Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teres Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla uczniów i słuchaczy osiągających wysokie wyniki w nauce oraz znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej oddala skargę.

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] r Nr [...] odmówił przyznania stypendium szkolnego uczniowi M. K. za wysokie wyniki w nauce.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że na podstawie wniosku i załączonych dokumentów stwierdzono, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie przekracza kwotę 150% kwoty o którym mowa w art. 8 ust.1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zatem stypendium szkolne nie przysługuje.

Od tej decyzji w terminie odwołanie wniosła strona wyrażając swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, podkreślając nieprawidłowe ustalenia w zakresie dochodu rodziny.

Decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 90 n ust. 1 ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne. Ustawodawca wskazanym przepisem przesądził, iż postępowanie w sprawie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest regulowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 90 n ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2. Nadto rada gminy może podjąć uchwałę w sprawie zasad udzielania stypendiów jedynie w przypadku, gdy przepisy ustaw szczególnych będą stanowić taką podstawę. Podstawą prawna do określania stypendiów dla uzdolnionej młodzieży jest art. 90t ust. 4 cyt. ustawy, pod warunkiem przyjęcia programu wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz programu wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży. Uchwała nr [...] Rady Miasta w P. z dnia [...] r. w sprawie pomocy materialnej dla uczniów i studentów, przyjmuje , iż pomoc materialna jest przyznawana pod warunkiem spełnienia łącznie przesłanek: 1/ miejsce zamieszkania w P. 2/ miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kwoty o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Odnośnie pojęcia utraty dochodu, to przepis prawa miejscowego przyjmuje katalog zamknięty i odsyła do art. 3 pkt. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nadto Kolegium zauważyło, że ustawodawca w art. 90d ust 8 ustawy o systemie oświaty wskazał, iż miesięczną wysokość dochodu ustala się na zasadach określonych w art. 8 ust.3 -13 ustawy o pomocy społecznej, a zatem obowiązkiem organu I instancji było ustalenie dochodu z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku lub w przypadku dochodu utraconego z miesiąca złożenia tego wniosku.

Organ odwoławczy podniósł, że wniosek strony został w Urzędzie Miejskim w P. w dniu 07 września 2012 r. tym samym należało ustalić dochód rodziny z miesiąca sierpnia 2012r. lub z miesiąca września 2012 r. w przypadku dochodu utraconego. Wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji oparł swoją decyzję m.in. o ustalenie wysokości dochodu z m-ca sierpnia 2012 r. Na dochód rodziny strony składają się : wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie 2.734,94 zł oraz dochód z działalności gospodarczej - 866,40 zł -co daje łącznie 3.601,34 zł, a na osobę w rodzinie 720,26 zł. przy kryterium podwyższonym 684 zł. Ponadto strona dołączyła zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w m-cu wrześniu 2012 r., z uwagi na fakt obniżenia jej wynagrodzenia z powodu zmniejszenia wymiaru zatrudnienia. Dochód z tego tytułu wynosi 1.365,79 zł.

Stąd też w opinii organu odwoławczego strona nie spełnia kryterium dochodowego do otrzymania stypendium szkolnego na rzecz dziecka M. K. Ustosunkowując się do odwołania strony, organ podkreślił, iż zmniejszenie wysokości wynagrodzenia nie może być uznane za utratę dochodu. Nadto wskazał, że ustawa o systemie oświaty w zakresie ustalenia dochodu odsyła do ustawy o pomocy społecznej stąd wątpliwości Kolegium budzi przyjęcie siatki pojęć w zakresie utraty dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ zauważył, że w ustawie o pomocy społecznej nie zawarto definicji utraty dochodu, co jest odmiennym rozwiązaniem niż to, które obowiązuje w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przez utratę dochodu należy rozumieć sytuacje w której dana osoba czy rodzina w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uzyskiwała jakiś dochód, natomiast w miesiącu złożenia wniosku już tego dochodu nie uzyskuje (tj. utrata źródła dochodu). W tej mierze organ zaznaczył, iż odniesieniu do rodziny strony mamy do czynienia jedynie ze zmniejszeniem wysokości wynagrodzenia, a nie utratą źródła dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący M. K. reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych Z. i J. K. domagał się uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Zarzucił naruszenie art. 90b ust. 1 i 2, art. 90d ust.8, art. 90n, art. 90f ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.), art.77 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z ust.3-13 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2013, poz.182).

W uzasadnieniu wskazano, że zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. oparte są na błędnym rozumieniu dwu pojęć mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. "dochodu utraconego" i "zmniejszenia dochodu", tym samym decyzje te oparte są na przepisach prawa miejscowego, które stanowiły podstawę prawną zaskarżanych decyzji, a które to przepisy prawa miejscowego są niezgodne z ustawą o systemie oświaty. W tej sytuacji uznać należy, że przepisy prawa miejscowego jako niezgodne z ustawą nie powinny być stosowane. W opinii strony skarżącej, powyższe uprawnia do twierdzenia, że wydana decyzja narusza przepis prawa ustawowego w zakresie określonym w art.145 §1 pkt 1 lit. a ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący wskazał nadto na zaniedbania ze strony Prezydenta Miasta P. Podniósł, że w uchwale Rady Miasta w P. Nr [...] z dnia [...]r., w sprawie zasad przyznawania stypendium dla uczniów i słuchaczy osiągających wysokie wyniki w nauce oraz znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej uczyniono odwołanie do definicji dochodu utraconego zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a to czyni przepis prawa miejscowego niezgodnym z ustawą, na co również zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W opinii strony skarżącej, w ustawie o pomocy społecznej musiałoby więc być wyraźnie wskazane, że stosuje się definicję z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto strona skarżąca podniosła, że we wrześniu 2012r. wnioski o przyznanie stypendium były rozpatrywane według innych kryteriów niż te, które zawiera nowa uchwała Rady Miasta i w jej opinii sprzecznym z zasadami prawa jest rozpatrywanie ich według innych warunków, albowiem prawo nie może działać wstecz.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych.

Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

W szczególności należy podkreślić , że organ odwoławczy wyjaśnił sprawę w stopniu dostatecznym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgromadzono istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniono mając na uwadze całokształt zebranego materiału dowodowego , zasady logiki , doświadczenia życiowego i zawodowego. Ocena ta nie narusza prawa , a co za tym idzie nie sposób jej podważyć. Trafnie dowody te przyjął organ odwoławczy za podstawę poczynienia nie nasuwających zastrzeżeń ustaleń faktycznych , które z kolei uczynił przedmiotem poprawnych rozważań prawnych. W końcu zajęte stanowisko umotywował w sposób przekonujący stosownie do dyspozycji art.107 § 3 k.p.a. Wywody te prowadzą do wniosku , że zaskarżona decyzja nie uchybia przepisom prawa procesowego.

Przepisy rozdziału 8a ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) stanowią implementację normy wynikającej z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w myśl której władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia; w tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów, warunki zaś jej udzielania określa ustawa. Źródłami finansowania pomocy materialnej dla uczniów są środki publiczne, gromadzone przez państwo oraz jednostki samorządu terytorialnego. Po myśli art. 90 n ust. 1 ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne, a co za tym idzie - postępowanie w sprawie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest regulowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 90 n ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2.

W oparciu o przepis art. 90 t ust.1 tej ustawy jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć regionalne lub lokalne programy: wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży, przy czym w przypadku przyjęcia programów, o których mowa w ust. 1, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa szczegółowe warunki udzielania pomocy dzieciom i młodzieży, formy i zakres tej pomocy, w tym stypendia dla uzdolnionych uczniów oraz tryb postępowania w tych sprawach, uwzględniając w szczególności przedsięwzięcia sprzyjające eliminowaniu barier edukacyjnych, a także osoby lub grupy osób uprawnione do pomocy oraz potrzeby edukacyjne na danym obszarze (ust. 4).

Stąd też rada gminy może podjąć uchwałę w sprawie zasad udzielania stypendiów jedynie w przypadku, gdy przepisy ustaw szczególnych będą stanowić taką podstawę.

Uchwała nr [...] Rady Miasta w P. z dnia [...] r. w sprawie pomocy materialnej dla uczniów i studentów, przyjmuje , iż pomoc materialna jest przyznawania pod warunkiem spełnienia łącznie przesłanek:

1/ miejsce zamieszkania w P.,

2/ miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kwoty o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Odnośnie pojęcia utraty dochodu, to przepis prawa miejscowego przyjmuje katalog zamknięty i odsyła do art. 3 pkt. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W przepisie art. 90d ust 8 ustawy o systemie oświaty wskazano, iż miesięczną wysokość dochodu ustala się na zasadach określonych w art. 8 ust.3 -13 ustawy o pomocy społecznej, a zatem obowiązkiem organów instancji było ustalenie dochodu z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku lub w przypadku dochodu utraconego z miesiąca złożenia tego wniosku.

W przedmiotowej sprawie wniosek strony został w Urzędzie Miejskim w P. w dniu 07 września 2012 r. konsekwencja tego było, iż należało ustalić dochód rodziny z miesiąca sierpnia 2012 r. lub z miesiąca września 2012 r. w przypadku dochodu utraconego.

W tej mierze wskazać przyjdzie, że organy procedujące w sprawie poprawnie oparły swoje decyzję o ustalenie wysokości dochodu z m-ca sierpnia 2012 r. Na dochód rodziny strony składały się ówcześnie : wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie 2.734,94 zł oraz dochód z działalności gospodarczej - 866,40 zł -co daje łącznie 3.601,34 zł, a na osobę w rodzinie 720,26 zł. przy kryterium podwyższonym 684 zł. Ponadto z akt sprawy wynika, iż strona z powodu zmniejszenia wymiaru zatrudnienia w miesiącu wrześniu 2012 r. osiągnęła dochód 1.365,79 zł.

Zatem trafne jawią się konstatacje organów orzekających w sprawie, że strona nie spełnia kryterium dochodowego do otrzymania stypendium szkolnego.

Należy również w całości podzielić pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, że zmniejszenie wysokości wynagrodzenia nie może być uznane za utratę dochodu. W samej rzeczy w ustawie o pomocy społecznej nie zawarto definicji utraty dochodu, co jest odmiennym rozwiązaniem niż to, które obowiązuje w ustawie o świadczeniach rodzinnych, stąd też przez utratę dochodu należy rozumieć sytuacje w której dana osoba czy rodzina w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uzyskiwała jakiś dochód, natomiast w miesiącu złożenia wniosku już tego dochodu nie uzyskuje.

Innymi słowy – "przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają definicji "utraty dochodu", lecz nie budzi wątpliwości, iż pod tym pojęciem należy rozumieć stan, w którym odpadło któreś źródło przychodów w tym sensie, że członek rodziny nie ma już do niego prawa jako takiego. To oznacza, że nie ma już tego źródła (...)" (patrz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 08 maja 2014 r. , sygn. akt II SA/Rz 110/14 – zbiór orzeczeń LEX nr 1471320).

Stąd też w przypadku do rodziny strony miało miejsce jedynie zmniejszenie wysokości wynagrodzenia, a nie utrata źródła dochodu.

Co do poruszanej przez stronę skarżącą kwestii, iż ustawa o systemie oświaty w zakresie ustalenia dochodu odsyła do ustawy o pomocy społecznej i wątpliwości budzi przyjęcie w uchwale nr [...] Rady Miasta w P. z dnia [...] r. siatki pojęć w zakresie utraty dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zgodzić się z ta konstatacją.

Jednakże nie sposób zauważyć, że ewentualna niezgodność z przepisami prawa części jednego z przepisów wspomnianej uchwały – który to przepis (w części dotyczącej kwestii utraty dochodu) ewidentnie nie miał zastosowania w niniejszej sprawie – nie można wysnuwać wniosku o sprzeczności z prawem wszystkich zapisów uchwały.

Na marginesie można także wskazać, że strona skarżąca, z uwagi na wysokość dochodu również nie spełniałaby warunków do uzyskania wnioskowanej pomocy na gruncie przepisów poprzedniej uchwały nr [...] Rady Miasta w P. z dnia [...] r.

Nie sposób również rzeczowo odnieść się do zarzutu skargi o naruszeniu przez organ art. 90b ust. 1 i 2, art. 90d ust.8, art. 90n, art. 90f ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty, albowiem strona skarżąca w żadnym momencie skargi nie wskazała konkretnie na czym to naruszenie miałoby polegać.

Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Innymi słowy - w przywołanych okolicznościach, brak jest podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która zapadła na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych i potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych organu odwoławczego, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.).

Zatem końcowo godzi się wskazać, że w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności , pomimo subiektywnych odczuć strony skarżącej, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe.

W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.