Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA del. Elżbieta Naumowicz Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Ś. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stopnia niepełnosprawności uchyla zaskarżone postanowienie.

Orzeczeniem z dnia [...] Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na podstawie art. 3, 4, 6 ust. 1 i 6b, ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm) zaliczył Panią S. B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas określony do [...] Orzeczenie to zostało doręczono skarżącej w dniu [...].

W dniu [...] skarżąca wniosła odwołanie od tegoż orzeczenia, wnosząc o jego uzupełnienie poprzez stwierdzenie, iż wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz.908 ze zm.) oraz że wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Ś. postanowieniem z dnia [...] na mocy art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z § 19. ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r., w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1382) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ ten wykazał, że ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu [...], zaś odwołanie zostało wniesione w dniu [...], a więc z jednodniowym uchybieniem temuż terminowi, nie zawierając przy tym wniosku o przywrócenie terminu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca stwierdziła, iż nie zgadza się z decyzją wydaną przez organ pierwszej instancji, gdyż w jej ocenie powinny być jej być przyznane uprawnienia o które wnosiła w odwołaniu, oraz że powinna być zaliczona do wyższego stopnia niepełnosprawności. Powołując się na swój stan zdrowia oraz załączając do skargi plik zaświadczeń o stanie zdrowia wniosła o udzielenie jej niezbędnej pomocy.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wnosząc o odrzucenie skargi powołał się na analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przeto kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowane orzeczenie nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy administracyjne badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Przy czym – w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność orzeczeń również z urzędu. Oznacza to, że Sąd orzekający ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Skarga musiała odnieść skutek z przyczyn branych pod uwagę przez Sąd z urzędu, albowiem narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie rzeczą bezsporną jest, że odwołanie skarżąca złożyła z jednodniowym opóźnieniem, nie wnosząc o przywrócenie terminu

Z treści skargi oraz akt administracyjnych wynika, że skarżąca cierpi na silną depresję oraz zaburzenia pamięci, ma trudności w wypowiedziach i kontaktach z innymi osobami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy zawarł stwierdzenie, że opis stanu zdrowia skarżącej zawarty w skardze to tylko jej subiektywne odczucia, nie poparte żadnymi dowodami. Trudno zgodzić się z tym twierdzeniem, do skargi zostało bowiem dołączone szereg zaświadczeń o stanie zdrowia skarżącej, natomiast w aktach administracyjnych znajdują się dokumenty, które w sposób bardzo precyzyjny opisują stan zdrowia fizycznego i psychicznego skarżącej. Z oceny psychologicznej sporządzonej w dniu [...] dla potrzeb orzekania o stopniu niepełnosprawności wynika że skarżąca cierpi na zaburzenia lękowo-depresyjne, braki pamięci, obniżenie nastroju. Jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu lekkim, posiada ograniczone umiejętności tworzenia więzi społecznych oraz współdziałania z innymi. O powyższych zaburzeniach świadczy również zachowanie skarżącej w trakcie przeprowadzonej rozprawy sądowej. Przewodniczący składu orzekającego zwrócił uwagę na nieporadność strony, w protokole rozprawy odnotował, iż kontakt ze skarżącą jest utrudniony, skarżąca ma trudności z wypowiedzeniem się oraz płacze.

W oparciu o te fakty nietrafną jawi się ocena organu odwoławczego, podważająca poważne problemy zdrowotne skarżącej. Tym bardziej, iż odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności skarżąca złożyła osobiście w organie. Organ miał więc możliwość osobistego kontaktu ze skarżącą oraz pełną dokumentację medyczną opisującą stan jej zdrowia.

Oceniając działania organu przy wydaniu postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, Sąd doszedł do wniosku, iż nie były one prawidłowe, gdyż zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 9 k.p.a. Stosownie do tej regulacji organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania ogólnej zasady obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej, której realizacja polega na należytym i wyczerpującym informowaniu stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Komentowanym przepisem został również nałożony na organy administracyjne kolejny obowiązek, polegający na udzielaniu stronom i innym osobom uczestniczącym w postępowaniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, by nie poniosły one szkody z powodu nieznajomości prawa. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. (sygn. III ARN 40/92, POP 1993/4/68) zgodnie z którym obowiązek informowania i wyjaśniania stronom okoliczności prawnych i faktycznych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. W przytoczonym wyroku Sąd Najwyższy zaakcentował, że w sytuacji podjęcia przez stronę działań wiążących się z niekorzystnymi dla niej skutkami, lub nawet z ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek wyjaśniać stronie w możliwie jasny sposób całość okoliczności sprawy i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami.

W podobny sposób komentowany przepis jest postrzegany w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, w których celnie podnoszono, iż obowiązek wynikający z treści art. 9 k.p.a. ciąży na organach administracji zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, iż stroną jest osoba prosta, z niską świadomością prawną oraz nieporadna w kontakcie z administracją (patrz wyrok NSA w Warszawie z 7 grudnia 1984 r, sygn. III SA 729/84, Lex nr 9815: wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 maja 2006r., sygn. I SA/Wa 273/06. Lex nr 227709).

W doktrynie prawa akcentuje się, iż organ obowiązany jest do udzielania całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej. Nadto organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że organ ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego (Jaśkowska, Wróbel, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Zakamycze 2005).

Informacja udzielana stronie, w granicach wyznaczonych treścią art. 9 zdanie pierwsze k.p.a., ma spełniać wymóg należytej i wyczerpującej. Należy także podkreślić konieczność jej zrozumiałego charakteru (por. art. 22 ust. 1 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji).

Obowiązek udzielenia stronie informacji obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (patrz wyrok NSA z 9 listopada 2006r., sygn. I OSK 6/06, Lex 293175).

Przy takim rozumieniu obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej, wobec faktu, że Pani S. B. jest osobą nieporadną, cierpiącą na zaburzenia psychiczne, nie korzystającą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, koniecznym było poinformowanie skarżącej o złożeniu odwołania po terminie oraz o treści art. 58 §1 i 2 wraz z podaniem niezbędnych wyjaśnień co do treści tej regulacji.

Wskazane naruszenia przepisów są tego rodzaju, że mogły mieć wpływ na wynik sprawy, stąd na mocy art., 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – Sąd uchylił zaskarżone postanowienie uznając je za przedwczesne. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej zaprezentowanych wywodów.