II SA/Łd 8/08 - Postanowienie

Data orzeczenia	2008-04-23	
Data wpływu	2008-01-03	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi	
Sędziowie	Tomasz Zbrojewski_ /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego	
Sygn. powiązane	I OZ 749/08
I OZ 503/08	
Skarżony organ	Prokurator	
Treść wyniku	Odmówiono przyznania prawa pomocy	
Sentencja
Dnia 23 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ś. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. Ś. na działanie Prokuratora Okręgowego w Ł. w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej dotyczącej zakresu badania osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa przez powołanego przez Prokuraturę biegłego lekarza psychiatrę p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – J. Ś. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.	
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J. Ś. na działanie Prokuratora Okręgowego w Ł. w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej dotyczącej zakresu badania osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa przez powołanego przez Prokuraturę biegłego lekarza psychiatrę. Wobec treści postanowienia, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Jak wynikało z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach J. Ś. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów. Jednocześnie skarżący zadeklarował posiadanie domu o powierzchni 100 m kw. oraz udziału w prawie do lokalu mieszkalnego o powierzchni 47 m kw. Dodatkowo strona wskazała, iż posiada udziały w dwóch działkach w P. o łącznej powierzchni 490 m kw., udział w działce w M. o powierzchni 1560 m kw zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 300 m kw., blisko stuletnim, wymagającym kapitalnego remontu. Wymienione nieruchomości nie przynoszą dochodu i są niezbywalne ze względu na nieuregulowane sprawy własnościowe. Ponadto skarżący zadeklarował posiadanie oszczędności w kwocie 15.000 złotych.

Uzasadniając wniosek, skarżący podniósł z kolei, że pragnie wnieść skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi, a wydatki związane z tą czynnością, w szczególności z wywiązaniem się z zachowania przymusu adwokackiego, przekraczają jego możliwości finansowe. Do wniosku skarżący załączył kserokopię swego zeznania podatkowego PIT – 36 za 2007 rok, z którego wynika, iż skarżący osiągnął przychód w wysokości 1000 złotych.

Postanowieniem z dnia 20 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż fakt zgromadzenia oszczędności w kwocie 15.000 złotych przesądzić musi stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania..

W dniu 1 kwietnia 2008 roku J. Ś. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym poinformował, iż posiadana kwota oszczędności zabezpiecza jego utrzymanie tylko do końca roku i byłoby rzeczą nierozsądną jej uszczuplanie. Skarżący zauważył również, iż "blokowanie możliwości skorzystania z prawa do postępowania sądowego w drugiej instancji byłoby działaniem niekonstytucyjnym".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Podkreślenia wymaga, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia 20 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w osobie referendarza sądowego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Zgodnie jednak z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnej, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, iż wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd miał na uwadze przede wszystkim fakt, iż skarżący posiada oszczędności w kwocie 15.000 złotych. Zgromadzenie oszczędności w powyższej wysokości stanowi okoliczność, która wyklucza możliwość stwierdzenia, iż strona nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania, co stanowi wyłączną przesłankę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku o prawo pomocy, celem jego uzyskania jest przede wszystkim uzyskanie pomocy profesjonalnego pełnomocnika przy sporządzeniu skargi kasacyjnej. W tym miejscu wypada zatem podnieść, iż porównanie wysokości oszczędności, pozostających w dyspozycji skarżącego z wysokością wynagrodzeń pobieranych przez adwokatów lub radców prawnych, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Zdaniem Sądu oszczędności w wysokości 15.000 złotych w zupełności wystarczą na pokrycie wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego za sporządzenie skargi kasacyjnej oraz reprezentowanie strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Oceny tej nie może również zmienić stwierdzenie skarżącego, iż powyższa kwota przeznaczona jest na utrzymanie i jej uszczuplenie byłoby rzeczą nierozsądną. Choć bowiem należy przyznać, iż wyzbywanie się środków finansowych nigdy nie leży w interesie jednostki, to finansowanie przez Skarb Państwa działań strony, w sytuacji, gdy strona ta posiada środki finansowe, w sposób rażący narusza interes publiczny.

Niezależnie od powyższego, nie bez znaczenia pozostaje fakt posiadania przez skarżącego udziałów w licznych nieruchomościach, co również wyklucza możliwość uznania skarżącego za osobę ubogą. Skarżący stwierdza co prawda, iż uregulowanie stosunków własnościowych nieruchomości jest niemożliwe z uwagi na brak woli wszystkich współwłaścicieli, co czyni niemożliwym czerpanie korzyści z tych nieruchomości, jednak - co wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach - skarżący posiada również dom o powierzchni 100 m kw., którego jest wyłącznym właścicielem. Stąd, w ocenie Sądu, ta nieruchomość może stać się dla skarżącego źródłem dochodów bądź przedmiotem zabezpieczenia dla niezbędnych kredytów.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji.

A.T.-P.