Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego -skargę oddala-

Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, którą wydano w następującym stanie sprawy;

W podaniu z dnia 3 lutego 2014 r. J. W., powołując się na trudną sytuację materialną, zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz na drobne remonty.

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego w żądanej przez nią kwocie (pkt 1), natomiast przyznał jej zasiłek celowy w kwocie 50 zł na pokrycie kosztów opłat takich, jak za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę i na drobne remonty (pkt 2), nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 5).

Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni jest bezrobotna, ale pozostaje zarejestrowana w urzędzie pracy, choć nie wykazuje żadnych starań w celu uzyskania zatrudnienia. Nie posiada żadnego źródła dochodu, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego przyznanego na okres od stycznia do marca w kwocie po 275 zł. Pozostaje w stałym leczeniu, jest osobą przewlekle chorą. Pomimo zgłoszenia żądania przyznania zasiłku celowego na pokrycie ww. wydatków nie przedstawiła jednak żadnych dowodów, które wskazywałyby na rzeczywiste ich koszty. Dlatego też, uwzględniając trudną sytuację materialną strony, a zarazem okoliczność, że zasiłek celowy przyznaje się w granicach uznania administracyjnego, postanowiono o przyznaniu stronie pomocy w kwocie 50 zł.

W odwołaniu od decyzji J. W. podała, że z posiadanych środków nie jest w stanie płacić ciążących na niej alimentów w kwocie 200 zł i mediów w wysokości 250 zł miesięcznie. Te ostatnie należności wynikają z umowy, jaką zawarła z L. W. (byłym mężem, ich małżeństwo zostało unieważnione), z którym wspólnie zamieszkuje, oczekując na lokal socjalny od Gminy [...].

Opisaną na wstępie decyzją SKO [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jedn. Dz. U. 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) dalej: "K.p.a." oraz oraz 2, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. DZ. U. 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) dalej: "U.p.s.".

Organ odwoławczy podał, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 U.p.s., może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jego przyznanie nie ma jednak charakteru obowiązkowego, lecz fakultatywny, zależny od szeregu okoliczności sprawy. Decyzja w tym przedmiocie oparta jest na uznaniu administracyjnym. Organ nie ma obowiązku uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości, stosownie do oczekiwań strony. Powinien bowiem przy przyznawaniu świadczeń kierować się ogólnymi przesłankami udzielana pomocy społecznej określonymi w art. 2, 3 i 4 U.p.s. Dlatego decyzja organu I instancji okazała się prawidłowa. Nie wyłącza ona natomiast prawa strony do ubiegania się w przyszłości o przyznanie kolejnego zasiłku. Ponadto, wnioskodawczyni jest objęta stałą pomocą ze strony Ośrodka w formie zasiłków, w tym ostatnio w marcu 2014 r. przyznano jej świadczenie w kwocie 250 zł na zakup leków i 50 zł na opłaty za media.

Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się J. W., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której nie sformułowała jednak zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła.

Ustanowiony w sprawie pełnomocnik zarzucił, że decyzja organu I instancji zawierała wadę w treści rozstrzygnięcia, ponieważ jednocześnie odmawiała przyznania zasiłku i go przyznawała. To zaś wymagało od organu odwoławczego uchylenia tej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "Ppsa". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 Ppsa, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 Ppsa).

Przedmiotem skargi jest decyzja w sprawie zasiłku celowego, a materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy U.p.s. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 U.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.

Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej zależnym od spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 U.p.s.). Ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest również świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że właściwe w sprawie organy dysponują pewną dozą samodzielności w określeniu stopnia zaspokojenia zgłoszonej przez stronę potrzeby bytowej, przy uwzględnieniu ogólnych celów i zadań pomocy społecznej, w tym że ma stanowić ona dla osób potrzebujących wsparcie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 U.p.s.). Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza jednak, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Jednak odmowa wymaga przekonywającego uzasadnienia. Przy podejmowaniu decyzji organ powinien kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 U.p.s.). Sądowa kontrola nie obejmuje natomiast celowości wydatkowania środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna, lecz zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 107/11).

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły treść żądania strony oraz jej sytuację materialno-bytową, a także zastosowały właściwe przepisy prawa. Wprawdzie – na co słusznie zwróciła uwagę pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 1 października 2014 r., rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji zawiera pewną wadę o proceduralnym charakterze, ponieważ powinno jednoznacznie rozstrzygać o przyznaniu albo odmowie przyznania żądanego przez stronę świadczenia i ewentualne rozważania co do wysokości świadczenia powinny zostać zamieszczone w uzasadnieniu, a nie zawierać dwóch rozłącznych rozstrzygnięć, to jednak wada ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Z decyzji tej wynika bowiem, że J. W. otrzymała zasiłek celowy w kwocie 50 zł. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, że SKO – stosując się do wymagań określonych w art. 15 Kpa, rozpatrzyło tę sprawę w postępowaniu odwoławczym ponownie i w pełnym zakresie, czemu dało wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie określonych we wniosku wydatków związanych z zamieszkiwaniem przez nią w mieszkaniu należącym do L. W., jej byłego męża. Przedkładając kopię umowy z dnia 30 grudnia 2013 r. zawartej z L. W. – właścicielem mieszkania wykazała, że zasiłek na taki cel mieści się w pojęciu potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 U.p.s. Świadczenie to miało bowiem – zgodnie z oświadczeniem strony, być przeznaczone na wydatki związane z jej bytowaniem w wymienionym lokalu. Kwota wymieniona w umowie (250 zł miesięcznie) także nie budzi zastrzeżeń, chociaż jest to kwota umowna. Niemniej, na co wskazano wyżej, organy nie miały obowiązku przyznania wnioskodawczyni żądanej pomocy w pełnej wnioskowanej kwocie. Przyznana kwota 50 zł mieści się w granicach uznania administracyjnego, a rozstrzygniecie takie zostało należycie umotywowane. Podkreślono przy tym, że strona często korzysta z pomocy społecznej permanentnie otrzymując liczne zasiłki celowe i zasiłek okresowy. Okoliczność tę potwierdzają również inne sprawy zawisłe przed tut. Sądem, z których wynika że organy nie odmawiają jej pomocy, tyle że nie zawsze uwzględniają zgłaszane żądania w pełnej wysokości. Zwrócono również uwagę, że strona nie podejmuje starań, aby samodzielnie polepszyć swoją sytuację materialno-bytową, np. poprzez poszukiwani i podjęcie chociażby dorywczego zatrudnienia, oczekując jedynie na pomoc od instytucji publicznych. Nie jest ona jednakże osobą, które nie jest w stanie pracować. Dowodem tego może być m.in. zakończone niepowodzeniem – mimo zgłaszanych schorzeń, postępowanie w sprawie uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na co wskazano w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto z akt wynika (punkt IV oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 5 lutego 2014 r.), że skarżąca – wbrew oświadczeniom, posiada jakiś majątek (określany przez nią mianem majątku dorobkowego), którym włada w jej imieniu osoba trzecia – M. Z. W tej sytuacji jest to dodatkowy argument przemawiający za zasadnością stanowiska organów.

Z podanych względów Sąd uznał, że poddana kontroli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 Ppsa. Sąd nie był natomiast uprawniony do kontroli celowości wydatkowania przez organy pomocy społecznej takiej, a nie innej kwoty świadczenia. Przede wszystkim argumentem za tym przemawiającym nie mogła być okoliczność, że w przeszłości skarżąca otrzymywała zasiłki celowe w wyższej kwocie. Kwota zasiłku celowego każdorazowo pozostaje w gestii uznania organu pomocy społecznej, który przyznając stronie kwotę 50 zł nie naruszył ogólnych zasad i celów pomocy społecznej.

W kwestii kosztów postępowania wyjaśnić należy, że pomimo iż strona była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach instytucji prawa pomocy, to pozytywne orzeczenie przez Sąd o kosztach postępowania, w tym należnego mu wynagrodzenia, nie było możliwe w sytuacji, gdy strona nie poniosła żadnych kosztów. Otóż, w piśmie z dnia 1 października 2014 r. złożonym na rozprawie zawarto jedynie żądanie zasądzenia kosztów postępowania od organu na rzecz strony skarżącej, co również zgłoszono do protokołu. Jednak w myśl art. 239 pkt 1 lit. a) Ppsa skarżąca z mocy ustawy była zwolniona od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, przeto nie poniosła żadnych wydatków związanych z zainicjowaną przez nią sprawą i nie wykazała, aby je poniosła. Natomiast pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy nie złożył wniosku dotyczącego jego wynagrodzenia, w tym także wymaganego w przepisie § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 461) oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części.