Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 grudnia 2025 r. sygn. akt II SO/Wa 62/25 o wymierzeniu Dyrektorowi Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] grzywny w wysokości 200 złotych za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi z dnia 7 marca 2025 r. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 lipca 2024 r. o udostępnienie dokumentów o sygn. [...] postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 31 grudnia 2025 r., II SO/Wa 62/25, po rozpoznaniu wniosku M.M. (dalej: "skarżący")

o wymierzenie Dyrektorowi Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] (dalej: "Dyrektor IPN", "organ") grzywny za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi z 7 marca 2025 r., na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora IPN w przedmiocie rozpoznania wniosku z 23 lipca 2024 r. o udostępnienie dokumentów o sygn. [...], wymierzył organowi grzywnę w wysokości 200 złotych oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji odnotował, że postanowieniem z 18 listopada 2025 r., III OZ 614/25, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 lipca 2025 r., II SO/Wa 28/25, oddalające wniosek skarżącego o wymierzenie grzywny Dyrektorowi IPN za nieprzekazanie skargi, odpowiedzi na skargę oraz akt sprawy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia NSA stwierdził, że przesłanką do wymierzenia grzywny jest sam fakt nieprzekazania sądowi administracyjnemu skargi, akt sprawy i odpowiedzi na skargę, bez względu na powody takiego stanu rzeczy. Wymierzając natomiast grzywnę, sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w tym m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ ciążącego na nim obowiązku. NSA podkreślił, że skutki ewentualnych trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów. Tym samym, ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku czy skargi skierowanych na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie stronę skarżącą.

Realizując powyższe wytyczne, Sąd pierwszej instancji wskazał, że skargę z 7 marca 2025 r. skarżący podpisał podpisem zaufanym i wysłał 8 marca 2025 r. (sobota), jak również przekazał ją do WSA w Warszawie przy piśmie z 16 kwietnia 2025 r. oraz przy wniosku z 14 maja 2025 r. o wymierzenie organowi grzywny. Sprawa zainicjowana ww. skargą, została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie 15 maja 2025 r. Organ 20 czerwca 2025 r. udzielił odpowiedzi na skargę, a 26 czerwca 2025 r. (data stempla pocztowego) przesłał akta administracyjne.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Wojewódzki odnotował, że Dyrektor IPN wywiązał się ze swojego obowiązku z 78 dniowym opóźnieniem. Zwłokę tę uzasadnił problemami niedoświadczonego, nowo zatrudnionego pracownika z otworzeniem przesłanego przez wnioskodawcę załącznika do pisma, w formacie doc.xml, zatytułowanego "skarga z 7.03.2025". Z tej przyczyny 13 marca 2025 r. wezwano skarżącego do nadesłania pliku w innym formacie, lecz on nie odpowiedział na to wezwanie, gdyż nie było ono podpisane imieniem, nazwiskiem i stanowiskiem służbowym pracownika, co z kolei organ tłumaczył technicznym (a nie merytorycznym) charakterem pisma organu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji trudności techniczne w obsłudze elektronicznej skrzynki pocztowej organu nie stanowiły usprawiedliwienia niewykonania w terminie obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), ale mogły mieć wpływ na ustalenie wysokości grzywny.

Wymierzając grzywnę w wysokości 200 zł, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił: przedmiot sprawy (dostęp do dokumentów zdeponowanych w archiwum IPN) i związany z nim 30-dniowy termin do wykonania ciążącego na organie obowiązku przekazania skargi z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy, skalę opóźnienia (78 dni - ok. dwa i pół miesiąca), wykonanie obowiązku przed pierwotnym rozpoznaniem wniosku o wymierzenie grzywny (w ramach sprawy II SO/Wa 28/25), przyczyny opóźnienia (trudności techniczne w obsłudze), jak również fakt, iż dotychczas organ jedynie incydentalnie nie wywiązywał się z obowiązku przewidzianego w art. 54 § 2 p.p.s.a. (liczne wnioski skarżącego w przedmiocie wymierzenia Dyrektorowi IPN grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. były głównie odrzucane).

Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu pisma wskazał, że wymierzona grzywna ma charakter symboliczny i powinna wynieść dziesięciokrotnie więcej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a. na organie administracji publicznej, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, spoczywa obowiązek przekazania sądowi skargi wraz z całymi aktami sprawy w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Niezastosowanie się do tego obowiązku obwarowane zostało sankcją w postaci możliwości złożenia przez skarżącego wniosku o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. Jak wyjaśniono w doktrynie, ratio legis tej regulacji polega na zabezpieczeniu sfery praw i interesów skarżącego przed dezorganizowaniem postępowania sądowoadministracyjnego przez organ administracji publicznej (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w]: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2013). Zasadniczo Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny jest niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, ponieważ grzywna ta ma mieszany, dyscyplinująco-restrykcyjny charakter. Od zasady, że wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, dopuszczalne są wyjątki. Zawarte w art. 55 § 1 p.p.s.a. określenie, że "sąd (...) może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny oznacza, że kwestia ta została pozostawiona uznaniu sądu. Sąd powinien zatem wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc także przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, a także to, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił ten obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu.

W warunkach niniejszej sprawy wymierzenie grzywny miało wyłącznie prewencyjny charakter. Organ wykonał bowiem swój obowiązek przed wydaniem postanowienia, a złożona przez skarżącego skarga została już rozpoznana. Przekroczenie terminu było wyraźne, ale nie wynikało ono ze złej woli i próby obstrukcji postępowania, lecz błędu niedoświadczonego pracownika organu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo odnotował także, że skarżący składa liczne skargi związane z funkcjonowaniem IPN, które w zdecydowanej większości procedowane są w prawidłowy sposób. Zaistniała nieprawidłowość miała zatem charakter incydentalny, a ryzyko jej powtórzenia nie jest wysokie.

Zważywszy na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wymierzenie grzywny w wysokości 200 złotych jawi się jako adekwatne i wystarczające do osiągnięcia jej prewencyjnego celu, a okoliczność ta została prawidłowo uzasadniona przez Sąd pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.