Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D. a Burmistrzem A. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E. S. o przyznanie pomocy finansowej oraz pokrycie kosztów dożywiania dziecka w szkole postanawia: wskazać Burmistrza A. jako organ właściwy w sprawie.

Wójt Gminy D. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jaki zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Burmistrzem A. w sprawie z wniosku E. S. o przyznanie pomocy finansowej oraz pokrycie kosztów dożywiania dziecka w szkole, poprzez wskazanie Burmistrza A. jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu wskazywał, że w dniu 30 grudnia 2015 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynęło zawiadomienie z Ośrodka Pomocy Społecznej w A. wraz z kompletem dokumentów o przekazaniu wniosku E. S. o przyznanie ww. pomocy finansowej. Zdaniem organu wnioskującego, nie jest on jednak właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku. E. S. mieszka obecnie na terenie A., wiążąc z tym miastem swoją przyszłość i koncentrując w nim swoje sprawy życiowe. To miasto jest również centrum życiowym dla jej dwojga małoletnich dzieci, które w A. uczęszczają do szkoły i wraz z matką są nim czasowo zameldowane.

W związku z powyższym, organ wnioskujący twierdził, że – zgodnie z art. 25 k.c. – miejscem zamieszkania wnioskodawczyni był A., co determinowało właściwość organu do rozpoznania niniejszej sprawy (art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej - t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Powyższego nie zmieniał fakt, iż E. S. była na terenie Gminy D. zameldowana na stałe oraz, iż ze złożonego przez nią oświadczenia wynikało, iż nie mogła sprecyzować czasookresu przebywania na terenie A.

Wójt Gminy D. podkreślał w tym miejscu, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a tym samym nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegający na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w danej miejscowości. Samo zameldowanie nie dowodzi bowiem zamieszkiwania w danej miejscowości. Skoro zatem E. S. w dniu [...] lipca 2015 r. wyprowadziła się do A. wraz z dwójką dzieci, które od dnia [...] września 2015 r. uczęszczały w tym mieście do szkoły, to powyższe uzasadniało przyjęcie właściwości miejscowej Burmistrza tego miasta do rozpoznania opisanego na wstępie wniosku.

Odpowiadając na wniosek, uczestniczący w postępowaniu Burmistrz A. wnosił o wskazanie Wójta Gminy D., jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu stanowiska podnosił, że w dniu [...] grudnia 2015 r. E. S. złożyła podanie o przyznanie pomocy finansowej na: węgiel, odzież, żywność, środki czystości i pomoce dydaktyczne dla dzieci. W toku przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2015 r. wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni wystąpiła również o pomoc finansową na częściowy zakup: opału, odzieży, żywności i środków czystości a jednocześnie zrezygnowała z ubiegania się o pomoc w formie pomocy dydaktycznych dla dzieci, ponieważ złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego. Ponadto poprosiła o przyznanie obiadów dla syna w szkole podstawowej, do której obecnie uczęszcza a następnie zrezygnowała z ubiegania się o obiady dla córki ponieważ, jak twierdziła, dziecko nie chciało w szkole stołować się.

Podkreślono, że na pytanie pracownika socjalnego, czy wnioskodawczyni zamierza związać się na stałe z terenem Gminy A., czy zamierza tu pozostać i czy z A. wiąże swoje plany na przyszłość, strona oświadczyła, że jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. i nie zamierza przenosić tej rejestracji do PUP w W. (filia w A.). Nie była również w stanie określić do kiedy zamierza pozostać na terenie Gminy A. Zaznaczyła jednak, że jeżeli będzie taka konieczność to powróci na teren Gminy D. do Z., gdzie jest zameldowana na pobyt stały i skąd nie zamierza się wymeldowywać.

Burmistrz A. zwracał także uwagę, iż E. S. regularnie powraca w rodzinne strony, z którymi wiążą ją sprawy rodzinne (tam zamieszkuje jej drugi syn - P.) i pracownicze (tam jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w J.).

Na terenie A. E. S. przebywa u W. S., z którym nie wiąże ją umowa najmu ani użyczenia mieszkania. Przebywając we wspomnianym mieszkaniu, nie ponosi też żadnych kosztów z tego tytułu.

Powyższe okoliczności – zdaniem uczestnika – potwierdzały, że E. S. nie wiąże z Gminą A. swojej przyszłości, a obecnie przebywa na jej terenie tylko czasowo, gdyż tutaj dzieci jej aktualnie realizują obowiązek szkolny.

Ponadto, uczestnik postępowania podkreślał, że wnioskodawczyni korzystała już z pomocy społecznej w miejscu swojego pobytu tj. w A., ale - zgodnie z notą obciążeniową z dnia [...] października 2015 r. - Gmina D. dokonała zwrotu Gminie A. kosztów przyznanej E. S. pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.", spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jednocześnie - zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w cytowanym wyżej artykule.

Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy D., a Burmistrzem A. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku E. S. o przyznanie pomocy finansowej oraz pokrycie kosztów dożywiania dziecka w szkole.

Wspomniany wyżej wniosek miał swoje oparcie w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), dalej "u.p.s.". Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Z uwagi na fakt, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania" należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych kodeksu cywilnego. Zgodnie zaś z art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje przy tym takie przebywanie na terenie, które posiada cechy założenia na nim przez w/w osobę aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c., wskazują zatem dwa czynniki: zewnętrzny - fakt przebywania i wewnętrzny - zamiar stałego pobytu. Podnieść też trzeba, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swoich czynności życiowych w danej miejscowości.

W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby. Podkreśla się ponadto, że samo zameldowanie pod danym adresem, nie oznacza jeszcze zamieszkiwania pod nim - w rozumieniu art. 25 k.c. Oznacza to, że adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania osoby fizycznej.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie należało zauważyć, że chociaż E. S. w dalszym ciągu jest zameldowana na pobyt stały w miejscowości Z. (na terenie Gminy D.), nie przesądzało jeszcze, iż Wójt tej Gminy jest organem właściwym do rozpoznania złożonego przez nią wniosku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszym przypadku decydujące znaczenie dla ustalenia organu właściwego w sprawie odgrywała okoliczność, iż zainteresowana de facto mieszka obecnie w A. wraz z dwójką dzieci, które uczęszczają w tej miejscowości do szkoły. W A. również podejmuje pracę dorywczą, polegającą na udzielaniu pomocy starszej osobie. Nie ma przy tym znaczenia, czy wnioskodawczyni przedstawiła tytuł prawny do zajmowanego mieszkania (np. umowę najmu lokalu), bowiem okoliczność ta nie mogła w tym wypadku przesądzać o faktycznym miejscu jej zamieszkiwania.

Odnosząc się do podnoszonych przez Burmistrza A. argumentów, należy wskazać, że fakt przeniesienia przez E. S. swego centrum życiowego z miejscowości Z. do A. należy rozważać przy uwzględnieniu okoliczności wydania przez Sąd Okręgowy w K. w dniu [...] listopada 2015 r. wyroku (sygn. akt [...]) którym orzeczono o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa E. i T. S. a w którym to wyroku Sąd również orzekł o powierzeniu obu byłym małżonkom wykonywania władzy rodzicielskiej nad ich trojgiem małoletnich dzieci, ustalając jednocześnie, że dwoje dzieci będzie mieszkać z matką zaś najstarszy syn (P.) - z ojcem. Oboje zaś rodzice zostali zobowiązani do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dzieci. Ponadto, w w/w wyroku Sąd ustalił zasady spotkań rodziców z dziećmi, stwierdzając, że E. S.ma prawo do spotkań z synem P. zarówno w miejscu zamieszkania dziecka, jak i w innym miejscu w zależności od potrzeb małoletniego, zobowiązując jednocześnie matkę do przywożenia dzieci do miejsca zamieszkania ojca i odbierania ich po zakończeniu spotkania.

W świetle powyższego należało zatem uznać, iż fakt przebywania E. S. w Z. jest spowodowany koniecznością realizacji ustalonych wyrokiem rozwodowym obowiązków. W związku z tym okoliczność, że wnioskodawczyni cyt. "wraca w rodzinne strony, z którymi wiążą ją sprawy rodzinne" nie mogła mieć w tym przypadku dowodzić, że E. S. zamieszkuje w Z.

Podobnie, fakt braku złożenia przez stronę jednoznacznego oświadczenia o przewidywanym terminie pozostania na terenie A., o wyrażeniu gotowości do ewentualnego przeprowadzenia się z powrotem do Z. oraz o braku chęci przerejestrowania się do Powiatowego Urzędu Pracy w W. filii w A. z Powiatowego Urzędu Pracy w J., nie mogły decydować o przyjęciu, iż w dalszym ciągu Z. jest miejscem jej zamieszkania. E. S. nie przesądziła bowiem, iż z A. ma w ogóle zamiar się wyprowadzić, zaś ewentualny powrót do Z. uzależniła jedynie od zaistnienia okoliczności zmuszających ją do tego. Nie można było zatem w takim przypadku mówić o istnieniu - z jej strony - woli opuszczenia A., którą można by było zinterpretować jako wyraz braku chęci pozostania w tym mieście.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zamiar pobytu w miejscu zamieszkania nie jest równoważny z życzeniem dożywotniego lub długoletniego przebywania w danej miejscowości, ani też z wolą zerwania wszelkich więzi z miejscem zameldowania. Dlatego też na ocenę, jakie jest aktualnie miejsce zamieszkania zainteresowanej nie ma wpływu okoliczność, że być może zmieni ona to miejsce w przyszłości.

Fakt zaś uznania się przez Wójta Gminy D. za organ właściwy w innej, zainicjowanej wcześniej przez E. S., sprawie również nie przesądza, że organ ten automatycznie jest zobligowany rozpoznać przedmiotowy wniosek. Właściwość organu należy bowiem ustalić odrębnie w każdym toczącym się postępowaniu, dokonując każdorazowej analizy mających na nią wpływ okoliczności.

W rezultacie należało uznać Burmistrza A., jako organ właściwy do rozpoznania wniosku E. S. o przyznanie pomocy finansowej oraz pokrycie kosztów dożywiania dziecka w szkole.

Z tych względów, z mocy powołanych wyżej przepisów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.