R., reprezentowana przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Dzieciom i Rodzinie w R., wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Wskazała, że postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta R. został obciążony kosztami egzekucyjnymi na kwotę [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko B. Z. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta R. obejmujących należności z tytułu opłaty dziecka w pieczy zastępczej. Jednocześnie uzasadniając swój wniosek podniosła, że uiszczenie kosztów egzekucyjnych wiąże się z obciążeniem budżetu Ośrodka Pomocy Dzieciom i Rodzinie w R., będącego jednostką budżetową, który jako placówka opiekuńczo-wychowawcza zapewnia całodobową opiekę i wychowanie dzieciom w wieku 10-18 lat. Podkreślił, że stałe koszty związane z funkcjonowaniem regulowane są ze środków publicznych, a koszty egzekucyjne stanowią dodatkowe obciążenie. Tym samym za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] [...], uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując, że organ ten w sposób niepełny rozpatrzył wniosek naruszając tym samym art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto zaskarżone postanowienie nie spełnia wymogów art. 124 § 2 k.p.a., albowiem brak jest uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie przesłanki z art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.").

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu organ wskazując na treść art. 64 c § 4 u.p.e.a. stwierdził, że wierzyciel kierując tytuły wykonawcze do egzekucji musi mieć świadomość, że żądając wykonania obowiązku stwierdzonego tymi tytułami powoduje uruchomienie przez organ egzekucyjny określonych środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku. Musi zatem liczyć się z możliwością obciążenia go kosztami egzekucyjnymi w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zakresie możliwości umorzenia tych kosztów przywołał treść art. 64e § 1 u.p.e.a. i wyjaśnił pojęcie "ważnego interesu publicznego" użyte w tym przepisie. Zwrócił przy tym uwagę na kwestię uznaniowości wydawanej w oparciu o ten przepis decyzji z uwagi na użycie w nim słowa "może". Ostatecznie uznał, że po przeanalizowaniu akt sprawy brak jest podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania zgodnie z jej wnioskiem. Stwierdziła, że placówka jako jednostka budżetowa realizuje ważne zadania publiczne zapewniając całodobową opiekę i wychowanie dzieciom w wieku od 10 do 18 lat. Fakt wykonywania przez nią zadań publicznych nie stanowi subiektywnej oceny wierzyciela, albowiem wynika z przepisów prawa, w tym ustawy o samorządzie gminnym. W ocenie skarżącej koszty egzekucyjne stanowią dodatkowe obciążenie dla jednostki, która jest, co podkreśliła, finansowana ze środków publicznych. Tym samym koszty te stanowią obciążenie dla Skarbu Państwa.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ odwoławczy wskazał, że przesłanka "ważny interes publiczny" w rozumieniu art. 64e § 2 u.p.e.a. winna być oceniana z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Jednocześnie, zdaniem organu odwoławczego, należy rozważyć zasadność obciążenia Państwa kosztami udzielonej pomocy na tle sytuacji finansowej Państwa. Jednocześnie użycie przymiotnika "ważny" wskazuje na wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia. W ocenie organu odwoławczego wskazana przesłanka nie odnosi się do statusu przysługującego poszczególnym wierzycielom, którzy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji są co do zasady podmiotami finansowanymi ze środków publicznych. Zdaniem organu odwoławczego gdyby ustawodawca w sposób szczególny traktował należności wynikające z opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w Ośrodkach Pomocy Dzieciom i Rodzinie prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, to znalazłoby to wyraz w generalnym zwolnieniu. Brak regulacji, które pozwalałby na zwolnienie podmiotowej skarżącej powoduje, że w ocenie organu odwoławczego pozycja Prezydenta Miasta nie różni się od pozycji innych wierzycieli. Tym samym przesłanka ważnego interesu publicznego w stosunku do skarżącej nie została w niniejszej sprawie spełniona. Podkreślił przy tym, że powyższa przesłanka nie może być utożsamiana z subiektywnym przeświadczeniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Ostatecznie wskazała, że skarżąca winna się liczyć z możliwością powstania kosztów egzekucyjnych oraz faktem, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego może być obciążona tymi kosztami planując swój budżet.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła skarżąca zarzucając mu naruszenie art. 64e § 2 ust. 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji błędnym zastosowaniu poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na brak ważnego interesu publicznego. Tym samym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego i zasądzenie kosztów egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, zgodnie z wnioskiem złożonym przez skarżącą stanowi art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do odmiennej oceny przez strony przesłanki ważnego interesu publicznego. Zdaniem skarżącej fakt, iż koszty egzekucyjne obciążają jednostkę budżetową gminy będącą placówką opiekuńczo-wychowawczą jest wystarczający do umorzenia tych kosztów. W ocenie organów fakt ten jest niewystarczającą podstawą do ich umorzenia. Podkreślenia wymaga przy tym okoliczność, że skarżąca nie kwestionowała ani samego faktu obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego skierowanego wobec zobowiązanej, ani ich wysokości.

Na wstępie należy podkreślić, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użycie w art. 64e u.p.e.a. określenia "może". W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może uwzględnić wniosek strony i umorzyć powstałe koszty egzekucyjne, bądź też nie, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie oznacza przy tym pełnej dowolności organu egzekucyjnego. Decydujące znaczenie ma bowiem to czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzono istnienie przesłanek umorzenia.

Wskazać również przyjdzie, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt. I SA/Kr 203/13).

Jednocześnie sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach. Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to stanowi bowiem wyłączną kompetencję organu administracji. Sąd tym samym musi poprzestać na ocenie, czy wydane postanowienia poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.

Odnosząc się zatem do istoty sprawy wskazać należy, że pojęcie ważnego interesu publicznego użyte w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., jako pojęcie nieostre, było przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. I tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2111/08 stwierdził, że, pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnyB.ch dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. podkreślając przy tym, iż nie ma ono stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, iż tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny (por. Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880), a zatem wykazania, iż ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy administracji wyjaśniły pojęcie ważnego interesu publicznego w kontekście sytuacji skarżącej i słusznie doszły do wniosku, że nie została spełniona przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Głównym argumentem skarżącej wskazującym na zaistnienie ważnego interesu publicznego jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych jest bowiem to, że jako jednostka organizacyjna organu administracji samorządowej wykonuje zadania publiczne w zakresie zapewnienia całodobowej opieki dzieciom w wieku od 10 do 18 lat pozbawionym możliwości wychowywania się w domu rodzinnym, a wynikającym z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, a także fakt finansowania tej działalności ze środków publicznych. Tymczasem, jak trafnie zauważyły organy, ustawodawca nie wprowadził przedmiotowych ani podmiotowych zwolnień, które zwalniałyby organy administracji samorządowej (lub ich poszczególne jednostki budżetowe) z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. Jedyne zwolnienia podmiotowe ustawodawca przewidział w art. 64e § 4d u.p.e.a. stanowiącym, iż nie obciąża się kosztami egzekucyjnymi oraz kwotą, o której mowa w § 2, wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu, jeżeli organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie był naczelnik urzędu skarbowego. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny są w tym wypadku pokrywane z budżetu państwa.

A skoro tak, to sama okoliczność, iż wierzyciel jest organem administracji finansowanym ze środków publicznych nie może być postrzegana jako wystąpienie ważnego interesu publicznego. Wobec tego szczególny status wierzyciela i jego funkcje "administracji samorządowej" nie mogą oznaczać, że organy zobowiązane są w każdym przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Tym samym gmina, jak każdy inny wierzyciel musi ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nie ściągniętymi od zobowiązanego. Zauważyć także trzeba, iż akceptacja stanowiska, że za umorzeniem stronie skarżącej kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny prowadziłaby do przyjmowania realizacji tej przesłanki w każdej sprawie z udziałem Gminy i doprowadzała do umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie, a zatem statuowałaby pozanormatywnym nieobciążaniem go kosztami egzekucyjnymi. Rezygnacja przy tym z opłat i kosztów związanych z egzekucją administracyjną nie jest uzasadniona, z uwagi na pośrednie zmniejszenia środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela w jej realiach argumentację organu, że wierzyciel winien zabezpieczyć stosowne środku finansowe na ewentualne koszty postępowania egzekucyjnego.

Mając powyższe na względzie Sąd, w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a, skargę oddalił.