Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi F. SA z siedzibą w T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy TORUŃSKIE PIERNIKI R-149 213 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej F. SA z siedzibą w T. kwotę 1600 (jeden tysiąc sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2007r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej unieważnił prawo ochronne na słowny znak towarowy TORUŃSKIE PIERNIKI R-149 213 przyznane F. S.A. w T. wcześniejszą decyzją tego organu z dnia [...] grudnia 2003r. na wniosek złożony dnia [...] sierpnia 2001r. Przedmiotowy znak przeznaczony był do oznaczania towarów w klasie 30 klasyfikacji nicejskiej tj. wyrobów cukierniczych - pierników.

Postępowanie w sprawie unieważnienia prawa ochronnego wszczęte zostało wskutek wniosku z dnia [...] czerwca 2005r. podpisanego przez M. W., który, "w imieniu piekarzy toruńskich", domagał się unieważnienia wskazanego wyżej znaku. Twierdził, iż zwrot słowny "toruńskie pierniki" został wypracowany przez kilka pokoleń kilkudziesięciu toruńskich piekarzy i piernikarzy. Poprzez rejestrację znaku o tym brzmieniu zawłaszczony został symbol pracy przodków ale również dziedzictwo historyczne i kulturowe wszystkich mieszkańców Torunia. Ponadto, określenie "toruńskie pierniki" weszło do języka polskiego i jest zwyczajowo używane już od czasów średniowiecznych. Uprawniony, jak podał składający wniosek, dopuszcza się niezgodnych z prawem praktyk zabraniania innym podmiotom używania zwrotu "toruńskie pierniki" oraz wypieku pierników w ogóle. Wnioskodawca zwrócił się o unieważnienie prawa ochronnego ponieważ zostało przyznane niezgodnie z art. 129 ust. 1 pkt 3 oraz art. 132 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003r. Nr 119, poz. 1117) – dalej pwp. Argumentował, iż nie udziela się prawa ochronnego na oznaczenia, które weszły do języka polskiego lub są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych. Nie udziela się również prawa ochronnego na znak towarowy dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli: 1) jest podobny do zarejestrowanego oznaczenia geograficznego, chyba że zgłaszający jest uprawniony do używania tego oznaczenia, a udzielenie prawa ochronne na znak towarowy nie ograniczy nadmiernie możliwości używania zarejestrowanego oznaczenia geograficznego przez innych uprawnionych i 2) jest identyczny lub podobny do znaku, który przed datą, dla której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ochronnego, był powszechnie znany i używany jako znak towarowy dla towarów pochodzących od innej osoby.

W odpowiedzi na wniosek uprawniony ze znaku wniósł o oddalenie go w całości. W pierwszym rzędzie zakwestionował interes prawny wnioskodawcy, który nie posiadając żadnych pełnomocnictw od piekarzy i piernikarzy toruńskich, w imieniu których wniosek kierował, a więc nie będąc upoważniony do działania w czyimkolwiek imieniu, również sam domagał się unieważnienia prawa ochronnego. Domagając się unieważnienia prawa ochronnego, wnioskodawca powinien był zgodnie z art. 164 pwp. przedstawić dowody na istnienie po swojej stronie interesu prawnego. Uprawniona spółka, załączając zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej M. W., stwierdziła, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od [...] sierpnia 2001r. (w czasie trwania prawa ochronnego) początkowo pod nazwą "[...]", której przedmiotem były usługi komputerowe, handel detaliczny art. przemysłowymi, usługi informatyczne, organizacja szkoleń i imprez. Następnie zaś tj. od dnia [...] kwietnia 2004r. dokonano zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej poprzez zmianę nazwy firmy na "Piernikarnia Toruńska" i jej adresu . Zmieniony został również zakres prowadzonej działalności m.in. pojawiła się "produkcja pieczywa cukierniczego trwałego" oraz "sprzedaż detaliczna chleba, ciast, wyrobów piekarniczych i cukierniczych". Tak więc dopiero od dnia zmiany w ewidencji działalności gospodarczej wnioskodawca ma za jej przedmiot działalność w postaci produkcji pieczywa cukierniczego. Sam uprawniony – F. (założona przez rodzinę piernikarzy W.) działa w Toruniu od 1763r. kontynuując tradycje rzemiosła piernikarskiego sięgającego swymi korzeniami XIII wieku. W 1939r. w wyniku sprzedaży fabryka przeszła w ręce polskich właścicieli i po wojnie w latach 1945 – 1946 kiedy to uporządkowano zakład, wznowiono produkcję "toruńskich pierników" zgodnie z wielowiekową tradycją. Mimo zmiany urządzeń na nowoczesne, sposób wyrabiania ciast piernikowych oraz metoda produkcji "toruńskich pierników" w F. pozostały niezmienione. Nazwisko astronoma w nazwie fabryki pojawiło się w 1948r., a w 1952r. zarejestrowany został znak towarowy "KOPERNIK TORUŃ". Wieloletnia działalność fabryki uprawnionego jako jedynego producenta "toruńskich pierników" spowodowała, że jego wyroby są znane i rozpoznawane przez konsumentów, zaś używane określenie "toruńskie pierniki" w powszechnym odbiorze wiązane jest z konkretnymi wyrobami konkretnego producenta. Uprawniony podał, iż posiada zarejestrowanych szereg znaków towarowych dla oznaczania swojej produkcji m.in. SERCA TORUŃSKIE, KOPERNIK TORUŃSKIE PIERNIKI JEDYNE PRAWDZIWE SERCA, PIERNIKI TORUŃSKIE NADZIEWANE, PIERNIKI TORUŃSKIE W GLAZURZE NADZIEWANE. Decyzja Urzędu Patentowego RP o zarejestrowaniu spornego znaku towarowego TORUŃSKIE PIERNIKI potwierdziła prawo do używania znaku towarowego tej treści przez uprawnionego jako jedynego wytwórcy wyrobów znanych pod tą nazwą. Nie jest prawdą, że uprawniony zabrania komukolwiek wypieku pierników, a jedynie oznaczania takich wyrobów znakiem chronionym.

Jak stwierdził uprawniony, wnioskodawca wadliwie powołuje przepisy pwp.; ustawa - Prawo własności przemysłowej nie zna art. 129 ust. 1 pkt 3, zaś co do wskazanego art. 130 to dla oceny zdolności odróżniającej istotne są wszystkie okoliczności związane z oznaczaniem nim towarów w obrocie. Jest oczywiste, że wskutek używania i reklamy znaki towarowe wchodzą do języka potocznego i są zwyczajowo używane w utrwalonych praktykach handlowych. Nie wpływa to na zdolność odróżniającą znaku pod warunkiem, że określenia takie są używane wyłącznie w stosunku do wyrobów uprawnionego. Powoływanie się przez wnioskodawcę na art. 132 ust. 1 i ust. 2 jest niecelne, bowiem sporny znak nie został zarejestrowany jako oznaczenie geograficzne, nie jest to też znakiem należącym do innej osoby.

Wnioskodawca, który nie stawił się na żadną z wyznaczonych rozpraw, został przez organ na rozprawie z dnia [...] sierpnia 2006r. postanowieniem zobowiązany do wskazania normy prawa materialnego będącej podstawą interesu prawnego do wystąpienia z żądaniem unieważnienia znaku PIERNIKI TORUŃSKIE oraz do sprecyzowania podstaw prawnych żądania w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1985r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17 ze zm.). Zobowiązano wnioskodawcę do sformułowania stanowiska w ciągu jednego miesiąca i do przesłania go uprawnionemu. Postanowienie zostało doręczone wnioskodawcy dnia [...] września 2006r. i nie zostało przez niego wykonane.

W dwóch pismach, które skierował do organu uprawniony: z dnia [...] grudnia 2006r. i z dnia [...] stycznia 2007r. podkreślono, że jedynym producentem toruńskich pierników jest F. S.A. w T., który organizuje i współuczestniczy w organizowanych w Toruniu imprezach dotyczących toruńskich pierników m.in. w imprezie pod nazwą "Święto Piernika". Udział uprawnionego ze znaku w tym ostatnim, corocznym wydarzeniu jest decydujący. Nadto uprawniony sponsoruje imprezy charytatywne i współorganizuje stałą ekspozycję "Świat Toruńskiego Piernika" w Domu Kopernika. Toruńskie pierniki produkowane przez uprawnionego zamawiają władze Torunia, produkty te wręczane były też rokrocznie papieżowi Janowi Pawłowi II podczas wizyt przedstawicieli Torunia. Na dowód swoich twierdzeń uprawniony nadesłał liczne wycinki prasowe oraz kserokopię zdjęcia z 1957r. przedstawiające sklep patronacki fabryki w Toruniu z umieszczonym nad półkami z wyprodukowanymi piernikami napisem "Toruńskie Pierniki". Wszystkie przedstawione fakty, zdaniem uprawnionego, świadczą o tym, że nazwa "Toruńskie pierniki" kojarzy się z jednym producentem – F..

Po przeprowadzeniu w dniu [...] stycznia 2007r. rozprawy, na którą wnioskodawca nie stawił się (uprzednio zawiadomił o swojej chorobie) Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne na znak TORUŃSKIE PIERNIKI R-149 213. Organ wyjaśnił, że kierując się obowiązkiem wynikającym z art. 9 Kpa. podjął kroki mające na celu wyjaśnienie kwestii podstawy prawnej zgłoszenia wniosku o unieważnienie przy czym wnioskodawca nie przedstawił swego stanowiska w tym zakresie. Kolegium, na podstawie art. 7 Kpa. w związku z art. 256 ust. 2 pwp. ustaliło, że w przedmiotowej sprawie powołany przez wnioskodawcę art. 129 ust. 1 pkt 3 pwp. odpowiada dyspozycji art. 7 uzt. mającego zastosowanie w związku z art. 315 ust. 3 pwp. Na potwierdzenie tego twierdzenia Urząd powołał wyroki: NSA sygn. akt II GSK 74/05, II GSK 320/05 oraz WSA w Warszawie sygn. akt VI SA/Wa 1818/05. Następnie organ stwierdził, iż nieprzywołanie przez wnioskodawcę konkretnej normy prawnej stanowiącej źródło interesu prawnego nie może przesądzać o niewykazaniu tego interesu, ponieważ ustalenia dotyczące kwestii interesu prawnego należy dokonywać w oparciu o przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne sprawy. Interes prawny wnioskodawcy wynika, w ocenie organu, z konstytucyjnej zasady swobody działalności gospodarczej ustanowionej w art. 20 Konstytucji RP. Jak wynika z wniosku, ogólnoinformacyjny charakter oznaczenia "toruńskie pierniki", które zostało zarejestrowane jako znak towarowy uniemożliwia korzystanie z tego oznaczenia rzez podmioty prowadzące taką samą działalność, co uprawniony.

Odnosząc się do zdolności rejestrowej spornego znaku, rozpatrywanej na podstawie art. 315 ust. 3 pwp. w oparciu o art. 7 uzt. ze względu na datę zgłoszenia oznaczenia do ochrony, to znak ten nie posiada dostatecznych znamion odróżniających. Zdanie Kolegium, na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów (załączone przez uprawnionego wycinki prasowe), można stwierdzić, iż w dacie zgłoszenia istniały inne podmioty produkujące te same towary. Nadto, uprawniony był świadomy, że nazwa: "Toruńskie pierniki" kojarzona jest nie z nim jako producentem pierników, lecz z miastem Toruniem. Jeżeli więc przed uzyskaniem prawa wyłącznego na sporny znak inne konkurencyjne podmioty używały oznaczenia "Toruńskie pierniki" dla oznaczenia pierników, to nie można uznać, że sporny znak idywidualizował w sposób dostateczny oznaczony nim towar.

Urząd Patentowy uznał również, że sporny znak nie spełnia także przesłanek wskazanych w art. 7 ust. 2 uzt..; zawarte w znaku słowo "pierniki" oznacza bowiem rodzaj ciasta, co wskazuje na nazwę rodzajową wyrobu cukierniczego, a słowo "toruńskie" wskazuje na nazwę miasta Toruń tj. na miejsce wytworzenia produktu. Wskazany wyżej przepis wyłącza możliwość rejestrowania takich oznaczeń ze względu na jego ogólnoinformacyjny charakter – informacje o rodzaju towaru, jak też o miejscu jego wytworzenia (aspekt rejestracji o charakterze geograficznym).

F. S.A. zwana dalej skarżącą lub skarżącą Spółką, skierowała na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. Zdaniem skarżącej Spółki rozstrzygnięcie naruszyło prawo materialne tj. art. 7 ustawy o znakach towarowych i procesowe tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 16 Kpa. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zarzucono także naruszenie art.164, art. 255 ust. 4, art. 2551 ust. 3, ust. 5 i ust. 6, art. 256 ust. 1 i ust. 2 pwp.

Uzasadniając zarzuty, skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 2551 ust. 3 pwp. wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy powinien zawierać: 1) oznaczenie stron i ich adresy, 2) zwięzłe przedstawienie sprawy, 3) wyraźne określenie żądania, 4) wskazanie podstawy prawnej, 5) wskazanie środków dowodowych oraz 6) podpis wnioskodawcy i datę. Rygory stawiane wnioskowi o unieważnienie prawa ochronnego stanowią o istocie tego postępowania, które jest postępowaniem spornym. Ponieważ zmierza ono do zakwestionowania decyzji ostatecznej, wnioskodawca musi zadośćuczynić powołanemu przepisowi, a w szczególności musi wskazać podstawę prawną swego żądania i wskazać środki dowodowe. Decyzja ostateczna, na mocy której przyznano prawo ochronne, korzysta z dobrodziejstwa zasady trwałości decyzji (art. 16 Kpa.), co oznacza że możliwość jej uchylenia/zmiany jest wyjątkiem. Decyzja Urzędu Patentowego unieważniająca przyznaną ochronę nie może być wyrazem zmiany zdania organu, a postępowanie sporne nie może być ponownym rozpatrzeniem sprawy przez Urząd. Domniemana jest prawidłowość rozstrzygnięcia o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy i w przypadku wszczęcia postępowania o unieważnienie prawa, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że decyzja została wydana z naruszeniem ustawowych przesłanek. Wskazanie postawy prawnej, na której wnioskodawca opiera swe żądanie umożliwia uprawnionemu ustosunkowanie się do zgłoszonych zarzutów i podjęcie rzeczowej obrony swoich praw, co w przedmiotowej sprawienie nie miało miejsca.

Urząd Patentowy, po otrzymaniu wniosku niespełniającego wymogów ustawowych, nie wezwał wnioskodawcy do usunięcia usterek i przesłał taki wadliwy wniosek skarżącej, która nie mogła w sposób odpowiedni sformułować odpowiedzi, mógł jedynie wskazywać na niedorzeczność żądania i kwestionować interes prawny. Takim działaniem organ naruszył art. 10 Kpa. Następnie w trakcie postępowania spornego, na rozprawie, organ wydał postanowienie zobowiązujące wnioskodawcę do wskazania podstawy prawnej żądania (bez rygoru umorzenia postępowania w razie niewykonania) po czym samodzielnie wyręczył w tym wnioskodawcę, wskazując w decyzji jako podstawę art. 7 uzt. czym rażąco naruszył art. 255 ust. 4 pwp. Urząd jest przecież związany wskazaną przez wnioskodawcę podstawą prawną, a przywołany przez wnioskodawcę nieistniejący przepis art. 129 ust. 1 pkt 3 pwp. wykazuje podobieństwo do art. 129 ust. 2 pkt 3 pwp., zgodnie z którym nie mają znamion odróżniających oznaczenia, które weszły do języka potocznego lub są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach kupieckich. Niezależnie od treści art. 315 ust. 3 pwp., przepis art. 129 ust. 2 pkt 3 pwp. nie może mieć zastosowania, ponieważ odnosi się do sytuacji degeneracji oznaczenia, która polega na utracie zdolności odróżniającej znaku wskutek powszechnego jego stosowania przez różnych producentów, co jest wyrazem zaniedbania ze strony uprawnionego. W przedmiotowej sprawie sporny znak właśnie poprzez używanie go przez właściciela nabył wtórną zdolność odróżniającą. Ustawa o znakach towarowych nie zawiera regulacji dotyczącej odmowy rejestracji znaku towarowego, który utracił zdolność odróżniającą, pozwala jedynie w art. 25 pkt 4 na stwierdzenie wygaśnięcia prawa z rejestracji. Powołanie się przez organ na orzeczenie NSA (sygn. akt II GSK 74/05 ) dotyczące unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy "Kurpie Doborowe" dotyczy innego stanu faktycznego i prawnego, bowiem w sprawie tej sporny znak zawierał element geograficzny niezgodny z miejscem wytworzenia. Poprzez samodzielne wskazanie podstawy prawnej, treściowo innej od wskazywanego błędnie przez wnioskodawcę art. 129 ust. 1 pkt 3 pwp. organ naruszył zasadę praworządności sformułowaną w art. 6 Kpa. i zasadę prawdy obiektywnej - art. 7 Kpa. Pogwałcona została też zasada zaufania do organów państwa zawarta w art. 8 Kpa. Strona powinna mieć gwarancję, że w postępowaniu spornym organ zachowa się w sposób przewidywalny i w sytuacji, gdy zobowiązuje wnioskodawcę do określonego zachowania się (wskazania źródła interesu prawnego i wskazania podstawy prawnej wniosku), a ten nie zastosuje się do wezwania, to skutki takiego zachowania uderzą w tę osobę, a nie w uprawnionego. Takim działaniem naruszono również zasadę udzielania informacji – art. 9 Kpa. (Kolegium nie wskazało w oparciu o jakie przepisy będzie orzekać), a w konsekwencji zasadę wysłuchania stron – art. 10 Kpa.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ naruszył prawo przy ustalaniu interesu prawnego wnioskodawcy. Nawet po wnikliwej lekturze wniosku nie sposób doszukać się źródła tego interesu we wskazanym w decyzji art. 20 Konstytucji RP. Początkowo również Urząd nie znalazł we wniosku wskazanego interesu prawnego (stąd wzywał postanowieniem do jego wykazania), później zaś posłużył się wskazanym już wyżej przepisem Konstytucji, przyjmując bez zastrzeżeń twierdzenie wnioskodawcy, że skarżąca Spółka zabrania innym podmiotom wypieku pierników w ogóle. Interpretacja gwarancji swobody działalności gospodarczej właściwie eliminuje konieczność wykazania interesu prawnego przez kogokolwiek. Organ uznał interes prawny wnioskodawcy, nie ustalając, czy wnioskodawca wytwarza pierniki lub czy posiada odpowiednie przedsiębiorstwo aby taką działalność prowadzić. W tym miejscu skarżąca wskazała, iż wnioskodawca ma zarejestrowaną siedzibę swojej działalności/zakładu pod adresem, w którym zamieszkuje i jest to dziesięciopiętrowy blok mieszkalny, zaś mieszkanie wnioskodawcy znajduje się, według obliczeń skarżącej, na VII piętrze, więc chyba można wykluczyć prowadzenie tam działalności produkcyjnej polegającej na wypieku pierników. Urząd błędnie wskazał datę rozpoczęcia działalności gospodarczej wnioskodawcy, bowiem sprzedaż i wypiek wyrobów piekarniczych i cukierniczych zarejestrowania zostały wpisane dopiero [...] kwietnia 2004r. Nadto, umieszczenie konkretnej działalności we wpisie do ewidencji nie świadczy o jej podjęciu. Jeśli nie można uznać, że wnioskodawca prowadzi działalność polegającą na wypieku pierników, nie może być mowy o istnieniu interesu prawnego.

Wreszcie naruszono prawo przy ocenie ustawowych przesłanek zdolności rejestrowej spornego znaku. Skarżąca nie zgadzając się ze stanowiskiem organu, że sformułowane we wniosku zarzuty dotyczyły art. 7 uzt., odniosła się do nich i stwierdziła, iż oparcie decyzji na tej podstawie nie znalazło żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym. Po pierwsze, brak dowodu na przyjęte przez organ stanowisko, że w dacie zgłoszenia istniały podmioty, które oznaczały towary w ten sposób, co skarżąca. Przytaczane przez organ wypowiedzi jednej z pracownic F. wypowiedzi, które zostały wybrane z załączonych przez skarżącą wycinków prasowych, nie dotyczą faktu oznaczania wyrobów cukierniczych przez innych producentów, lecz istnienia na rynku konkurentów, a ponadto pochodziły z okresu znacznie po zgłoszeniu znaku do ochrony i nie były autoryzowane. Stwierdzenie Urzędu Patentowego, że "pierniki toruńskie" kojarzą się z miastem Toruniem jest wynikiem tylko tego, że w Toruniu skarżąca ma siedzibę i prowadzi tam swoją produkcję. Za oczywiste uznała skarżąca, iż w przypadku, gdy przedsiębiorca jest silnie związany poprzez siedzibę i identyfikujące go oznaczenia z określonym pojęciem geograficznym np. miastem, a jego wyroby cieszą się uznaniem, to renoma producenta kojarzona jest z tym miastem. Skarżąca nie zgodziła się ze sposobem w jaki dokonano badania zdolności odróżniającej znaku "TORUŃSKIE PIERNIKI"; badanie zdolności odróżniającej znaku należy przeprowadzać na całym znaku, a nie w oparciu o jego poszczególne elementy. Wreszcie, przyznając iż znak ma odniesienie geograficzne, skarżąca stwierdziła, że nie stanowi to o wystarczającej podstawie do odmowy udzielenia prawa ochronnego. Znak może przecież wskutek długotrwałego używania nabyć wtórną zdolność odróżniającą jak np. N., [...]. Marka TORUŃSKIE PIERNIKI zajmuje trzy pozycje wyżej i tak jak N. uzyskał wtórna zdolność rejestrową. Skarżąca używała znaku spornego intensywnie i długotrwale, stosując stare receptury i dbając o wysokie walory swoich wyrobów, a więc o ich jakość. Nie można, tak jak to uczynił organ, zarzucać skarżącej że nie wykazała wyłączności produkcji pierników w Toruniu, ponieważ jest to niemożliwe z praktycznego punktu widzenia, a ponadto skarżąca cały czas twierdziła, iż jest jedynym producentem toruńskich pierników. W aktach brak jest przeciwnego dowodu.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie, nie zgadzając się z argumentami skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrolowana pod tym kątem decyzja narusza prawo, a więc skarga podlega uwzględnieniu.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja nr [...] Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2007r. unieważniająca prawo ochronne na znak towarowy TORUŃSKIE PIERNIKI R-149 213 przyznane decyzją tego organu z dnia [...] grudnia 2003r. na wniosek skarżącej Spółki.

W rozpatrywanej sprawie wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na znak słowny "Toruńskie pierniki", opieczętowany znakiem "Piernikarnia Toruńska" z adresem, sporządzony został przez M. W. jako właściciela tej firmy i wniesiony "w imieniu piekarzy toruńskich". Urząd Patentowy z uwagi na brak pełnomocnictw i dalszą treść wniosku, prawidłowo uznał, że unieważnienia dochodzi również osoba pod nim podpisana i postępowanie prowadził z wniosku M. W.

Zgodnie z art. 164 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) – dalej pwp. prawo ochronne na znak towarowy może być unieważnione w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa. Wszczęte wskutek wniosku osoby uprawnionej postępowanie, toczy się w trybie postępowania spornego, o czym stanowi art. 255 ust. 1 pkt 1 pwp. a zakres sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania, zarówno co do okoliczności faktycznych, jak też podstaw prawnych, określony jest właśnie przez zgłoszony wniosek.

Aby mogło więc między stronami dojść do sporu przed kolegium orzekającym do spraw spornych, tzn. aby sprawa administracyjna mogła w wyznaczonym przepisami trybie toczyć się, organ zobowiązany jest ustalić, czy żądanie pochodzi od osoby uprawnionej tj. takiej, która wykazała swój interes prawny w dochodzeniu żądania.

Powołany przepis art. 164 pwp. współgra z art. 28 Kpa., stanowiącym, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego bądź obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z drugą częścią cyt. przepisu żądania wszczęcia postępowania administracyjnego, tu – postępowania spornego, w ramach którego, w drodze decyzji, nastąpić ma rozstrzygnięcie przez ten organ w przedmiocie żądania podmiotu legitymującego się takim interesem. Pojęcie "interes prawny" nie zostało zdefiniowane w przepisach Kpa. jest natomiast objaśniane szeroko zarówno przez doktrynę prawniczą, jak i przez orzecznictwo. Interes prawny oznacza przyznanie przez przepis prawny jednostce określonych korzyści, których może ona dochodzić w postępowaniu administracyjnym. Umiejscowienie źródła tej korzyści w przepisie prawa odróżnia interes prawny od interesu faktycznego i stanowi kryterium zakwalifikowania danej osoby jako strony postępowania, a więc podmiotu upoważnionego do występowania w postępowaniu administracyjnym w celu ochrony swoich praw. Tak rozumiany interes prawny ma charakter indywidualny i jest bezpośrednio związany z sytuacją prawną danej osoby. Jak stwierdził w wyroku z dnia 23 maja 1994r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I S.A. 979/93, ONSA 1995 nr 1, poz. 50) "interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę." Poza tym, że interes prawny musi wykazywać cechę bezpośredniości i indywidualności musi być konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie ma znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (vide: B. Adamiak J. Borkowski Kpa, komentarz s. 229 C.H. Beck wyd. V).

W rozpatrywanej sprawie, wnioskodawca nie wykazał istnienia po swojej stronie interesu prawnego. Organ, opierając się na dowodach przedstawionych przez skarżącą Spółkę (zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wnioskodawcy - k. 9, t. I akt adm.) wywiódł interes prawny zgłaszającego wniosek o unieważnienie prawa ochronnego z art. 20 Konstytucji RP i sformułowanej tam zasady swobody działalności gospodarczej, uzasadniając swoje stanowisko udowodnionym, zdaniem organu, faktem że wnioskodawca prowadząc taką samą działalność co Skarżąca Spółka, poprzez udzielenie ochrony prawnej ogólnoinformacyjnemu znakowi "Toruńskie pierniki", nie może oznaczać w ten sposób swoich produktów.

Sąd, niezależnie od potwierdzonej już w orzeczeniach NSA i WSA w Warszawie teoretycznej możliwości wyprowadzenia interesu prawnego z zasady swobody działalności gospodarczej, nie podzielił w rozpatrywanej sprawie stanowiska organu co do istnienia po stronie wnioskodawcy interesu prawnego, uznając je za przedwczesne i nieudokumentowane. Jak już wyżej podkreślono interes prawny podmiotu domagającego się czynności organu musi być indywidualny, bezpośredni i realny tzn. znajdujący odbicie w okolicznościach faktycznych stanowiących o możliwości zastosowania danego przepisu prawa materialnego. Powyższe zauważa sam organ przyznając w decyzji (k. 153 t. II akt adm. str. 5 decyzji wers 15 od góry), że "ustalenia dotyczące kwestii interesu prawnego należy dokonywać w oparciu o przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne sprawy". A przecież do tych okoliczności faktycznych zalicza się również okoliczności leżące po stronie wnioskodawcy. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca nie udowodnił, że faktycznie prowadzi działalność polegającą na wypieku pierników, czy produkcji pieczywa cukierniczego, która to działalność uzasadniałaby powoływanie się na art. 20 Konstytucji RP jako na źródło interesu prawnego dla wszczęcia postępowania spornego o unieważnienie prawa należącego do innego podmiotu. Prowadzenie przez wnioskodawcę w dacie złożenia wniosku działalności gospodarczej tożsamej z działalnością skarżącej winno być faktem, nie może być, jak to się stało w przedmiotowej sprawie, domniemywane przez organ. Z załączonych do skargi akt sprawy administracyjnej faktyczna przedmiotowa działalność wnioskodawcy nie wynika, bo nie świadczy o niej ani wpisanie produkcji pieczywa cukierniczego do katalogu rodzajów działalności w ewidencji działalności gospodarczej (do czasu faktycznego podjęcia określonych działań gospodarczych w danym kierunku, będzie to jedynie możliwa działalność ewentualna), ani posługiwanie się przez wnioskodawcę pieczątką z nazwą "Piernikarnia Toruńska". Wątpliwości co do spełniania przez wnioskodawcę wymogu określonego przepisem art. 164 pwp. mógł nastręczać już sam wniosek o unieważnienie, poprzez odwoływanie się w nim do "całego środowiska piekarniczego miasta Torunia" w imieniu którego wnioskodawca miał działać, choć akta sprawy nie wskazują, że wniosek ma jakiekolwiek poparcie wzmiankowanego środowiska. Na brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy wskazywała już w odpowiedzi na wniosek skarżąca Spółka, a brak ten został również zauważony przez sam organ, który postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006r. wezwał wnioskodawcę do wskazania normy prawnej, stanowiącej źródło interesu prawnego, po czym mimo milczenia ze strony adresata, rozstrzygnął sprawę, uwzględniając złożony wniosek, tak jakby kwestia interesu prawnego nie była już problematyczna. Takie działanie organu jest nieprawidłowe.

Należy stwierdzić, że postępowanie sporne o unieważnienie prawa ochronnego jest postępowaniem toczącym się przeciwko określonej stronie, której to prawo przyznano i zmierzającym do pozbawienia jej posiadanego prawa. Mając na uwadze, iż postępowanie wymierzone jest przeciwko decyzji prawomocnej i jej skutkom, rzeczą wagi zasadniczej jest ścisłe, a nawet rygorystyczne przestrzeganie przez organ rozstrzygający sprawy w tym trybie reguł proceduralnych określonych przepisami pwp i Kpa. Niewykazanie przez podmiot żądający unieważnienia prawa ochronnego interesu prawnego stanowi o braku koniecznego elementu materialnego stosunku prawnego, co oznacza że nie można załatwić sprawy co do jej istoty, a więc wydać decyzji. Mając na uwadze, iż postępowanie sporne, zgodnie z art. 61 Kpa w związku z art. 164 pwp. wszczyna się na wniosek strony, niewykazanie się przez nią w trakcie prowadzonego postępowania interesem prawnym w konkretnej, indywidualnej sprawie, musi skutkować umorzeniem postępowania na zasadzie art. 105 Kpa. w związku z art. 256 ust. 1 pwp.

Sąd nie podzielił również przekonania organu o możliwości całkowitego wyręczenia podmiotu żądającego unieważnienia prawa ochronnego z obowiązków nakreślonych art. 2551 ust. 3 pkt 4 i pkt 5 pwp. - wskazania podstawy prawnej na jakiej buduje swój zarzut i ewentualnych środków dowodowych na ich poparcie.

Jest cechą postępowania spornego, że to wnioskodawca jako atakujący istniejące prawo precyzuje żądanie, wskazuje podstawę prawną tego żądania i przedstawia środki dowodowe na poparcie swoich twierdzeń. W badanej sprawie nie da się nie zauważyć pasywnej postawy wnioskodawcy, który poza niejednoznacznie, choć wojowniczo sformułowanym wnioskiem, nie zajął już po wszczęciu postępowania żadnego stanowiska, nawet wtedy gdy został do tego zobowiązany postanowieniem organu (k. 33 t. I akt adm.). W ten sposób prowadzone przez Urząd Patentowy postępowanie o unieważnienie prawa ochronnego, mające wpisaną w swoją specyfikę kontradyktoryjność (stąd postępowanie sporne), stało się postępowaniem, w którym zabrakło elementu sporu, a zaatakowany wnioskiem podmiot odpierał zarzuty wniosku w sposób nie do końca świadomy, bo odpowiadający wadliwym sformułowaniom wniosku.

Organ, wskazując naruszone przy udzielaniu prawa ochronnego przepisy art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o znakach towarowych (uzt.), powołał się na art. 9 Kpa, art. 7 kpa w związku z art. 256 ust. 2 pwp. które to przepisy nakazują obowiązek wyjaśnienia wątpliwych kwestii, a więc także podstawy prawnej wniosku. Zdaniem organu, powołany we wniosku stan faktyczny i powołany w nim przepis art. 129 ust. 1 pkt 3 odpowiadać miał właśnie przepisowi art. 7 uzt. Taka postawa organu jest dopuszczalna, a nawet pożądana wtedy, gdy przedstawione przez wnioskodawcę zarzuty są jednoznaczne i tworzą niewątpliwy obraz. Jednak w rozpatrywanej sprawie złożony wniosek nie był jednoznaczny w części dotyczącej zarzutów naruszenia prawa przy udzieleniu spornemu znakowi ochrony prawnej. Powyższą kwestię należało wyjaśnić przy udziale wnioskodawcy, co ma przecież kardynalne znaczenie, zważywszy na to: 1) że zgodnie z art. 255 ust. 4 pwp. organ, rozstrzygając sprawy w trybie postępowania spornego, czyni to w granicach wniosku i związany jest podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę oraz 2) że podmiot atakowany powinien mieć, zgodnie z art. 2552 ust. 1 i ust. 2 pwp. możliwość zajęcia stanowiska, jednak wobec wniosku, którego elementy, w szczególności wskazana podstawa prawna, są jednoznaczne i czytelne. Działanie Urzędu Patentowego, w którym "wyręcza" on stronę postępowania spornego z obowiązku wskazania na wstępie, choćby w sposób opisowy, przepisu będącego podstawą żądania, uniemożliwia właścicielowi prawa obronę i narusza zasady i istotę postępowania spornego sformułowane w art. 255 ust. 4, art. 2551 ust. 3 pkt 3 i 4 pwp. oraz art. 10 Kpa.

Podkreślenia wymaga, że wszelkie rozważania organu w przedmiocie zdolności rejestrowej spornego znaku mogą zostać przeprowadzone, po zajęciu przez skarżącą stanowiska odpowiadającego jednoznacznym zarzutom wniosku. Urząd będzie musiał rozważyć więc podnoszone symbolicznie w trakcie postępowania spornego, a w sposób pełny w skardze argumenty dotyczące nabycia wtórnej zdolności rejestrowej przez sporny znak.

Rozpoznając ponownie wniosek, organ ustali, czy wnioskodawca spełnia wymóg określony w art. 164 p.w.p. tj. czy w dacie złożenia wniosku miał interes prawny do takiego działania, a w przypadku pozytywnych ustaleń w tym przedmiocie wezwie wnioskodawcę do wskazania podstawy prawnej wniosku o unieważnienie znaku lub choćby jednoznacznego wskazania rodzaju naruszenia przy zarejestrowaniu spornego znaku.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 1153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O niewykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. zaś o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a.