Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia 23 lutego 2015r., nr [...], wydaną przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Burmistrza Nidzicy, na podstawie art. 106 ust. 4, art. 6 pkt 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 163, dalej jako: u.p.s.) w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r., poz. 823), odmówiono przyznania A. R. dalej zwanym Skarżącym "przydziału 2 ton węgla i 10 m³ drewna opałowego na sezon grzewczy 2014/2015r." W uzasadnieniu podano, że na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca nie posiada stałego adresu zameldowania. Przebywa w mieszkaniu po zmarłym ojcu przy ul. [...] w [...], gdyż w maju 2011r. decyzją administracyjną został wymeldowany z mieszkania w [...]. Powołując się na informacje uzyskane w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego podano, że wnioskodawca nie ponosi opłat mieszkaniowych w miejscu pobytu, ponieważ reguluje je jego siostra. Mieszkanie to znajduje się w bloku wielorodzinnym, który administruje Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" i ogrzewane jest przez kotłownię miejską. Wskazano, że w [...] mieszka była żona wnioskodawcy z synem i ona we własnym zakresie zaopatruje się w opał. Podniesiono także, że budynek w [...] nadal nie jest odebrany przez Nadzór Budowlany i nie stwierdzono obecności wnioskodawcy pod wskazanym adresem, jak również potrzeby zakupu opału. W związku z tym w ocenie organu nie zachodzi potrzeba zakupu opału przez wnioskodawcę, a wnioskowana pomoc jest nieuzasadniona. Podano jednocześnie, jakimi środkami finansowymi dysponuje organ z przeznaczeniem na pomoc w formie zasiłków celowych oraz celowych specjalnych na rok 2015, a także jaką średnią kwotę zasiłku przyznano osobom objętym pomocą. Podniesiono, że organ wziął pod uwagę sytuację osobistą, zdrowotną, mieszkaniową i dochodową wnioskodawcy. Ustalono przy tym, że dochód Skarżącego z tytułu renty z ZUS wynosi 623,59 zł. Wnioskodawca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, lecz z tego tytułu nie pobiera żadnych świadczeń z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Podano, że kryterium dochodowe w rozpatrywanej sprawie stanowi kwota 542,00zł. W związku z tym w ocenie organu wnioskodawca nie kwalifikuje się do objęcia pomocą na podstawie art 39 u.p.s., gdyż dochód własny przekracza powyższe kryterium dochodowe. Natomiast osobom i rodzinom w szczególnie uzasadnionych przypadkach, które nie spełniają kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. może być przyznany specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 ust. 1 u.p.s. w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Podano, że z posiadanego dochodu wnioskodawca nie uiszcza opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. W związku z tym w ocenie organu uzyskiwana kwota renty wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Podano, że w sytuacji strony nie występuje nadzwyczajna potrzeba bytowa, ani też żadne szczególne okoliczności, uzasadniające udzielenie specjalnego zasiłku celowego. Podano, że wnioskodawca został poinformowany o możliwości zamieszkania w mieszkaniu chronionym dla bezdomnych mężczyzn oraz korzystania z posiłków w Dziennym Domu Pomocy w [...], jednak nie wyraził na to zgody. Podniesiono także, że organ udziela pomocy w formie zasiłku celowego na zakup produktów żywnościowych w ramach programu rządowego.

Od decyzji tej odwołał się Skarżący, podnosząc, iż jest ona nieprawdziwa i oderwana od rzeczywistości. Zdaniem odwołującego pomoc mu się należy ze względu na spłatę zadłużenia z poprzedniego sezonu, przez co jego dochód wynosi poniżej minimum socjalnego, tj. 523,59 zł.

Decyzją z dnia 19 maja 2015r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że w niniejszej sprawie zostało przekroczone kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Wyjaśniono przy tym, że brak jest podstawy prawnej do odliczenia od jego dochodu kwoty 100 zł miesięcznie z tytułu spłaty zadłużenia powstałego w związku z zakupem węgla. Podano, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W związku z tym brak jest możliwości odliczenia od dochodu strony innych należności poza tymi wymienionymi w powołanym przepisie. Podniesiono, że organ pierwszej instancji rozważył także przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego. Przy czym wyjaśniono, że pomoc, o jakiej mowa w treści art. 41 pkt 1 u.p.s. sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Powołując się na orzecznictwo i doktrynę wskazano, że uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Podniesiono, że w przedmiotowej sprawie trudno dopatrzyć się wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Nadto zdaniem Kolegium za odmową przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego przemawia to, że odwołujący dysponuje stałym dochodem, zaś opłaty mieszkaniowe są dokonywane przez właścicielkę mieszkania (siostrę odwołującego), a więc odwołujący ich nie ponosi. Wskazano także, że odwołującemu się zaproponowano pomoc w postaci mieszkania chronionego i posiłków w Dziennym Domu Pomocy w Nidzicy. W związku z tym w ocenie Kolegium sytuacja odwołującego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, który dawałby podstawę do przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego, a przekroczenie kryterium dochodowego nie pozwala na przyznanie zasiłku celowego.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] Skarżący, podnosząc, iż decyzja organu drugiej instancji jest krzywdząca. Zarzucił, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony niezgodnie z ustawą o pomocy społecznej przez co decyzja Kolegium jest nietrafna i nie odzwierciedla aspektu prawnego. Podał, że jego sytuacja jest specyficzna, wyjątkowa i tragiczna. Wniósł o przekazanie jego wniosków do innego ośrodka pomocy społecznej, gdzie potrafią prawidłowo przeprowadzić wywiad środowiskowy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 15 grudnia 2015r. skarżący wyjaśnił, że w lutym 2015r., kiedy składał przedmiotowy wniosek, przebywał w [...]. Podkreślił, że w sytuacji, kiedy nie ma gdzie się podziać, przebywa w domu pobytu dziennego znajdującego się w [...] przy ul. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Podnieść jednak należy, że stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41 i 91 przysługuje – w przypadku osoby samotnie gospodarującej – gdy jej dochód nie przekracza kwoty 542 zł. W myśl zaś art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Treść tego przepisu jednoznacznie przesądza o szczególnym charakterze zasiłku celowego specjalnego. Świadczenie to może być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach wyjątkowych, bowiem o możliwości jego uzyskania nie decyduje dochód osoby ubiegającej się o zasiłek, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Celem tej regulacji jest umożliwienie ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej osobie znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, pomimo tego, iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie. Organ pomocy społecznej obowiązany jest zatem ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej objętej wnioskiem, jest w świetle sytuacji życiowej beneficjenta rzeczywiście niezbędne i szczególnie uzasadnione. Przy czym nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ decyzja administracyjna w sprawie zasiłku celowego jest wydawana w granicach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Przy czym przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że ilość środków finansowych przeznaczanych na pomoc społeczną jest ograniczona, zaś liczba osób ubiegających się o wsparcie znaczna. Zatem orzekając w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego organ pomocy musi dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale także rozmiar posiadanych środków finansowych, które nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Organ zaś winien dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, ze skarżący nie spełnia kryterium dochodowego. Jego dochód wynosi bowiem 623,59 zł, a kryterium dochodowe określone w u.p.s. dla osoby samotnie gospodarującej stanowi kwotę 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Słuszne jest także stanowisko organu, że kwota zadłużenia skarżącego nie może być odliczona od uzyskiwanego dochodu, gdyż przepisy u.p.s. jednoznacznie określają zarówno sposób ustalania dochodu osoby ubiegającej się o pomoc, jak i wydatki, które mogą być odliczone od tego dochodu. W kategorii tych wydatków – jak wskazano wyżej - nie mieści się spłata zadłużenia, nawet jeśli jest to "zadłużenie z poprzedniego sezonu", czy też powstało w wyniku konieczności zaspokojenia potrzeb bytowych z innych źródeł niż pomoc społeczna. W tej sytuacji przyznanie zasiłku celowego może nastąpić tylko w przypadku spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. z uwzględnieniem możliwości organu pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy dokonały prawidłowej oceny sytuacji skarżącego, nie znajdując szczególnie uzasadnionego przypadku. Wskazać przy tym należy, że wprawdzie na rozprawie przed tut. Sądem skarżący stwierdził, że zamieszkuje w [...], ale z ustaleń organu w toku postepowania, aktualnych na datę ubiegania się o pomoc (luty 2015r.) wynikało, że zamieszkuje w mieszkaniu po zmarłym ojcu i nie ponosi opłat mieszkaniowych, a ponadto mieszkanie to opalane jest przez kotłownię miejską. Należy przy tym podnieść, że dane odnośnie miejsca zamieszkania skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem na aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 18 lutego 2015r. W kolejnych zaś oświadczeniach składanych organowi wskazywał miejsce zamieszkania w [...] przy ul. [...], gdzie – jak wyjaśnił na rozprawie – znajduje się dom dziennego pobytu. W związku z tym trudno uznać za wiarygodne jego oświadczenie złożone na rozprawie. Trudno też w takiej sytuacji uznać, że jest to szczególnie uzasadniony przypadek. Nawet jednak przyjmując, że twierdzenia skarżącego o potrzebie zakupu opału w lutym 2015r. były uzasadnione, to i tak organ nie miał obowiązku przyznać żądanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano bowiem na ograniczone środki finansowe pozostające w dyspozycji organu z przeznaczeniem na zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe oraz ilość osób ubiegających się o pomoc. Biorąc zatem pod uwagę te okoliczności Sąd nie dopatrzył się naruszenia granic uznania administracyjnego. Tym samym zaskarżonej decyzji nie można zarzucić niezgodności z prawem.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.