Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.), sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2010r. OSTANOWIENIEępowanie w sprawieart. 92 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitrej Polskiejw Olsztynie na rozprawie sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru postanawia: 1. Na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. 102, poz. 643 ze zm.) przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne: czy art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo Celne (Dz. U. nr 68 poz. 622 ze zm.) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.04.2004r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne (Dz. U. nr 87 poz. 832) są zgodne z art. 92 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2. Zawiesić postępowanie w sprawie.

Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" Naczelnik Urzędu Celnego ustalił kwotę opłaty za przechowywanie od dnia 17.03.2009r. do dnia 9.08.2009r. w magazynie depozytowym urzędu celnego towarów w postaci papierosów w ilości 1 paczki o zawartości 20 sztuk, zajętej do postępowania celnego w celu uregulowania ich sytuacji, w wysokości 498,00 zł oraz wezwał J.M. do uiszczenia opłaty. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że po zajęciu w dniu 17.03.2009r. na przejściu granicznym w G. od J.M. nielegalnie wprowadzonego na obszar celny Wspólnoty towaru w ilości 1 paczki papierosów o zawartości 20 sztuk, przedmiotowy towar został przyjęty do depozytu. Postanowieniem z dnia "[...]", sygn. "[...]" Sąd Rejonowy w B. orzekł przepadek przedmiotowego towaru na rzecz Skarbu Państwa. Po uprawomocnieniu się powyższego postanowienia, organ celny, na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 622 ze zm.) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.04.2004r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne (Dz.U. nr 87, poz. 832) – powoływanego dalej jako rozporządzenie z dnia 22.04.2004r., ustalił kwotę opłaty w wysokości 498,00 zł za przechowywanie w magazynie depozytowym towaru, którego wartość celna wynosiła 1,00 zł.

Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że kwota 498,00 zł stanowi minimalną kwotę opłaty depozytowej jaką organ celny jest obowiązany pobrać za przechowywanie zajętych w sprawie papierosów. Wartość celna towaru wynosiła bowiem 1,00 zł, a zatem 5 % wartości celnej to 0,05 zł. Natomiast zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 19 stycznia 2009r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale 2008r. wyniosło 3319,78 zł. 3 % tego wynagrodzenia stanowi kwotę 99,60 zł. Zatem całkowita kwota opłaty za 5 rozpoczętych miesięcy przechowywania, zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22.04.2004r., wyniosła 498,00 zł. Opłata za przechowywanie towarów w depozycie jest opłatą stanowiącą dochód budżetu państwa i jest pobierana każdorazowo, w sytuacji gdy zajęte towary były przechowywane w depozycie organu celnego.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, J.M. wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i umorzenie kwoty 498,00 zł za przechowywanie zajętego w sprawie towaru. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie stać go na zapłacenie tak wysokiej kwoty za przechowywanie 1 paczki papierosów w magazynie depozytowym urzędu celnego. Ponadto, zdaniem skarżącego, termin przechowywania towarów wynosi dwa miesiące (zgodnie z pkt 5 pouczenia zamieszczonego na odwrocie pokwitowania), a towar był przechowywany od dnia 17.03.2009r. do dnia 9.08.2009r. Z kolei wniosek o orzeczenie przepadku towaru został sporządzony dopiero 7.07.2009r., co przyczyniło się do powstania tak wysokiej kwoty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem organu, opłata za przechowywanie towarów w depozycie urzędu celnego nie jest uzależniona od rzeczywiście poniesionych kosztów, jest to odrębne świadczenie z tytułu przechowywania towaru. Ponadto organ wyjaśnił, że zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lipca 2004r. w sprawie depozytu urzędu celnego (Dz.U. nr 169, poz. 1771) okresy przechowywania towarów zajętych lub zatrzymanych są uzależnione od rozstrzygnięć wydawanych przez właściwe organy. Taka informacja zawarta jest w pkt 5 zdaniu trzecim pouczenia zamieszczonego na odwrocie pokwitowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. nr 102, poz. 643 ze zm.) każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.

W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał za celowe przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 93 ust. 2 ustawy z dnia

19 marca 2004r. Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 622 ze zm.) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.04.2004r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne (Dz.U. nr 87, poz. 832) z art.92 ust.1 i art. 2 Konstytucji RP.

Przedstawione pytanie prawne wynika z wątpliwości, jakie Sąd powziął przy rozpoznawaniu sprawy ze skargi J.M. na postanowienie wydane na podstawie przepisów wskazanego rozporządzenia. Od odpowiedzi na zgłoszone pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie.

Zgodnie z art. 57 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U.U.E.L.92.302.1 ze zm.), jeżeli organy celne stwierdzą, że towary zostały wprowadzone na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów lub zostały usunięte spod dozoru celnego, podejmują wszelkie niezbędne działania, łącznie ze sprzedażą towarów, w celu uregulowania ich sytuacji. Natomiast art. 30 ust. 1 ustawy Prawo celne, stanowi, że jeżeli zgodnie z przepisami Wspólnotowego Kodeksu Celnego organ celny jest obowiązany podjąć działania zmierzające do uregulowania sytuacji towaru, może dokonać jego zajęcia. Towary zajęte w celu uregulowania ich sytuacji przechowuje się czasowo w depozycie urzędu celnego - art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo celne. Za przechowanie towarów w depozycie lub magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny, zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy Prawo celne pobierana jest opłata stanowiąca dochód budżetu państwa. Na podstawie upoważnienia ustanowionego w art. 93 ust. 2 ustawy Prawo celne, Minister Finansów w rozporządzeniu z dnia 22.04.2004r. określił m.in. stawki opłat za przechowywanie towarów w depozycie lub w magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, upoważnienie zawarte w art. 93 ust. 2 ustawy Prawo celne ma charakter blankietowy i nie spełnia wymogów określonych w art. 92 ust. 1 Konstytucji. W przepisie tym zostały unormowane zasady wydawania rozporządzeń. W myśl art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Wskazane art. 92 ust. 1 wymogi, dotyczące szczegółowości upoważnienia, są wyrazem woli ustawodawcy, który nie wyraża zgody na formułowanie "blankietowych" upoważnień ustawowych (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2001r., K 16/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 250; z dnia 26 października 1999r., K 12/99, OTK ZU nr 6/1999, poz. 120). Upoważnienie do wydania rozporządzenia powinno zatem określać szczegółowo zakres spraw przekazanych do uregulowania organowi upoważnionemu, a także określać wytyczne dotyczące treści aktu. Natomiast art. 93 ust. 2 ustawy Prawo celne stanowi, że "Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, stawki opłat, o których mowa w ust. 1, uwzględniając charakter czynności, za które opłaty te są pobierane".

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zawarte w art. 93 ust. 2 ustawy Prawo celne upoważnienie jest zbyt ogólne.

Konstytucja RP nakazuje przyjęcie zasady, iż sprzeczne z Konstytucją jest każde upoważnienie ustawowe pozbawione treści mogących pełnić rolę wytycznych dotyczących treści aktu. W konsekwencji ustawodawca nie może zrezygnować z zapisania wytycznych wiążących merytorycznie organ mający wydać rozporządzenie. Zgodnie z treścią art. 93 ust. 1 ustawy Prawo celne, organ celny pobiera opłaty, stanowiące dochody budżetu państwa, za:

1) przechowanie towarów w depozycie lub w magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny;

2) wykonywanie na wniosek osoby zainteresowanej czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego w miejscu innym niż urząd celny lub poza czasem pracy urzędu celnego.

Nie ulega wątpliwości, że opłaty, o których wyżej mowa mają charakter publiczno-prawny. Zatem norma upoważniająca Ministra Finansów do określenia stawek opłat powinna zawierać wytyczne co do minimalnej i maksymalnej ich wysokości i przesłanek w oparciu, o które mają być ustalone te opłaty.

Zdaniem Sądu, wobec ogólnikowych wytycznych odnośnie do zasad ustalania opłat, w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.04.2004r. została określona wysokość tych opłat na podstawie upoważnienia ustawowego, pozbawionego treści mogących pełnić rolę wytycznych dotyczących tego aktu.

Należy zauważyć, że w art. 31 ust. 6 w związku z art. 31 ust. 4 ustawy Prawo celne ustawodawca mówi o obowiązku ponoszenia kosztów przechowywania i zniszczenia towarów przez osobę, na której ciążą obowiązki wynikające z prawa celnego, o ile koszty te przekraczają 10 euro. Tymczasem zasady ustalania opłat za przechowywanie towarów w depozycie celnym przewidziane rozporządzeniem nie nawiązują do rzeczywistych kosztów.

Zgodnie z § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, za przechowywanie towarów niewspólnotowych w depozycie pobiera się opłatę w wysokości 5 % ich wartości celnej, jednak nie mniej niż 3 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w kwartale poprzedzającym przyjęcie towarów do depozytu - za każdy rozpoczęty miesiąc. Ponadto wysokość tej opłaty uzależniona została od okresu trwania postępowania. Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lipca 2004r. w sprawie depozytu urzędu celnego (Dz.U. nr 169, poz. 1771) okresy przechowywania towarów zajętych lub zatrzymanych są uzależnione od rozstrzygnięć wydawanych przez właściwe organy.

Uregulowanie zawarte w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 22.04.2004r. w zakresie, w jakim wysokość opłat jest uzależniona od wartości celnej towaru wydaje się racjonalne i uzasadnione zważywszy na fakt, że przechowywanie zatrzymanych towarów wiąże się z wykonywaniem przez służby celne zadań z zakresu "imperium" państwa a nie w ramach funkcji usługowych.

Wątpliwości natomiast budzi ustanowienie minimalnej wysokości opłaty na poziomie 3% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw .... - za każdy rozpoczęty miesiąc.

Zważyć należy, że osoba, której towary zajęto, celem (w sytuacji o której mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 Prawa celnego) orzeczenia przez właściwy Sąd ich przepadku na rzecz Skarbu Państwa, nie ma wpływu na czas trwania postępowania.

Przechowywanie zajętych towarów w depozycie celnym trwa do czasu uprawomocnienia się postanowienia o przepadku towaru wydanego przez właściwy sąd rejonowy. W rezultacie, im dłużej trwa takie postępowanie, tym większa jest wysokość opłaty.

W sytuacji niewielkich ilości, a zatem także niewielkiej wartości, towarów wprowadzanych na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem obowiązujących przepisów, opłata za przechowywanie w magazynie depozytowym, jest oderwana od wartości celnej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie powyższa regulacja narusza sformułowaną w art. 2 Konstytucji RP ogólną zasadę "sprawiedliwości społecznej", z której wywodzi się również zasada równości oraz proporcjonalności. Z kwestionowanej regulacji wynika bowiem, że osoby których towary o niewielkiej wartości są przechowywane w magazynie, ponoszą relatywnie wyższą opłatę niż osoby, których przechowywane towary mają większą wartość.

W rozporządzeniu nie zostały uwzględnione istotne okoliczności mające wpływ na koszty przechowania towaru, takie jak ilość oraz rozmiary przechowywanego towaru w magazynie. Faktycznie prowadzi to do nakładania niewspółmiernie wysokiej opłaty w stosunku do ilości nielegalnie wprowadzonego na obszar Wspólnoty towaru. Jakkolwiek organy celne ponoszą koszty związane z przechowywaniem zajętego towaru, to nie są to koszty jednakowe. Inne bowiem będą koszty przechowania 1 paczki papierosów, a inne 1000 paczek papierosów. W obecnie obowiązującym stanie prawnym opłata za przechowanie 1 paczki papierosów i 1000 paczek papierosów o wartości 1000 zł będzie taka sama - 3 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku.

Skutkiem tego, osoby nielegalnie wprowadzające na obszar celny Wspólnoty niewielkie ilości towaru o niskiej wartości zupełnie inaczej odczuwają nałożoną taką samą opłatę za przechowanie, jak osoby nielegalnie wprowadzające towar o wartości np. 1000 zł. Ustalona w niewspółmiernej wysokości opłata staje się w istocie kolejną sankcją nakładaną na osobę wprowadzającą nielegalnie towary na obszar Wspólnoty. Osoba taka jest bowiem karana grzywną nakładaną mandatem, a w stosunku do zajętych i przechowywanych w magazynach towarów orzeka się ich przepadek na rzecz Skarbu Państwa.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. art. 193 Konstytucji RP, art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).