Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie rodziny zastępczej – pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z [...] r. nr [...].

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 140 ust. 1 i art. 151 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił Ł.W. przyznania pomocy na kontynuowanie nauki. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw sytuację osobistą strony jak również informacje dotyczące jego przebywania w rodzinie zastępczej. Następnie organ ten zamieścił informacje wynikające z indywidualnego programu usamodzielnienia oraz treść oświadczenia strony, że od 1 września 2012 r. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z jego babcią L.S., która stanowiła dla niego rodzinę zastępczą. W dalszej części uzasadnienia organ ten przywołał treść art. 140 ust. 1 i art. 141 ust. 1, art. 143 ust. 1 i 2 oraz art. 146 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Po przywołaniu treści wymienionych przepisów organ pierwszej instancji stwierdził, że wychowanek mieszka w dalszym ciągu z rodziną zastępczą i nie opuścił rodziny zastępczej. Z tego też powodu organ ten poinformował, że rodzinie tej przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 82 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Następnie wskazany organ przywołał treść art. 37 ust. 2 powyższej ustawy i stwierdził, że mając na uwadze stan faktyczny w sprawie oraz obowiązujące przepisy prawa strona nie opuściła po osiągnięciu pełnoletniości rodziny zastępczej, a tym samym należało odmówić przyznania wnioskowanej formy pomocy.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się Ł.W., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i stwierdził, że dopełnił wszystkich wymogów do otrzymania pomocy na kontynuowanie nauki. Podkreślił, że 31 sierpnia 2012 r. podjął decyzję o usamodzielnieniu się i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ pierwszej instancji nieprawidłowo odczytał i zinterpretował jego decyzję, nadto zaznaczył, że z treści przepisu nie wynika, że musi faktycznie opuścić dom byłej rodziny zastępczej, aby rozpocząć proces usamodzielniania. Zaznaczył, że mając 20 lat najwyższy czas usamodzielnić się i samemu sprawować opiekę nad wiekową babcią.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie ustalił stan faktyczny występujący w sprawie. W dalszej kolejności organ ten przywołał treść art. 140 ust. 1, art. 141 ust. 1, art. 143 ust. 1 i 2 oraz art. 146 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W ocenie organu odwoławczego strona nie opuściła rodziny zastępczej po osiągnięciu pełnoletniości, realizuje program usamodzielnienia przebywając nadal w rodzinie zastępczej, a w programie zamieszczono informację, że strona będzie w niej przebywać do końca nauki w 2013 r. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał treść art. 80 ust. 1, art. 82 i art. 37 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy. W konkluzji swojego stanowiska organ ten stwierdził, że po analizie unormowań prawnych a także stanu faktycznego strona nie spełnia wymogów do otrzymania pomocy na kontynuowanie nauki z tego powodu, że nie opuściła rodziny zastępczej po uzyskaniu pełnoletniości, a rodzina zastępcza wyraziła zgodę na jego zamieszkiwanie do końca nauki. W podsumowaniu uzasadnienia decyzji organ ten zamieścił wskazanie, aby rodzina zastępcza wystąpiła do organów pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie należnego jej świadczenia.

Z otrzymanym rozstrzygnięciem nie zgodził się Ł.W., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraził swoją dezaprobatę dla rozstrzygnięcia organu odwoławczego i ponownie podkreślił, że z dniem 31 sierpnia 2012 r. zdecydował się na opuszczenie rodziny zastępczej i na usamodzielnienie. Jego zdaniem organ odwoławczy przy podejmowaniu rozstrzygnięcia nie uwzględnił zmian w indywidualnym programie usamodzielnienia w części dotyczącej daty opuszczenia rodziny zastępczej. Nadto podkreślił, że w jego ocenie spełnia wszystkie wymogi niezbędne dla otrzymania wnioskowanej pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, która zamieszczona została w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami.

Mocą zaskarżonej decyzji organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania Ł.W. pomocy na kontynuowanie nauki. W motywach uzasadnienia organy administracji obu instancji podkreśliły, że strona nie opuściła rodziny zastępczej, zatem wnioskowana pomoc jej nie przysługuje. W świetle argumentacji zaprezentowanej przez organy administracji niezbędne jest przedstawienie wpierw stanu faktycznego i normatywnego w sprawie.

Jak wynika z akt administracyjnych przekazanych przez organ odwoławczy skarżący od listopada 2006 r. przebywa w rodzinie zastępczej, którą stanowi L.S. będąca babcią Ł.W. W dniu 6 września 2012 r. Ł.W. wspólnie z opiekunem usamodzielnienia, wprowadził zmiany do indywidualnego programu usamodzielnienia, złożył oświadczenie, że z dniem 1 września 2012 r. opuszcza rodzinę zastępczą i rozpoczyna proces usamodzielnienia i z uwagi na kontynuowanie nauki w Technikum nr [...] w T. wystąpił o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Nadto w dniu 10 września 2012 r. Starosta Powiatu [...] uchylił z dniem 31 sierpnia 2012 r. swoją decyzję z dnia [...]r. przyznającą L.S. pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w rodzinie zastępczej Ł.W. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący z dniem 1 września 2012 r. znajduje się w procesie usamodzielnienia, a uprzednio funkcjonująca rodzina zastępcza ze wskazanym dniem zaprzestała wypełniać swoje zadania.

Po przedstawieniu stanu faktycznego niezbędne jest odwołanie się do stanu normatywnego w sprawie. Skarżący, co zostało powyżej zaznaczone, w rodzinie zastępczej przebywał od listopada 2006 r., a proces jego usamodzielnienia rozpoczął się z dniem 1 września 2012 r., zatem w jego przypadku zastosowanie posiadają unormowania zamieszczone w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. Nr 135 ze zm.). Uznanie, że w sprawie tej zastosowanie posiadają postanowienia powyższej ustawy wynika z treści art. 240 tej ustawy, stanowiącego że dotychczasowe przepisy posiadają zastosowanie do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy. Kierując się tym ustaleniem stwierdzić przyjdzie, że zgodnie z art. 140 ust. 1 tej ustawy osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletniości, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, zwanej dalej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu przyznaje się pomoc: na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie i na zagospodarowanie. Po myśli art. 141 przywoływanej ustawy pomoc na kontynuowanie nauki jest przyznawana osobie usamodzielnianej, która przebywała w pieczy zastępczej przez okres co najmniej 3 lat – w przypadku osoby usamodzielnianej opuszczającej rodzinę zastępczą spokrewnioną. Przedmiotowa pomoc jest przyznawana lub udzielana na wniosek osoby usamodzielnianej. Wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki osoba usamodzielniana składa w powiecie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania przed umieszczeniem w pieczy zastępczej. Według art. 145 ust. 1 tej ustawy warunkiem przyznania pomocy na kontynuowanie nauki jest złożenie wniosku oraz posiadanie zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia, określającego w szczególności: zakres współdziałania osoby usamodzielnianej z opiekunem usamodzielnienia i sposób uzyskania przez osobę usamodzielnianą wykształcenia lub kwalifikacji zawodowych, pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych oraz w podjęciu przez osobę usamodzielnianą zatrudnienia. Z kolei po myśli art. 146 ust. 1 przywoływanej ustawy pomoc na kontynuowanie nauki przyznaje się osobie usamodzielnianej, jeżeli kontynuuje naukę: w szkole, w zakładzie kształcenia nauczycieli, w uczelni, na kursach, jeśli ich ukończenie jest zgodne z indywidualnym programem usamodzielnienia, bądź u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego. Wysokość przedmiotowej pomocy wynosi nie mniej niż 500 zł miesięcznie i przyznaje się ją na czas nauki, nie dłużej jednak, niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 25 roku życia. Podkreślić należy, że ustawodawca wprowadził przesłanki negatywne w zakresie ubiegania się o analizowaną formę pomocy i zgodnie z art. 147 tej ustawy pomoc na kontynuowanie nauki nie przysługuje w przypadku, gdy osoba usamodzielniana: kontynuuje naukę w szkole ponadgimnazjalnej lub uczelni, która zapewnia nieodpłatną naukę i nieodpłatne pełne utrzymanie; bez uzasadnionych powodów zmieniła trzykrotnie, na tym samym poziomie kształcenia, szkołę, zakład kształcenia nauczycieli lub uczelnię, kurs lub przygotowanie do wykonywania zawodu, została umieszczona w zakładzie karnym. Według art. 148 przywoływanej ustawy pomoc na kontynuowanie nauki można zawiesić w przypadku, gdy: w trakcie kształcenia w zakładzie kształcenia nauczycieli lub w uczelni osoba usamodzielniana przebywa na urlopie od zajęć albo osoba usamodzielniana nie realizuje indywidualnego programu usamodzielniania. Przywołać należy jeszcze treść unormowania dotyczącego objęcia dziecka jedną z form pieczy zastępczej. Stosownie do postanowień art. 37 przedmiotowej ustawy objęcie pieczą zastępczą następuje na okres nie dłuższy niż do osiągnięcia pełnoletności. Osoba, która osiągnęła pełnoletniość przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącej rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia, jeżeli: uczy się: w szkole, w zakładzie kształcenia nauczycieli, w uczelni, u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego lub legitymuje się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i uczy się: w szkole, w zakładzie kształcenia nauczycieli, w uczelni, na kursach, jeśli ich ukończenie jest zgodne z indywidualnym programem usamodzielnienia, u pracodawcy w celu przygotowana zawodowego.

W następstwie przeprowadzonej analizy przywołanego stanu normatywnego przyjdzie dostrzec, że ustawodawca nie wprowadził rozwiązania sprowadzającego się do tego, że rozpoczęcie procesu usamodzielnienia wychowanka rodziny zastępczej musi wiązać się z fizycznym opuszczeniem dotychczasowej rodziny zastępczej. W tej sytuacji podstawowy argument organów administracji sprowadzający się do przyjęcia stwierdzenia, że skarżący nie opuścił dotychczasowej rodziny zastępczej nie znajduje potwierdzenia w stanie normatywnym. Uznać należy, że proces usamodzielnienia rozpocznie się z dniem wskazanym w indywidualnym programie usamodzielnienia i związany będzie z deklaracją jaką składa osoba zainteresowana. Nadto dostrzec trzeba, że pomoc na kontynuowanie nauki nie jest uwarunkowana wysokością dochodu osoby usamodzielnianej, a zatem może ona tę formę wsparcia uzyskać nawet wówczas, gdy jej dochód przekracza kryteria przewidziane dla innych form pomocy przyznawanej w ramach usamodzielnienia.

Zestawienie stanu faktycznego występującego w rozpatrywanej sprawie oraz stanu normatywnego pozwala uznać, że organy administracji publicznej odmówiły przyznania skarżącemu pomocy na kontynuowania nauki bez odwołania się do określonej normy prawnej, a w zasadzie przyjdzie stwierdzić, że w sytuacji faktycznej występującej u skarżącego brak jest takiej normy prawnej, ponieważ spełnia prawem przewidziane wymogi do jej otrzymania, jak również nie występuje żadna przesłanka negatywna uniemożliwiająca jej przyznanie względnie zawieszenie prawa do tej formy wsparcia. W konsekwencji uznać należy, że rozstrzygnięcie organów administracji narusza przepisy prawa materialnego normujące zasady przyznawania pomocy na kontynuowanie nauki, a tym samym wyczerpana jest przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie dostrzec, że odmowa przyznania skarżącemu przedmiotowej pomocy wynikała z innego ujęcia danego problemu przez organy administracji, ponieważ organy te uznały, że pomoc, którą będzie otrzymywała rodzina zastępcza byłaby w wyższej wysokości niż przysługująca skarżącemu pomoc na kontynuowanie nauki. Jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia dla oceny prawidłowości podjętych w sprawie decyzji, ponieważ w tym zakresie decydującą rolę odgrywa wola danej osoby, a ona w ramach tego postępowania została w sposób jednoznaczny wyrażona.

Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który kierując się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku winien podjąć prawem przewidzianą decyzję przyznającą skarżącemu wnioskowane świadczenie, o ile spełniał będzie przesłanki przewidziane w ustawie i nie będzie występowała żadna z przesłanek negatywnych.

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekał z uwagi na charakter wydanego w sprawie orzeczenia.

Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.

sw