Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" wydaną z upoważnienia Prezydenta "[...]".

Decyzją z dnia 24 maja 2017 r., działająca z upoważnienia Prezydenta Olsztyna, zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" , zmieniła decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 28 października 2016 r. nr "[...]" w sprawie ustalenia odpłatności "[...]" za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w ten sposób, że pkt 1. decyzji otrzymał brzmienie: 1. Ustalić opłatę "[...]" na okres od 1 maja 2017 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 3670 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ zacytował postanowienia art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, dotyczące zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody.

Zacytowano też przepisy art. 61 ust. 1 ustawy, dotyczące podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz art. 8 ust. 11 tej ustawy dotyczący rozliczenia w przypadku uzyskania dochodu jednorazowego.

Dalej organ podniósł, że w toku postępowania ustalono, iż w dniu 13 kwietnia 2017 r., "[...]", jako opiekun prawny "[...]" poinformowała Ośrodek o dokonaniu sprzedaży lokalu mieszkalnego, należącego w ½ części do "[...]" położonego "[...]" za kwotę "[...]" zł. W związku z tym, zostało z urzędu wszczęte postępowanie w sprawie zmiany decyzji o odpłatności za pobyt mieszkańca w placówce. Organ ustalił, że doszło do powyższej sprzedaży mieszkania. Stwierdzono, że ½ kwoty uzyskanej ze sprzedaży w wysokości "[...]" zł podzielona przez 12 miesięcy stanowi miesięczny dochód w wysokości "[...]" zł, który rozlicza się na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r. Zatem, począwszy od kwietnia 2017 r., miesięczny dochód "[...]" wynosi łącznie "[...]" zł (tj. ½ kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania oraz świadczenie rentowe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym oraz dodatkiem dla sierot zupełnych). Średni, miesięczny koszt utrzymania w "[...]" wynosi 3.670 zł.

Organ wskazał, że opiekun prawna zwróciła się z podaniem o utrzymanie kwoty płatności na dotychczasowym poziomie, ponieważ w dniu 6 marca 2017 r., w imieniu brata, dokonała zakupu mieszkania "[...]" za kwotę "[...]" zł, uzyskując wcześniej zezwolenie Sąd Rejonowego na dokonanie tej czynności.

Od dnia 28 października 2016 r., "[...]" mieszka w Domu Pomocy Społecznej "[...]" wcześniej zamieszkiwał z "[...]" w "[...]". Opiekunka obecnie mieszka w "[...]".

Organ wskazał, że środki przeznaczone na zakup mieszkania przysługiwały "[...]", który ma zapewnioną całodobową opiekę w domu pomocy społecznej, zatem nie ma konieczności posiadania innego lokalu mieszkalnego. Stwierdził, że jako opiekun prawny, "[...]" posiada prawo złożenia stosownego wniosku do sądu o uwzględnienie możliwości zmiany postanowienia z 8 listopada 2011r. (zobowiązującego opiekuna prawnego do przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży mieszkania na zakup innego prawa do lokalu mieszkalnego na własność ubezwłasnowolnionego) o uwzględnienie możliwości wpłaty pozyskanych ze sprzedaży mieszkania środków na lokatę bankową, która umożliwiłaby opłacenie pobytu w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości przez okres 12 miesięcy, a także umożliwiłaby pomnażanie pozostałych środków.

W odwołaniu od przedmiotowej decyzji, skarżąca wniosła o jej uchylenie. Podniosła, iż stan majątkowy "[...]" nie uległ żadnej zmianie. Mieszkanie, stanowiące współwłasność "[...]" wymagało kapitalnego remontu, co wymagałoby ogromnych środków finansowych, których współwłaściciele nie mieli z czego ponieść i zostało, po wielu trudnościach, sprzedane. Niezwłocznie strona zakupiła mieszkanie na rzecz "[...]". Nie pomniejszono tym samym, zabezpieczenia finansowego brata. Odwołująca się wskazała, że zakupione mieszkanie stało się miejscem, w którym można było zdeponować przedmioty codziennego użytku i pamiątki rodzinne. Brat nie lubi też wyjeżdżać z "[...]". Przyjazd do "[...]" do brata, który jest częsty i czasem wielodniowy, wiąże się z pobytem w tym mieszkaniu.

Po rozpoznaniu odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]", decyzją z dnia 12 lipca 2017 r., uchyliło decyzję będącą przedmiotem odwołania w części określającej okres, na jaki została ustalona opłata w nowej wysokości i w tym zakresie ustaliło opłatę na okres od 1 maja 2017 r. do 28 lutego 2018 r.; w pozostałym zakresie organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze na decyzję organu odwoławczego, wniesionej do tut. Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu drugiej instancji. Podniosła, że nie można mówić o uzyskaniu dochodu z tytułu sprzedaży mieszkania przy "[...]", bowiem po kilku dniach zostało zakupione na rzecz podopiecznego mieszkanie przy "[...]". Nastąpiło jedynie rozdzielenie mieszkania na dwa odrębne.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa.

Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2011 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.) - w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W myśl zaś ust. 12 art. 8 - w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.

Stosownie zaś do regulacji art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej - zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Organ odwoławczy wskazał, że kwota "[...]" zł, uzyskana ze sprzedaży mieszkania, stanowiła dochód jednorazowy, gdyż przekroczyła pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącą 3.170 zł. Organ ten podniósł, że organ pierwszej instancji poprawnie ustalił miesięczną wysokość dochodu "[...]" od kwietnia 2017 r. na kwotę 17.024,31 zł, z uwzględnieniem świadczenia rentowego, zasiłku pielęgnacyjnego i zasiłku dla sierot zupełnych. 70% tak ustalonego dochodu wynosi 11.917,01 zł, a średni koszt utrzymania mieszkańca w domu Pomocy Społecznej"[...]", w którym przebywa "[...]" wynosi 3.670 zł. Stąd ustalenie opłaty w maksymalnej wysokości 3.670 zł nie spowodowało przekroczenia 70 % dochodu "[...]".

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.) - za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3)kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W myśl ust. 4 tego przepisu, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5)świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220).

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 i 1292);

8)świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r. poz. 1459).

W przedmiotowej sprawie, organy uznały, że uzyskana przez "[...]" kwota "[...]" zł ze sprzedaży lokalu mieszkalnego, stanowi dochód jednorazowy w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, który należy rozliczyć w oparciu o ten przepis.

Przy czym, w ocenie organów, żadnego znaczenia dla określenia tego dochodu nie ma w sprawie fakt nabycia w krótkim okresie czasu od zbycia, na rzecz "[...]", innego lokalu mieszkalnego, w cenie odpowiadającej środkom skarżącego, uzyskanym ze sprzedaży dotychczasowego lokalu.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić.

Przepis art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej umożliwia rozliczenie "dochodu jednorazowego". Oznacza to, że jednorazowo uzyskana przez skarżącego (reprezentowanego przez opiekuna prawnego) kwota, musiałaby stanowić dochód. Tymczasem, w ocenie Sądu, w myśl obowiązujących przepisów prawa, kwoty tej za dochód nie można uznać.

Wskazać w tym miejscu należy na postanowienia ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2032 z późn. zm.). Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) tej ustawy – źródłami przychodów są: (...) odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2 nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

- jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c - przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy - przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany.

Z kolei, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 131 tej ustawy – wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych.

W myśl art. 22 ust. 1 ww. ustawy - kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.

Za koszty uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c nabytych w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób uważa się udokumentowane nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy i praw majątkowych, poczynione w czasie ich posiadania oraz kwotę zapłaconego podatku od spadków i darowizn w takiej części, w jakiej wartość zbywanej rzeczy lub prawa przyjęta do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn odpowiada łącznej wartości rzeczy i praw majątkowych przyjętej do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn – ust. 6d art. 22.

Podstawę obliczenia podatku, o którym mowa w ust. 1 , jest dochód, stanowiący różnicę pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw określonym zgodnie z art. 19, a kosztami ustalonymi zgodnie z art. 22 ust. 6c i 6d (...) dokonanych od zbywanych nieruchomości lub praw – art. 30e ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, stwierdzić należy, że skoro skarżący, sumę uzyskaną ze sprzedaży lokalu mieszkalnego , w którym dotychczas zamieszkiwał, przeznaczył w całości na inny lokal mieszkalny, to uzyskana jednorazowo kwota "[...]" zł nie stanowi dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.

Konsekwencją powyższego jest ustalenie, że nie ma podstaw do jej zaliczania na poczet dochodu, określonego postanowieniami art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, zgodnie z wykładnią systemową zewnętrzną, a więc wykraczającą poza ustawę o pomocy społecznej, należy dla potrzeb odczytania art. 8 ust. 11 tej ustawy, przyjąć definicję dochodu, wynikającą z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Skoro otrzymana przez skarżącego kwota korzysta, na mocy art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym ze zwolnienia od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to tym samym, nie jest spełniona jedna z przesłanek konstytuujących pojęcie "dochodu" z art. 8 ust. 3 u.p.s. jako "sumę miesięcznych przychodów" pomniejszoną "o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym".

Zakup przez skarżącego lokalu mieszkalnego za środki uzyskane ze sprzedaży dotychczas zajmowanego lokalu bez uzyskania jakiegokolwiek faktycznego dochodu w związku z tymi czynnościami prawnymi, pozostaje więc bez wpływu na wielkość dochodu, od którego zależy wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżący po prostu nie uzyskał żadnego dochodu, nie uzyskał żadnego przysporzenia majątkowego. Kwota, uzyskana ze sprzedaży mieszkania w niewielkim odstępie czasu została w całości przeznaczona na zakup innego mieszkania.

Zwrócić też należy uwagę na fakt, że samo pojęcie dochodu, jak i jego składniki, wymieniane w art. 8 ustawy o pomocy społecznej świadczą o tym, że winien on mieć charakter przysparzający.

Reasumując, stwierdzić należy, że chociaż u.p.s. określa, jakich świadczeń nie wlicza się do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 tego przepisu i wśród nich nie ma przypadku, odpowiadającemu stanowi faktycznemu przedmiotowej sprawy, to jednak z uwagi na regulacje, zawarte w powołanych wyżej przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz wykładnię systemową, funkcjonalną i celowościową powyższych przepisów prawa, w ocenie Sądu, powyższa kwota, uzyskana ze sprzedaży mieszkania, nie stanowi dochodu.

W tej sytuacji, wykładnię przepisu art. 8 ust. 3, 4 i 11 u.p.s., dokonaną przez organy, należy uznać za nietrafną i naruszającą te przepisy.

Powyższe uchybienie skutkowało koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.