Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Wojewody z dnia 22 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga A na decyzję Wojewody z dnia 22 kwietnia 2016 r. nr [..].

Z akt sprawy wynika, że decyzja ta wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wojewoda, decyzją z dnia 15 maja 2006 r. nr [..], stwierdził nabycie, z dniem 1 czerwca 2003 r., przez Skarb Państwa z mocy prawa własności, a przez A. prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości wchodzącej w skład linii kolejowej nr [..] i oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr [..], o powierzchni 70 m2.

W dniu 28 listopada 2007 r. B. złożyło do Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, wniosek o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ ustalił, że na działce nr [..] usytuowana jest linia kolejowa nr A., droga kolejowa naziemna – tory główne zasadnicze 113,874 km, rok budowy 1901 - 1930, nr inwentarzowy [..]. Na podstawie analizy księgi wieczystej nr [..], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., organ ustalił z kolei, że od lat międzywojennych przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność S. J., a następnie jego spadkobierców. Na mocy aktów notarialnych umów sprzedaży z dnia 18 czerwca 1996 r. oraz z dnia 15 listopada 1996 r. właścicielami działki stali się wspólnicy spółki cywilnej C. Z. K. i M. K., którzy w dniu 23 lipca 1999 r. zbyli przedmiotową nieruchomość na rzecz D. Następnie, na mocy aktu notarialnego z dnia 18 lutego 2000 r., właścicielem nieruchomości zostało B. Na mocy zawartego porozumienia z dnia 29 sierpnia 2003 r. pomiędzy B. a A. przedmiotowa nieruchomość została czasowa zajęta przez A. Oddział Regionalny w G. w celu wykonania w latach 2003 – 2006 robót w związku z realizacją inwestycji "[..]". W wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono natomiast, że działka ta znajduje się w bezpośredniej bliskości torów i stanowi wyrównany pas ziemi zabezpieczony od strony torów murem oporowym z betonu.

W rezultacie dokonanych ustaleń, Prezydent Miasta, decyzją z dnia 7 września 2009 r. nr [..], wydaną na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), zobowiązał A. do wypłaty na rzecz B. odszkodowania w łącznej kwocie 87 870 zł za nieruchomość położoną w G. przy ul. L., oznaczoną jako działka nr [..] o pow. 70 m2, w obrębie G. (nr [..]), mapa [..]. Prezydent uznał bowiem, że posiadanie działki nr [..] przez A. nie miało charakteru samoistnego i nieprzerwanego w okresie co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r. a objęcie w posiadanie działki przez A., wchodzącej w skład grupy A., nastąpiło już po dacie 31 maja 2003 r. tj. w momencie zawarcia, w dniu 29 sierpnia 2003 r., porozumienia z B. i było posiadaniem zależnym, w celu remontu infrastruktury kolejowej. Prezydent zauważył przy tym, że z aktów notarialnych umów sprzedaży wynika, iż działka była niezabudowana, co świadczy o tym, że co najmniej od kilkunastu lat nie znajdują się na niej żadne urządzenia, które wskazywałyby na fakt wykorzystania działki na potrzeby ruchu kolejowego. Co więcej, w ocenie Prezydenta, mapa sytuacyjno – wysokościowa, sporządzona przez [..], uwzględniająca stan na marzec 2007 r., również nie wskazuje, aby przez przedmiotową działkę przebiegał w tym czasie tor kolejowy. Prezydent zauważył ponadto, że w latach 2000 – 2008, B. uiszczało podatek od przedmiotowej nieruchomości. W wyniku zaś przeprowadzonego, na zlecenie Prezydenta Miasta, operatu szacunkowego przedmiotowej nieruchomości, określono jej wartość na kwotę 87 870 zł netto a rzeczoznawca majątkowy zastosował przy jego sporządzaniu zasady wyceny takie, jak przy szacowaniu nieruchomości zajętych pod drogi publiczne.

Decyzja Prezydenta Miasta z dnia 7 września 2009 r. została jednakże uchylona mocą decyzji Wojewody z dnia 20 stycznia 2010 r. nr [..] a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wojewoda stwierdził bowiem, że ustalenie przez organ I instancji na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, iż A. była posiadaczem zależnym jest błędne i wskazał, że posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto włada nią jak właściciel, natomiast posiadaczem zależnym jest ten kto włada rzeczą w zakresie innego prawa aniżeli prawo własności. Mając powyższe na uwadze, Wojewody stwierdził, że organ I instancji nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy i nie przeprowadził szczegółowej analizy zgromadzonego, choć niepełnego materiału dowodowego, którego zresztą większość stanowią nieuwierzytelnione kserokopie dokumentów, dlatego konieczne jest uzupełnienie przeprowadzonego materiału dowodowego aby można było orzec co do istoty sprawy. Organ odwoławczy nie zgodził się również ze stwierdzeniem organu I instancji, iż A. objęła w posiadanie przedmiotową działkę z chwilą zawartego z B. porozumienia, tj. z dniem 29 sierpnia 2003 r. Zdaniem Wojewody w celu ustalenia faktu posiadania należało ustalić, czy A. eksploatując linię kolejową nr [..], dokonywała jej bieżącej konserwacji, a także czy wykonywała inne zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa przejazdu pociągów, a więc czy władała tym terenem jak właściciel oraz kiedy doszło do faktycznego zajęcia przedmiotowej nieruchomości. Organ zwrócił uwagę, iż w dniu 28 września 1926 r., kiedy to weszło w życie rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 97, poz. 568 z późn. zm.), mógł rozpocząć się bieg samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez kolej, tj. [..]" - poprzednika prawnego skarżącej. Ponadto, organ nie zgodził się ze stwierdzeniem organu I instancji, że na brak posiadania samoistnego przez A. nieruchomości wskazuje fakt, iż przedmiotowa działka była kilkakrotnie przedmiotem umów sprzedaży przez jej właścicieli oraz to, że B. uiszczało podatek od nieruchomości. W ocenie Wojewody dokładnego wyjaśnienia wymaga również samo usytuowanie przedmiotowej działki, tj. czy znajduje się na międzytorzu, czy też stanowi "przyległy pas gruntu" zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż organ I instancji nie przeprowadził dokładnej analizy operatu szacunkowego wykonanego na potrzeby niniejszej sprawy.

Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 198/10, oddalił skargę B. na decyzję Wojewody z dnia 20 stycznia 2010 r., stwierdzając, że organ II instancji zasadnie uznał, iż w postępowaniu I - instancyjnym nie wyjaśniono okoliczności mających istotne znaczenie dla rozpatrzenia sprawy tj. nie ustalono, czy przedmiotowy grunt, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r., w posiadaniu samoistnym A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Uzasadniając zajęte stanowisko, Sąd wyjaśnił, że organ I instancji ograniczył się jedynie do dokonania ustaleń w zakresie prawa własności nieruchomości i tylko w powyższym zakresie przeprowadził postępowanie dowodowe. W ocenie Sądu, stwierdzenie organu, iż posiadanie przedmiotowej działki przez A. nie miało charakteru samoistnego i nieprzerwanego w okresie 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r. nie zostało oparte na materiale dowodowym, a stwierdzenie organu, iż objęcie nieruchomości w posiadanie przez A., wchodzącą w skład grupy A., nastąpiło dopiero po tej dacie i było posiadaniem zależnym, stoi w oczywistej sprzeczności z treścią art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz z treścią decyzji Wojewody z dnia 15 maja 2006 r. nr [..]. Fakt zaś, iż nieruchomość ta była przedmiotem szeregu umów sprzedaży, wbrew stanowisku organu I instancji, nie stanowi argumentu na okoliczność, iż A. nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości. Dalej Sąd wskazał, że ustalenie organu I instancji, iż nieruchomość nie była wykorzystywana na potrzeby ruchu kolejowego, bowiem nie znajduje się na niej tor kolejowy, nastąpiło bez rozważenia definicji linii zawartych w art. 4 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96 poz. 591 ze zm.) a celem przepisu art. 37a ustawy było uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych właśnie w rozumieniu tego przepisu. Z uwagi na powyższe Sąd podkreślił, że fakt, iż na nieruchomości nie przebiega droga szynowa, nie oznacza, że nie jest ona częścią linii kolejowej i jako część tej linii nie pozostawała w posiadaniu samoistnym A.

Sąd zauważył ponadto, że w niniejszej sprawie dokonania szczegółowych ustaleń i oceny prawnej wymaga, czy nieruchomość nie stała się własnością Skarbu Państwa jeszcze przed wejściem w życie art. 37a ustawy. Jak wskazał bowiem, z decyzji Wojewody z dnia 15 maja 2006 r. nr [...] wynika, iż na działce nr [..] znajduje się linia kolejowa Nr [..], rok budowy 1901 a w postanowieniu z dnia 24 maja 2010 r. sygn. akt P13/09, Trybunał Konstytucyjny, w analogicznej sprawie, wskazał na fakt, iż nieruchomość zajęta pod linię kolejową na trasie [..], stanowiła własność Skarbu Państwa w związku z treścią ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej. (Dz. U. Nr 40, poz. 350 ze zm.). W takim bowiem przypadku brak byłoby podstaw do zastosowania art. 37a ustawy, co winno skutkować ewentualnym wszczęciem postępowania nadzwyczajnego w stosunku do wydanej decyzji wojewody i zawieszeniem postępowania w niniejszej sprawie.

Sąd stwierdził jednocześnie, że nie jest słuszne stanowisko organu odwoławczego, który stwierdził, że sporządzony w sprawie operat szacunkowy winien uwzględniać ceny nieruchomości zajętych pod tereny komunikacyjne. Odpowiednie stosowanie, z mocy § 37 przepisu § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) do gruntów zajętych pod linie kolejowe, nie uzasadnia przyjęcia do dokonania wyceny gruntów zajętych pod drogi. W ocenie Sądu, nieruchomości zajęte pod drogi nie są nieruchomościami podobnymi do nieruchomości zajętych pod drogi. Dlatego też, w sytuacji braku cen transakcyjnych uzyskiwanych przy sprzedaży gruntów zajętych pod linie kolejowe, zastosowanie znajduje art. 36 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Natomiast przejście do wyceny metodą określoną w art. 36 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia winno nastąpić dopiero w przypadku jednoznacznego ustalenia, że brak jest transakcji porównywalnych dotyczących nieruchomości przeznaczonych lub zajętych pod linie kolejowe. Odstąpienie zaś od zasady szacowania nieruchomości określonej w § 36 ust. 1 rozporządzenia powinno być przez rzeczoznawcę uzasadnione i poddane ocenie orzekających w sprawie organów, również w kontekście unormowania wynikającego z § 26 rozporządzenia.

Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1671/10, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 198/10.

NSA stwierdził bowiem, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż Prezydent Miasta nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy w dniu 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą sporna działka była w samoistnym posiadaniu A. lub jej poprzedników prawnych. W ocenie NSA, Prezydent Miasta nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność władania przedmiotowym gruntem w dniu 28 lutego 2003 r. przez A., jak i nie wyjaśnił, w sposób nie budzący wątpliwości, kiedy doszło do faktycznego zajęcia spornej nieruchomości przez poprzednika prawnego A. NSA zauważył przy tym, że poprzednik prawny A. mógł objąć przedmiotowy grunt w posiadanie już w dniu 28 września 1926 r. tj. z momentem wejścia w życie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r., Nr 43, poz. 312), które następnie zostało uchylone art. 48 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76). Natomiast część tej ustawy dotycząca przedsiębiorstwa A. została zastąpiona przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138) a przepis art. 50 ust. 1 tej ustawy stanowił, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa A. działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami A., działającego na podstawie przepisów ustawy. Przy czym, zgodnie z art. 16 ust. 2, mienie A. stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (to jest 9 grudnia 1989 r.) oraz środki nabyte przez te Koleje w toku dalszej jego działalności. Z uwagi na powyższe NSA wskazał, że bez względu na to, czy przedsiębiorstwo A. legitymuje się obecnie dokumentem na przekazanie mu konkretnego gruntu, może ono udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem Kolei i trudno w tej sytuacji zaakceptować stanowisko Prezydenta Miasta, iż A. objęła przedmiotową działkę w posiadanie dopiero na mocy zawartego z B. porozumienia w dniu 29 sierpnia 2003 r.

NSA podkreślił przy tym, że fakt, iż sporna nieruchomość była kilkukrotnie przedmiotem umów sprzedaży oraz, że B. uiszczało podatek od nieruchomości, a zwłaszcza fakt zawarcia porozumienia w dniu 29 sierpnia 2003 r. pomiędzy skarżącą, a poprzednikiem prawnym A., na mocy którego stał się on posiadaczem zależnym nieruchomości – pozwalają jedynie na dokonanie ustaleń czyją własnością była sporna nieruchomość, natomiast nie udzielają odpowiedzi na pytanie od kiedy nieruchomość ta znajdowała się w posiadaniu samoistnym A. lub jej poprzedników prawnych. Zmiana stosunków własnościowych nieruchomości nie ma poza tym żadnego wpływu na ciągłość samoistnego posiadania, bowiem posiadanie samoistne z natury dotyczy rzeczy, które są własnością osoby trzeciej. Posiadanie samoistne może wchodzić w grę nie tylko w sytuacji, gdy posiadacz jest przekonany o swoich uprawnieniach właściciela, lecz także wówczas gdy wie, że nie jest właścicielem.

Jednocześnie, NSA stwierdził, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia § 26 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego poprzez uznanie, że znajdzie on zastosowanie do określenia wartości rynkowej działki [..] jako gruntu zajętego pod linię kolejową. Jak wyjaśnił, porównanie § 26 z § 36 cytowanego rozporządzenia prowadzi do wniosku o ich odmiennym zakresie przedmiotowym. O ile, bowiem przepis § 26 rozporządzenia odnosi się do nieruchomości, które ze względu na ich szczególne cechy i rodzaj nie są przedmiotem obrotu na lokalnym rynku nieruchomości, o tyle § 36 odnosi się do gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne. Przepis § 36 rozporządzenia jest więc przepisem szczególnym w stosunku do § 26, który nie może znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. NSA stwierdził jednakże, że naruszenie to nie ma jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent Miasta, decyzją z dnia 1 lipca 2014 r. nr [..], wydaną na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), orzekł o odmowie przyznania B. odszkodowania za nieruchomość położoną w G. a oznaczoną jako działka nr [..], stwierdzając, że A. oraz jej poprzednicy prawni nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających dzień 31 maja 2003 r. byli w posiadaniu samoistnym przedmiotowej nieruchomości.

Prezydent uznał bowiem, że nieruchomość oznaczona obecnie jako działka nr [..], znajdująca się od 1959 r. na międzytorzu, stanowiła, zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 1a ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, drogę kolejową, którą jest zarówno linia kolejowa jak i bocznica kolejowa.

Uzasadniając zajęte stanowisko, Prezydent wyjaśnił, że z treści decyzji Wojewody z dnia 15 maja 2006 r., odpisu księgi inwentarzowej środków trwałych A. (założonej dnia 1 stycznia 1965 r.) oraz wypisu z ewidencji środków trwałych sporządzonego na podstawie zapisów ksiąg inwentarzowych prowadzonych przez A., dotyczących budynków, budowli i urządzeń trwale związanych z gruntem przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego na linii kolejowej nr [..] wynika, że na działce nr [..] usytuowana jest linia kolejowa nr [..], droga kolejowa naziemna – tory główne zasadnicze 113,874, rok budowy 1901 – 1930, nr inwentarzowy [..]. Na przyległych do tej działki terenach linia kolejowa nr [..] wybudowana została w latach 20 - tych i 30 - tych XX wieku. W oparciu o wykaz zmian gruntowych oraz wypisy z rejestru gruntów Prezydent ustalił, że działka nr [..] powstała w 1958 r. w wyniku podziału działki nr [..] o pow. 4283 m2 i nie ulegała późniejszym podziałom. W wyniku tego podziału powstała także działka nr [..] o pow. 4213 m2, która następnie w 1963 r. podzielona została na działkę nr [..] o pow. 3973 m2 i działkę [..] o pow. 238 m2. Działka nr [..] (granicząca z działką nr [..] od wschodu) co najmniej od 25 lipca 1959 r. zagospodarowana była na potrzeby kolei, jako bocznica kolejowa prowadząca do znajdującej się obok kotłowni. Decyzją z dnia 13 lutego 1961 r. Prezydium Rady Narodowej orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej katastralnie jako część dawnej parceli nr [..] na cele budowy bocznicy kolejowej dla centralnej kotłowni osiedlowej c.o. osiedla Ś. i decyzja ta została następnie sprostowana, postanowieniem z dnia 7 marca 1964 r. i 19 maja 1964 r., w ten sposób, że wywłaszczeniu na rzecz "Państwa – E." podlegała działka nr [..]. Na potrzeby rozpoznania tej sprawy sporządzone zostało w dniu 8 września 1959 r. orzeczenie szacunkowe, z którego wynika, że na dzień sporządzania wyceny działka nr [..] o pow. 70 m2 została już zajęta pod tory kolejowe. Z kolei, ze sporządzonej w dniu 10 lutego 1955 r. również na potrzeby tej sprawy mapy, zawierającej linie rozgraniczające terenu przewidzianego pod budowę bocznicy kolejowej i sporządzonej na jej podstawie mapy z naniesionymi na niej obecnymi granicami działek a także z mapy przedstawiającej stan układu torowego dla przedmiotowego odcinka z lutego 1977 r. wynika, że działka nr [..] stanowiła międzytorze dla wybudowanej w 1959 r. bocznicy kolejowej i powstałych wcześniej torów kolejowych linii [..]. Prezydent ustalił przy tym, że bocznica kolejowa, znajdująca się na działce sąsiedniej, istniała do dnia 14 lipca 1993 r., kiedy to formalnie uruchomiono tor łapankowy zabezpieczający ruch pociągów po linii kolejowej nr [..] a kończący się na działce nr [..]. Z oświadczenia Zastępcy Dyrektora ds. technicznych A. (pismo z dnia 6 lutego 2014 r.) oraz z oświadczenia Naczelnika Sekcji Eksploatacji A. (pismo z dnia 1 kwietnia 2014 r.) oraz ze zdjęć wykonanych w dniu 26 marca 2014 r. przy budowie ekranów akustycznych wynika, że tor bocznicy kolejowej usytuowany m.in. na terenie działki nr [..] nigdy nie został fizycznie rozebrany a tor łapankowy powstał w miejsce bocznicy i został fizycznie zlikwidowany dopiero w 2008 r.

Na podstawie powyższych ustaleń Prezydent stwierdził, że od dnia 14 lipca 1993 r., kiedy to w miejsce bocznicy został wybudowany tor łapankowy nr [..], odgałęziający się rozjazdem nr [..] w km 204,063 linii kolejowej nr [..], aż do lutego 2008 r. tj. do dnia fizycznego jego rozbioru, działka nr [..] znajdowała się na międzytorzu toru łapankowego nr [..] i toru nr [..] linii kolejowej nr [..]. Prezydent stwierdził ponadto, że z powyższego wynika, iż działka nr [..] od momentu przejęcia w roku 1961 przez Skarb Państwa działki sąsiedniej nr [..] i wybudowania na niej bocznicy kolejowej aż do momentu wybudowania w jej miejsce toru łapankowego nr [..] (tj. 14 lipca 1993 r.) stanowiła drogę kolejową obejmującą bocznicę kolejową i drogę kolejową obejmującą linię kolejową nr [..] a następnie, stanowiła drogę kolejową tej linii kolejowej i toru łapankowego nr [..] i tym samym niezbędna była do prowadzenia bezpiecznego ruchu pociągów jako elementu infrastruktury kolejowej.

Prezydent wskazał także, że po zakończeniu działań wojennych w 1945 r. w latach 50 – tych i 60 – tych XX wieku prowadzone były, również na terenie działki nr [..], prace mające na celu obudowanie i modernizację linii [..] na odcinku [..], jak również miał miejsce stały ruch pociągów, a w latach 70- tych, 80 - tych i 90 - tych aż do dnia dzisiejszego linia kolejowa nr [..] na odcinku [..] w dalszym ciągu była i jest eksploatowana, wykonywano na niej remonty i modernizacje, jak też utrzymywano na niej stały ruch pociągów. Z kolei, oględziny nieruchomości, przeprowadzone w dniu 30 stycznia 2009 r., wykazały, że działka nr [..] zabudowana jest infrastrukturą kolejową stanowiącą integralną część linii kolejowej, bez której ruch kolejowy byłby niemożliwy.

Prezydent wskazał także, że podczas rozprawy administracyjnej, którą przeprowadził w dniu 22 listopada 2012 r., Zastępca Dyrektora A. oświadczył, że infrastruktura kolejowa na działce nr [..] istniała od zawsze tj. od początku jego kariery zawodowej (od końca 1985 r.); była to działka, przez którą przebiegał tor kolejowy; obecnie w wyniku I etapu przebudowy stacji G. toru na tej działce nie ma ale nie można wykluczyć, że znajdują się tam obiekty infrastruktury towarzyszącej np. linie kablowe. Wskazał on także, że mapa sytuacyjna szlaku [..], przedstawiająca stan na luty 1977 r., pokazuje, że przez działkę o nr [..] i ewentualnie działkę sąsiadującą o nr [..] przebiegał tor kolejowy od stacji G. do bocznicy dawnej C. Później, po likwidacji C. oraz układu torowego wraz z torem dojazdowym w latach 90 – tych XX wieku powstał tzw. tor łapankowy, połączony z torem nr [..], linii nr [..], rozjazdem nr [..]. Tor łapankowy służył jedynie do skierowania na niego ewentualnie zbiegających wagonów od strony W. W celu tym tor ten nie został jednak nigdy użyty a po roku 2000 został on zlikwidowany i obecnie na tej działce nie ma układu torowego.

Jednocześnie, Prezydent stwierdził, że działka oznaczona obecnie nr [..], w okresie co najmniej od 25 lipca 1959 r. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach znajdowała się w posiadaniu samoistnym A., powołanych na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe". Od dnia 8 grudnia 1960 r. tj. od dnia wejście w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach do dnia 9 maja 1989 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym przedsiębiorstwa "A.", które posiadało osobowość prawną i prowadzone było w ramach narodowych planów gospodarczych według zasad rozrachunku gospodarczego. Następnie, od dnia 9 maja 1989 r. do dnia 19 sierpnia 1995 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" nieruchomość oznaczona obecnie nr [..], znajdowała się w posiadaniu samoistnym A. na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. Od dnia 19 sierpnia 1995 r. działka ta znajdowała się w posiadaniu samoistnym A. na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", które również posiadało osobowość prawną. Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", A. zostały przekształcone w spółkę akcyjną, w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem.

Prezydent wskazał ponadto, że odmówił mocy dowodowej zeznaniom Kierownika Magazynu Technicznego B., uzyskanym podczas przeprowadzonej w dniu 22 października 2012 r. rozprawy administracyjnej, jako, że były one sprzeczne z pozostałym spójnym materiałem dowodowym a fakt, że działka była niezabudowana nie oznacza, że nie mogła stanowić drogi kolejowej linii kolejowej nr [..]. Wskazał także, że jedynie na mapach sporządzonych przez A. mogą znajdować się naniesione elementy infrastruktury kolejowej a zdjęcia z 2008 r. i 2011 r. nie są miarodajne dla ustalenia stanu przedmiotowej nieruchomości w latach 1973 – 2003. Tak samo, oświadczenia pracowników F. – spółki zarządzającej parkingiem strzeżonym położonym przy ul. P. w G., sąsiadującym z działką nr [..], z uwagi na to, że odnoszą się do lat 2004 – 2008, nie mogły zostać uwzględnione w niniejszym postępowaniu.

Prezydent ustali także, że działka nr [..] nie stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "Francusko – Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu" S.A. w Paryżu, kolei Herby Nowe – Gdynia z odnogą Siemkowice – Częstochowa do eksploatacji oraz udzieleniu poręki państwowej. Z wykazu zmian gruntowych wynika bowiem, że działka nr [..], wchodziła przed wojną w skład parceli nr [..] a ta w dziale I księgi wieczystej nr [..] zapisana była jako "rola nad koleją" a więc nie była zagospodarowana na potrzeby kolei.

Od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 1 lipca 2014 r. odwołanie wniosło B., domagając się jej uchylenia, jako wydanej z naruszeniem:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - poprzez niezastosowanie się do wydanych w niniejszej sprawie wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdański, obligujących organ do wykazania posiadania samoistnego działki nr [..] przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. przez A. w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości a spowodowane: brakiem dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia przez ten organ okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym w szczególności brakiem wyjaśnienia sprzeczności w zebranym przez organ materiale dowodowym przedstawionym przez A., zebraniem niekompletnego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, błędną oceną większości zgromadzonych w postępowaniu dowodów oraz nieuzasadnioną odmową wiarygodności niektórych dowodów zawnioskowanych przez odwołującą się i w konsekwencji błędne uznanie, że przedmiotowa działka od końca lat 50 – tych znajdowała się na międzytorzu najpierw pomiędzy bocznicą kolejową a linią kolejową nr [..] a następnie pomiędzy torem łapankowym nr [..] a tą linią kolejową i w związku z tym była w nieprzerwanym posiadaniu przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. przez A;

2. art. 76a § 2 w zw. z art. 75 § 1 kpa – poprzez dopuszczenie jako dowodu kserokopii księgi inwentarzowej nadesłanej przy piśmie z dnia 14 października 2008 r. przez A.;

3. art. 8 kpa – poprzez odmówienie mocy dowodowej oświadczeniom pracowników F. – spółki zarządzającej parkingiem strzeżonym położonym przy ul. P. w G., sąsiadującym z działką nr [..] z jednoczesnym przyznaniem takiej mocy zdjęciom załączonym przez A. przy piśmie z dnia 1 kwietnia 2014 r. a zrobionym w dniu 26 marca 2014 r. a także oględzinom działki przeprowadzonym w dniu 30 stycznia 2009 r.;

4. art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" – poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sam fakt, iż dana nieruchomość będąca we władaniu A. lub jej poprzedników prawnych stanowi przyległy do drogi kolejowej pas gruntu i w związku z tym wchodzi w skład linii kolejowej przesądza o tym, że taka nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym A. lub jej poprzedników prawnych.

Zaskarżoną w niniejszej w sprawie decyzją z dnia 22 kwietnia 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 kpa, Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia 1 lipca 2014 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

Wojewoda stwierdził bowiem, że organ I instancji, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz poczynionych analiz, nie wykazał posiadania samoistnego działki nr [..] przez A. przez co najmniej 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. a postępowanie przeprowadzone przez ten organ nie odpowiada wymogom kodeku postępowania administracyjnego. W ocenie Wojewody, treść decyzji oraz zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że Prezydent skupił się na zbadaniu zagospodarowania przedmiotowej działki oraz powiązaniu jej z funkcjonowaniem linii kolejowej nr [..]. Organ I instancji nie udowodnił jednakże elementu psychicznego posiadania tj. tzw. animus, który przejawiałby się wolą wykonywania względem rzeczy określonego prawa a wola ta wobec otoczenia wyrażałaby się takim postępowaniem posiadacza, które wskazywałoby na to, że uważa się on za osobę, której to określone prawo przysługuje i jednocześnie wykonuje w stosunku do rzeczy to prawo. Odmowa ustalenia odszkodowania była zatem przedwczesna, gdyż organ I instancji nie udowodnił, iż A. lub jej poprzednicy prawni znajdowali się w nieprzerwanym posiadaniu samoistnym przedmiotowej nieruchomości przez okres 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r.

Wojewoda wskazał więc, że ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji zobowiązany jest zgromadzić materiał dowodowy a następnie na jego podstawie potwierdzić lub wykluczyć element psychiczny posiadania samoistnego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..]. Organ I instancji powinien ponadto zgromadzić dokumentację dotyczącą "I etapu przebudowy stacji G." a także powinien wystąpić do G. w celu pozyskania informacji, czy podmiot ten, lub jego poprzednicy prawni, korzystali z terenu działki na przestrzeni lat a jeżeli tak to jaki miało to charakter.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody, podnosząc, że organ ten pominął w sposób rażący skutki prawne wynikające z domniemania ustawowego zwartego w art. 339 k.c.. Skarżąca wskazała, że z treści art. 339 kc wynika, iż z posiadaniem ustawa łączy domniemanie samoistnego charakteru posiadania i dlatego też posiadacz rzeczy ma obowiązek wykazać jedynie fakt władania rzeczą a nie musi już udowadniać, że włada nią "dla siebie". Wartość tego posiadania, jak również pozostałych domniemań wynikających z posiadania polega na zwolnieniu posiadacza od konieczności prowadzenia dowodów np. na okoliczność istnienia tzw. animus. Przeprowadzenie postępowania na okoliczność istnienia przesłanek samoistnego posiadania, zdaniem skarżącej, byłoby więc bezprzedmiotowe, również w świetle wydanych w niniejszej sprawie wyroków przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny. W ocenie skarżącej, Prezydent Miasta, w sposób bardzo wnikliwy, rzetelny i wyczerpujący przeprowadził postępowanie wyjaśniające, które bezsprzecznie potwierdziło władztwo A. oraz je poprzedników prawych nad nieruchomością wskazując też od jakiej daty ono trwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2016 r. B. wniosło o oddalenie wniesionej w niniejszej sprawie skargi, popierającą argumentację przedstawioną przez Wojewodę

Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Wojewody z dnia 22 kwietnia 2016 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta z dnia 1 lipca 2014 r. wydane zostały po ponownym rozpoznaniu wniosku złożonego przez B. na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 198/10, a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1671/10.

Zgodnie zaś z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), ocena prawna i wskazania co dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Związanie sądu i organu w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz zobowiązani są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08, Legalis). W konsekwencji, stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wyrażonym wcześniej poglądem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 886/07, Legalis), chyba, że w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a ponowną skargą do sądu administracyjnego zmianie uległy przepisy. Kontrola przez sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się zaś do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10, Legalis).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Prezydent Miasta, w toku ponownie prowadzonego postępowania, nie wypełnił zaś wskazań co do dalszego postępowania zawartych w przywołanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2011 r., jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2010 r.

Prezydent Miasta nadal nie wyjaśnił, w sposób nie budzący wątpliwości, czy działka nr [..] położona w G., znajdowała się w dniu 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą w samoistnym posiadaniu A. lub jej poprzedników prawnych. Przesłanka ta musi być zaś ustalona w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, gdyż ustawodawca łączy z nią utratę prawa do odszkodowania przyznawanego na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Sąd nie dopatrzył się również, aby Prezydent Miasta, przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność władania przez A. przedmiotowym gruntem w dniu 28 lutego 2003 r.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że żaden z przepisów ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie zawiera definicji pojęcia posiadania samoistnego. W tej sytuacji zasada spójności systemu prawa nakazuje przyjąć, że pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 944/10, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie zaś z treścią art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie występuje jednakże przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (zob. E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Okoliczności uzyskania przez Skarb Państwa władania rzeczą, a więc to, czy kwalifikują się, jako dominium, czy imperium, nie mają wpływu na uznanie władania za posiadanie samoistne. Decydujące jest wystąpienie przesłanek z art. 336 czyli fizyczne władztwo nad rzeczą (corpus) oraz wola władania rzeczą dla siebie - cum animo rem sibi habendi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III CZP 51/13, LEX nr 1383288). Nie budzi szczególnych wątpliwości interpretacyjnych element "władania rzeczą" (corpus). Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą, "zatrzymania" rzeczy, jej "używania", "korzystania" (zob. Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, Lex). Drugim współwystępującym, niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania ("zawładnięcia") rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Najogólniej rzecz biorąc element corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak to mają prawo czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu to co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może. Animus oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Inaczej mówiąc, posiadaczem rzeczy jest ten kto włada rzeczą i postępuje z nią jak osoba, której przysługuje do niej prawo własności lub inne prawo. Wymaga to szczególnego podkreślenia w przypadku posiadania niepopartego tytułem prawnym, który mógłby wynikać z nawiązanego stosunku prawnego, w przypadku posiadania "bezprawnego". Zatem zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Teoretycznie decyduje więc tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania. Posiadanie nie traci cechy samoistności z tego powodu, że posiadacz wie, że nie jest właścicielem, jeżeli tylko posiada tak, jakby był właścicielem. Jest tak, dlatego że świadomość posiadacza co do przysługującego mu prawa do posiadania nie decyduje o tym, czy posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, czy zależnego, natomiast ma istotne znaczenie przy ocenie dobrej lub złej wiary. Obok woli posiadania "jak właściciel" konieczne jest także faktyczne władanie rzeczą. Dlatego też dla uznania posiadania za samoistne nie jest konieczne przekonanie posiadacza, że przysługuje mu prawo własności; wystarczające jest, że posiadacz wie, że nie jest właścicielem, ale rzecz posiada jak właściciel i włada nią jak właściciel (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt III CSK 133/13, LEX nr 1463868).

Zatem przepisy kodeksu cywilnego dla przyjęcia posiadania samoistnego wymagają jedynie, aby posiadacz władał i chciał władać rzeczą jak właściciel. Wyraźnie natomiast podkreślić należy, że nie uzależniają one charakteru posiadania od dobrej bądź złej wiary posiadacza. Co więcej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ustalono, że A. bądź jej poprzednik prawny będzie posiadaczem samoistnym w rozumieniu art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP nie tylko wówczas, gdy nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że nie jest właścicielem, czyli w wypadku dobrej wiary, ale również wtedy, kiedy miała świadomość, że prawo własności jej nie przysługuje, albo z łatwością mogła się o tym dowiedzieć, a więc była w złej wierze (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2011r., sygn. akt l OSK 1671/10, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone przez Prezydenta Miasta, ponownie nie dowodzi w sposób jednoznaczny, czy A. lub jej poprzednicy prawni faktycznie władali działką nr [.[.] do dnia 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą. Stwierdzając bowiem, że działka nr [..] stanowiła od 1958 r. drogę kolejową Prezydent powołał się na dokumenty dotyczące działki sąsiedniej o nr [...], na której bocznica kolejowa istniała do 14 lipca 1993 r. Dokumenty te nie mogą więc świadczyć o pewnym przeznaczeniu działki nr [..] a jedynie pośrednio określają jej charakter jako "międzytorze". Prezydent nie powołał się również na żadne dowody, które świadczyłyby, że tor łapankowy utworzony 14 lipca 1993 r. zlokalizowany był również na terenie działki nr [..]. Potwierdzeniem tej okoliczności nie może zaś być jedynie oświadczenie złożone podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 22 listopada 2012 r. przez Zastępcę Dyrektora A., tym bardziej, że również podczas tej rozprawy Kierownik Magazynu Technicznego w B. złożył zupełnie odmienne oświadczenie.

Sąd podziela ponadto stanowisko Wojewody, który uznał, że Prezydent Miasta, w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, nie zbadał w ogóle woli A. oraz jej poprzedników prawnych władania terenem działki nr [..] jak właściciel tj. tzw. animus posiadania samoistnego. Przedstawiony przez Prezydenta materiał dowody nie wskazuje, czy A. oraz jej poprzednicy prawni postępowali z działką nr [..] jakby byli jej właścicielem. Organ badając zaś te okoliczność powinien mieć na uwadze, że zgodnie z art. 140 kodeksu cywilnego, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Sąd nie podziela jednakże stanowiska skarżącej Spółki, która wskazuje na konieczność zastosowania w niniejszej sprawie domniemania z art. 339 kodeksu cywilnego a zgodnie z którym, domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym oraz z art. 340 kodeksu cywilnego, który nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania. W ocenie Sądu, na gruncie postępowania administracyjnego faktu i daty skutecznego objęcia gruntu w posiadanie nie można domniemywać. Niedopuszczalne jest również dokonywanie takich ustaleń wyłącznie na podstawie niczym niepopartych twierdzeń organu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 188/07, LEX nr 453387). Każdy przypadek objęcia w posiadanie gruntu należy badać indywidualnie, tak aby w sposób jednoznaczny przesądzić , że dana nieruchomość została objęta z konkretnym dniem a ustalenia te muszą być niesporne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 679/08, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 7 kpa w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Ponadto, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organ administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji oraz do wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopiero przeprowadzone w ten sposób przez organy administracji publicznej postępowanie dowodowe pozwala na ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego.

Jednocześnie, Sąd zauważa, że Prezydent Miasta, w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, stwierdził, że działka nr [..] w okresie co najmniej od 25 lipca 1959 r. znajdowała się w posiadaniu samoistnym A., powołanych na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe". Prezydent nie wykazał jednak na jakiej podstawie doszedł do takiego stwierdzenia, a Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku wskazywał na konieczność wyjaśnienia tej okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości.

W ocenie Sądu w wydanej przez organ I instancji zabrakło również prawidłowej oceny dowodów, w szczególności zaś przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej części dowodów zgromadzonych w sprawie, jak wymaga tego art. 107 § 3 Kpa. Nie może być wystarczające w tym zakresie bowiem stwierdzenie, że były one sprzeczne z pozostałym spójnym materiałem dowodowym.

Stosownie do treści art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis art. 80 Kpa wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych.

W tym miejscu przypomnieć należy, że na gruncie Kpa obowiązek uzasadniania decyzji powiązany jest z zasadą przekonywania (art. 11 Kpa) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 Kpa). Uzasadnienie decyzji winno też spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który - sprawując kontrolę w oparciu o powołane na wstępie przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, w toku postępowania przeprowadzonego przez Prezydenta Miasta doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 Kpa, a także art. 107 § 3 Kpa.

Tym samym, w ocenie Sądu, Wojewoda zasadnie uchylił wydaną przez Prezydenta Miasta decyzję z dnia 1 lipca 2014 r. oraz przekazał sprawę z wniosku B. do ponownego rozpoznania, jako że taki stan uzasadniał zastosowanie art. 138 § 2 Kpa. Przesłanki z art. 138 § 2 kpa nawiązują do nieprzeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Postępowanie odwoławcze jest postępowaniem weryfikującym rozstrzygnięcie organu I instancji, w którym materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji może być, na podstawie art. 136 kpa, uzupełniony jedynie w niezbędnym zakresie. W żadnym natomiast razie organ odwoławczy nie może zastępować organu I instancji w prowadzeniu postępowania zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcie, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia prawa strony do dokonania ich oceny i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy dwóch instancji. Dlatego też, decyzja kasacyjna nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a jedynie wskazuje jakie okoliczności sprawy wynikłe w toku postępowania administracyjnego powinny zostać wyjaśnione, przy uwzględnieniu m.in. zasady prawdy obiektywnej, słusznego interesu obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2569/12, LEX nr 1358517).

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił wniesioną w niniejszej sprawie skargę. Ponownie orzekając w sprawie Prezydent Miasta powinien wykonać zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 198/10, a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1671/10.