Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie NSA Bożena Wieczorska WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 17 marca 2009r. sprawy ze skargi S. U. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z tytułu emerytury rolniczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] oraz uchyla decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

I SA/Rz 792/08

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. Znak ; [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego , po rozpoznaniu wniosku S. U. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2008r w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r z uwagi na brak przesłanek określonych art. 145 §. 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2005r. ustalono nadpłatę z tytułu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 01 sierpnia 2003r. do 30 kwietnia 2005r. w kwocie 10 922,45 zł, którą przypisano do zwrotu. Przyczyną powstania powyższego zadłużenia było pobieranie części uzupełniającej w wymiarze 100%, podczas gdy mąż był dzierżawcą gruntu mienia gminnego o powierzchni przekraczającej 1 ha.

Zgodnie z art. 24 ustawy emerytury lub renty rolnicze składają się z części składkowej i części uzupełniającej. W myśl art. 28 ust.3 ustawy wypłata części uzupełniającej ulega zawieszeniu w całości, jeżeli emeryt lub rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.

Stosownie do ust.4 pkt 1 wyżej wymienionego artykułu ustawy uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego. W myśl art. 2 ust.1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 z późn. zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

Ponadto zgodnie z art. 138 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), mającym zastosowanie do rolniczych świadczeń emerytalno- rentowych, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu. Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata.

W dniu 22 kwietnia 2005r. wniosła skarżąca odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. od decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r. wstrzymującej wypłatę części uzupełniającej, natomiast w dniu 05 maja 2005r. od decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r. zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd wyrokiem z dnia 21 czerwca 2005r. odwołanie od decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r. oddalił, natomiast od decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r. na podstawie wyroku z dnia 17 stycznia 2006r. postępowanie umorzył i przekazał wniosek o umorzenie kwoty 10 922,45 zł tytułem nienależnie wypłaconej części uzupełniającej do rozpoznania organowi rentowemu.

W dniu 28 października 2005r. skarżąca złożyła wniosek do Dyrektora O/R KRUS o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 10 922,45 zł (powyższy wniosek został ponowiony w dniu 23 stycznia 2006r.).

W powyższych wnioskach podniosła, iż sytuacja materialna, rodzinna, a przede wszystkim zdrowotna jest trudna. Podała także, że musi być pod stałą opieką lekarzy i większość swoich pieniędzy wydaje na leczenie. Od dwudziestu lat choruje na cukrzycę, jest obłożnie chora i leży cały czas w łóżku, wstaje Pawi- rzadko przy pomocy osób trzecich.

Do wniosków dołączyła karty informacyjne z leczenia szpitalnego, na podstawie których pozostawała Pani w leczeniu szpitalnym.

Ponadto pomaga córce w opłacaniu wszystkich rachunków związanych z utrzymaniem domu (gdyż córka cierpi na padaczkę i swoje świadczenie rentowe przeznacza na zakup leków dla siebie), jednak nie posiada rachunków ani faktur potwierdzających wysokość obciążenia z tego tytułu.

Na podstawie analizy zgromadzonych dokumentów w sprawie i uwzględniając wyżej wymienione okoliczności, decyzją z dnia 03 marca 2006r. odmówiono umorzenia należności w kwocie 10 922,45 zł. Ponadto zaproponowano zmniejszenie wysokości miesięcznych potrąceń ze świadczenia do kwoty 150 zł ( z przysługującej emerytury istniała możliwość potrącania kwoty nadpłaty w ratach miesięcznych po około 300 zł).

W dniu 09 marca 2006r. wpłynął do tut. Placówki KRUS wniosek ponowne rozpatrzenie sprawy. Po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności przedstawionych we wniosku i ponownej wnikliwej analizie materiałów dowodowych zgromadzonych w postępowaniu, organ rentowy nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie nienależnie pobranego świadczenia i decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2008r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2006r.

W dniu 02 czerwca 2008r. wpłynął do tut. Placówki Terenowej KRUS ponowny wniosek o umorzenie należności w kwocie 10 922,45 zł, w którym analogicznie jak w poprzednim wniosku skarżąca podniosła sytuację finansową i zdrowotną rodziny, a także koszty z tym związane.

Po przeanalizowaniu sprawy organ rentowy decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. ponieważ nie znalazł przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego

W dniu 22 lipca 2008r. złożony został wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wznowienia postępowania o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W myśl art. 145 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,

decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,

decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu, stosownie do art. 24,25 i 27,

strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,

wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję,

decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,

zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji,

decyzja wydana została w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności przedstawionych we wniosku r ponownej wnikliwej analizie materiałów dowodowych zgromadzonych w postępowaniu, organ rentowy nie znalazł podstaw do wznowienia postępowania w sprawie, ponieważ nie przedstawiła skarżąca żadnych nowych okoliczności, ani nowych dowodów jak również nie zachodzi żadna z pozostałych przesłanek wymienionych w powyższym art. k.p.a.

Na decyzję tę S. U. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc trudną sytuację materialną jak i zdrowotną. Organom zarzuciła brak wnikliwego rozpatrzenia sprawy, pominięcia jej stanu zdrowia oraz wypłacanie świadczenia w zaniżonej wysokości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w sprawie dodatkowo naprowadzając, że Skarżąca, składając wniosek o wznowienie postępowania nie wskazała żadnej ustawowej przesłanki wznowienia.

Podnoszona zaś w skardze kwestia wypłacania Skarżącej zaniżonego świadczenia nie pozostaje w związku z zaskarżoną decyzją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz.1269 zezm./sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wskazać również należy, że na mocy art. 135 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia . W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją_ decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2008r oraz , w oparciu o uregulowanie zawarte w art. 135 w/w ustawy decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2008r naruszają prawo. Mając na uwadze powyższe, przede wszystkim zauważyć należy, że skarga dotyczy decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego, które regulują przepisy Działu II Rozdziału 12 zawarte w art. 145 - art. 152 k.p.a. Regulacja zawarta w art. 147 k.p.a. w omawianym przepisie nawiązuje do rozwiązań przyjętych w art. 61 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie, że wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania może nastąpić z urzędu lub na wniosek strony. Jedynie w wypadkach określonych w art. 145 § 1 pkt 4 i art. 145a k.p.a., postępowanie może być wszczęte wyłącznie na wniosek strony. Poza wymienionymi ograniczeniami, zasady wszczęcia postępowania w tej sprawie nie odbiegają od ogólnych zasad wszczęcia postępowania w postępowaniu zwykłym. W szczególności odnosi się to do wymogów formalnych podania zdefiniowanych wart. 63 § 1 k.p.a., z tym że strona, określając przedmiot żądania, musi wskazać co najmniej jedną przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania, wskazaną w art. 145 § 1 i 145a k.p.a. W razie jakichkolwiek wątpliwości w tej sprawie, a także, gdy strona wskaże kilka różnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej, organ administracyjny winien zwrócić się do strony, by sprecyzowała swoje żądanie, a także by uzupełniła podanie o inne niezbędne, wymagane prawem elementy. Należy zaznaczyć, że wola strony dotycząca zarówno przesłanek, jak i trybu wzruszenia decyzji, nie może być dorozumiana. Ponadto organ administracyjny jest związany wolą strony wyrażoną w podaniu, zatem winien jej udzielać niezbędnej pomocy, mającej na celu właściwe sprecyzowanie zakresu i treści jej żądania.

W świetle powyższych uwag, potraktowanie przez orzekający w sprawie organ pisma Skarżącej z dnia 24 kwietnia 2008r., doprecyzowanego pismem z dnia 2 czerwca 2008r jako wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego jest nieuprawnione . Wniosek o wznowienie postępowania nie wynika z żadnego fragmentu wyżej powołanych pism, a Skarżąca domaga się jedynie umorzenia kwoty 10.922,45 zł podnosząc trudną sytuację materialną i zdrowotną. W pismach tych Skarżąca nie wskazuje też którejkolwiek przesłanki wznowienia postępowania. Skoro więc wola strony dotycząca zarówno przesłanek, jak i trybu wzruszenia decyzji, nie może być dorozumiana, brak jest podstaw do prowadzenia postępowania przez orzekający organ w trybie wznowieniowym. Innymi słowy , tylko i wyłącznie strona, składając wniosek określa przedmiot i granice żądania, a organ zobowiązany jest wniosek ten rozpoznać stosownie do jego treści. Konkludując, wniosek o wznowienie postępowania w żaden sposób nie wynika ze złożonych przez Skarżącą pism. Z tych też powodów, Sąd decyzje wydane w trybie postępowania wznowieniowego uchylił.

Przechodząc do motywów uchylenia w oparciu o treść art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2008r. wydanej w innym postępowaniu , jednak w granicach sprawy której dotyczy skarga ,podnieść należy, że jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu wyżej wymieniona decyzja narusza kardynalną zasadę postępowania określoną w art. 8 k.p.a. - zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Zawarta w art. 8 zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreśla, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest "przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa".

W orzecznictwie sądowym za naruszające zasadę zaufania obywateli do organów Państwa uznaje się zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany (wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r., ł SA/Łd 652797, ONSA 1999, nr 1, poz. 27);

Podobne stanowisko prezentuje Europejski Kodeks Dobrej Administracji który w art. 10 ust. 2 stanowi, że urzędnik uwzględnia uzasadnione i słuszne oczekiwania jednostki, które wynikają z działań podejmowanych przez daną instytucję w przeszłości.

W rozpoznawanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] lutego 2007r. umorzył Skarżącej kwotę 3 277 zł z kwoty 10 922,45zł stanowiącej całość nienależnie pobranego świadczenia. Jakkolwiek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 października 2007r sygn. akt V SA/Wa 1387/07 stwierdził nieważność. również tej decyzji jednak nie z uwagi na jej rozstrzygnięcie merytoryczne lecz z innych przyczyn. Wydanie w następstwie wyżej powołanego wyroku Sądu przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w dniu 14 kwietnia 2008r decyzji odmiennej od poprzedniej- niekorzystnej dla strony , w tym samym stanie faktycznym i prawnym, bez uzasadnienie tej zmiany, jest naruszeniem podstawowej zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa określonej art. 8 k.p.a.

W świetle powyższego Sąd działając na podstawie art. 132, art. 145 § 1 pkt.1 lit. a i c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.