Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Janusz Zajda Protokolant Małgorzata Suchocka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. T. K. C. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 września 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 671/08 w sprawie ze skargi P. T. K. C. Spółki z o.o. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie usług telekomunikacyjnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. T. K. C. Spółki z o.o. w W. na rzecz Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 12 września 2008 r. o sygn. akt VISA/Wa 671/08 oddalił skargę P. T. C. C. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W okresie od dnia 13 października 2006 r. do dnia 27 października 2006 r. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, dalej Prezes UKE, przeprowadził w siedzibie spółki P. T. C. C., dalej PTC C., kontrolę w zakresie przestrzegania przez ten podmiot w okresie od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 13 października 2006 r. przepisów ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800) określających obowiązki dostawcy usług względem użytkowników końcowych w zakresie:

- zawierania umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych (art. 56 ustawy Prawo telekomunikacyjne)

- warunków umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych (art. 57 ustawy Prawo telekomunikacyjne)

- regulaminów świadczenia usług telekomunikacyjnych (art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne)

- zawartości regulaminów świadczenia usług telekomunikacyjnych (art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne)

- stosowania cenników (art. 61 ustawy Prawo telekomunikacyjne)

- publikowania aktualnych informacji o jakości publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych (art. 63 ustawy Prawo telekomunikacyjne)

Z powodu stwierdzonych uchybień Prezes UKE wydał zalecenia pokontrolne, w których wezwał PTC C. do usunięcia tych nieprawidłowości.

Prezes UKE w decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] nakazał spółce usuniecie nieprawidłowości w terminie do dnia 29 lutego 2008 r. które polegały na :

1) braku w treści zawieranych umów o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych postanowień umownych wymaganych przez art. 56 ust. 3 pkt 7 ustawy Prawo telekomunikacyjne ;

2) braku w treści zawieranych umów na odległość, umów o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych postanowień umownych wymaganych przez art. 56 ust.3 pkt 3, 5 i 6 ustawy Prawo telekomunikacyjne

3) niezgodnym z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej (Dz. U. Nr 226, poz. 2291) określeniem trybu postępowania reklamacyjnego w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych w sieci GSM 900/1800 i UMTS przez PTC C. z dnia 19 września 2005 r., w regulaminie z dnia 26 października 2004 r. oraz w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych w sieci NMT 450 przez PTC C. z dnia 4 grudnia 2001 r.

Po rozpoznaniu wniosku spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes UKE decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części nakazującej wykonanie obowiązków wymienionych w pkt 1-3 w ten sposób, że zmienił (przedłużył) termin ich realizacji z dnia 29 lutego 2008 r. na dzień 1 maja 2009 r. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W ocenie organu regulacyjnego istotne dla abonenta postanowienia umowne muszą być zawarte w umowie o świadczenie usług telekomunikacyjnych nie zaś w regulaminie. Treść umowy jest bowiem przez strony negocjowana natomiast regulamin jest opracowywany wyłącznie przez operatora i nie podlega uzgodnieniom z klientem. W celu potwierdzenia przyjętego stanowiska w tej kwestii organ powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2006 r. o sygn. akt III SK 7/06 dotyczący stosowania przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim.(Dz. U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.) i stwierdził, że art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne podobnie jak art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim zawiera kategoryczne sformułowanie o tym, iż umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych powinna zawierać wszystkie określone w tym przepisie postanowienia umowne.

Rozpatrując skargę spółki PTC C. Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja prezesa UKE oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] grudnia 2007 r. są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu I instancji organ nakazując spółce usunięcie nieprawidłowości stosowanych we wzorcach umownych i wzorcach regulaminów dokonał właściwej wykładni przepisów ustawy Prawo telekomunikacyjne. Zdaniem Sądu I instancji przepisy art. 56 ust. 3 i art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne dotyczące niezbędnych elementów umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych i regulaminu świadczenia tego rodzaju usług są normami bezwzględnie obowiązującymi. W świetle wymienionych przepisów ustawy powtórzenie tych samych postanowień w obydwu dokumentach jest obowiązkiem dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych. Sąd I instancji podkreślił, przy tym, że umowę należy interpretować restryktywnie tzn. jako dokument uzgodniony i podpisany przez strony a nie jako stosunek prawny ukształtowany przez regulamin. Sąd I instancji stwierdził również prawidłowość postępowania organu odnośnie nieumieszczenia przez spółkę PTC C. w regulaminie postanowień dotyczących trybu reklamacyjnego uregulowanego w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r., w sprawie trybu postępowania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej. W ocenie Sądu I instancji odesłanie w regulaminie do przepisów powyższego rozporządzenia regulujących kwestię postępowania reklamacyjnego oznacza niewykonanie tego obowiązku przez operatora.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. spółka PTK C. złożyła skargę kasacyjną, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., spółka PTK C. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.:

1) art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne

(dalej jako ustawa Prawo telekomunikacyjne) w związku z art. 59 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne a także w związku z art. 3841 kodeksu cywilnego przez błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie jest dopuszczalne powoływanie się przez PTK C. w umowie o świadczenie usług telekomunikacyjnych na stosowne postanowienia regulaminu o świadczenie usług telekomunikacyjnych, a co za tym idzie – ograniczenie się przez sąd przy wydawaniu orzeczenia wyłącznie do wykładni literalnej art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne, z pominięciem wykładni celowościowej tego przepisu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne w związku z art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że stosowane przez PTK C. wzorce umowne muszą wyczerpująco uwzględniać uregulowania zawarte w powszechnie obowiązujących przepisach prawa, tzn. zawierać zakres postanowień wskazanych w powołanych przepisach Prawa telekomunikacyjnego i w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania administracyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca spółka podkreśliła, że wyroku Sądu I instancji nie można odnosić do sytuacji PTK C., który zawiera umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych z abonentem – czyli podmiotem będącym stroną umowy zawartej w formie pisemnej o świadczenie usług z dostawcą publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne. Pojecie abonenta jest bowiem pojęciem szerszym od pojęcia konsumenta, gdyż abonentem może być zarówno konsument jak i przedsiębiorca. Zdaniem skarżącej wykładania celowościowo – funkcjonalna art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne i art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne zezwala na umieszczenie w treści umowy zapisu odsyłającego do postanowień regulaminów w zakresie niezbędnych elementów umowy. Postanowienia regulaminu świadczenia dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, doręczone abonentowi przed zawarciem umowy lub przy zawarciu umowy o świadczenie wymienionych usług są dla niego wiążące, gdyż stanowią integralną część takiej umowy. Według skarżącej, dane wymagane art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz w art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne mogą być bardziej szczegółowo uregulowane w regulaminie, a ich niezamieszczenie w treści umowy pozwala uniknąć niepotrzebnych z punktu widzenia klienta powtórzeń, tym bardziej, że regulamin – jako wzorzec umowy określający zgodnie z art. 59 ustawy Prawo telekomunikacyjne warunki wykonywania usług telekomunikacyjnych jest częścią składową spornej umowy.

W ocenie spółki zamieszczenie w treści regulaminu odwołania do obowiązujących przepisów prawa tj. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej, opisującego w sposób bardziej szczegółowy zasady i tryb tego specyficznego postępowania, wyczerpuje przesłankę art. 60 pkt 6 ustawy Prawo telekomunikacyjne dotyczącą konieczności określenia w regulaminie operatora trybu postępowania reklamacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270 ze zm.) dalej jako p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, to jest art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 16 lipca 2004 roku Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2004 r. Nr 171, poz.1800 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa Prawo telekomunikacyjne) w związku z art. 59 ust. 1 oraz art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne, a także w związku z art. 384¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., powoływanej dalej jako k.c.), poprzez błędną wykładnię powołanego wyżej przepisu prawa i przyjęcie przez Sąd I instancji, iż nie jest dopuszczalne powoływanie się przez PTK C. w umowie o świadczenie usług telekomunikacyjnych na stosowne postanowienia regulaminu o świadczenie usług telekomunikacyjnych, a tym samym oparcie wykładni tegoż przepisu prawa na wykładni gramatycznej, a nie na wykładni celowościowej.

Odnosząc się do przedstawionego wyżej zarzutu naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, iż nie jest on trafny, a tym samym nie może wywołać skutku w postaci uwzględnienia skargi kasacyjnej. Zasadnie Sąd I instancji uznał, że przepis art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne należy do kategorii przepisów bezwzględnie obowiązujących. Stosownie do treści art. 56 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawierana jest w formie pisemnej i powinna zawierać w swej treści wszystkie elementy, o których mowa w art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne. Tak więc zestawienie wskazanych wyżej norm prawnych musi prowadzić do wniosku, że umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawarta z pominięciem w swej treści, któregokolwiek z obligatoryjnych postanowień wymienionych w art. 56 ust. 3 ustawy i w tym zakresie odsyłająca do postanowień wzorca umownego (regulaminu), nie spełnia wymagań określonych w wymienionym wyżej przepisie prawa. Treść przepisu art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne ma jednoznaczną wymowę normatywną i wręcz wymusza bezpośrednie stosowanie oraz uwzględnienie w treści umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych wszystkich informacji ważnych z punktu widzenia użytkownika (odbiorcy) tych usług. Oznacza to, że przepis art. 56 ust. 3 zawiera swego rodzaju normatywny nakaz zamieszczania w treści umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych wszystkich istotnych - obligatoryjnych postanowień (essentialia negotii), o których wyżej była mowa i które z woli ustawodawcy stanowią gwarancję dla użytkownika tego, że prawa i obowiązki stron zostaną określone w umowie. Powyższe uwagi wskazują na to, że ukształtowana w oparciu o przepis art. 353¹ k.c. zasada swobody kontraktowania nie może naruszać przepisów ustawy Prawo telekomunikacyjne, a tym samym doznaje ograniczeń w takim zakresie, w jakim przewidują to przepisy tej ustawy.

Niezależnie od powyższych stwierdzeń należy podkreślić, iż uwzględniając treść art. 59 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne ustawodawca nałożył na dostawcę publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych obowiązek określenia zakresu i warunków wykonywania usług telekomunikacyjnych w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych. Oznacza to, że umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych może zawierać załączniki w postaci regulaminów świadczenia takich usług, ale nie mogą one zastępować istotnych elementów umownych określonych w art. 56 ust. 3 ustawy Prawo telekomunikacyjne, które powinny być uwzględnione na piśmie indywidualnie i bezpośrednio w dokumencie umownym. W tym miejscu należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 385 § 1 k.c. w sytuacjach spornych to umowa ma pierwszeństwo przed jakimkolwiek wzorcem umownym.

Również drugi z zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści art. 60 ustawy Prawo telekomunikacyjne wynika jednoznacznie w jaką treść winien być wyposażony regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych. Niewątpliwie należy podzielić stanowisko organu, które zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji, a wskazujące, że stosunek prawny (sensu largo) jest kształtowany nie tylko przez samą umowę będącą wyrazem woli stron, ale również przez stosowane przez jedną ze stron wzorce umowne (regulaminy) oraz przepisy prawa bezwzględnie obowiązujące. W tym stanie rzeczy obowiązkiem dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych jest precyzyjne ustalenie treści regulaminu zgodnie z treścią powołanego wyżej art. 60 w/w ustawy. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej nie jest dopuszczalne aby w treści regulaminu znajdowało się odwołanie do treści rozporządzenia jako aktu prawnego regulującego kwestię trybu postępowania reklamacyjnego. Skoro więc ustawodawca nałożył na dostawcę publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych obowiązek określenia w regulaminie zakresu i warunków wykonywania usług telekomunikacyjnych i wskazał, iż w ramach tego obowiązku dostawca winien określić w regulaminie tryb postępowania reklamacyjnego, to treść umowy wraz z treścią załączonego do niego regulaminu nie może budzić żadnych wątpliwości jaki obowiązuje tryb postępowania reklamacyjnego i jakim warunkom powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej. Oznacza to, że odwołanie się w regulaminie do treści rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 226, poz. 2291) nie stanowi wykonania ustawowego obowiązku w zakresie odnoszącym się do postępowania reklamacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. i art.204 pkt.1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.