drukuj    zapisz    Powrót do listy

6329 Inne o symbolu podstawowym 632, Pomoc społeczna, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, *Uchylono decyzję I i II instancji, IV SA/Wr 198/08 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2008-07-10, Centralna Baza Orzeczeń Naczelnego (NSA) i Wojewódzkich (WSA) Sądów Administracyjnych, Orzecznictwo NSA i WSA

IV SA/Wr 198/08 - Wyrok WSA we Wrocławiu

Data orzeczenia
2008-07-10 orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Henryk Ożóg /przewodniczący sprawozdawca/
Lidia Serwiniowska
Tadeusz Kuczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992 art. 32
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 lipca 2008 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego I. uchyla decyzję I i II instancji, II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi A. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. /MOPS/ z dnia [...]r. nr [...] przyznającą zasiłki rodzinne i dodatki do tych zasiłków na rzecz dzieci skarżącej: D. i K. C..

Organ odwoławczy wskazał, co następuje:

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.), dalej: ustawa, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Powyższy przepis prawa stanowi o nadzwyczajnym trybie umożliwiającym zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej. Stanowi on wyłom od zasady trwałości decyzji ostatecznej, dlatego przepis ten powinien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Zatem w oparciu o wskazany przepis prawa można zmienić lub uchylić decyzję dotychczasową w sytuacjach, gdy:

- uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych,

- członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia,

- osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przesłanką do uchylenia z dniem [...]r. decyzji nr [...] z dnia [...]r. przyznającej stronie świadczenia rodzinne na dzieci: D. C. i K. C., w części dotyczącej przyznanych dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na wymienione dzieci było nienależne pobranie tych dodatków za okres od 1 października 2007r. do 30 listopada 2007r. w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej. Natomiast przesłanką do zmiany wskazanej decyzji nr [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej terminu, do którego zostały przyznane zasiłki rodzinne na dzieci: D. C. i K. C. była zmiana sytuacji rodzinnej i dochodowej rodziny.

Problematykę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych reguluje art. 30 ustawy. Organ I instancji jako podstawę do ustalenia kwot nienależnie pobranych świadczeń wskazał art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Z akt sprawy wynika, że strona składając w lipcu 2007r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, a w tym m. in. do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na dzieci: D. C. i K. C., w części III wniosku, zawierającej oświadczenie dotyczące ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. nr [...] z dnia [...]r., na mocy której zostały stronie przyznane wnioskowane świadczenia rodzinne, w tym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci: D. C. i K. C., zawierała pouczenie o obowiązku - określonym w art. 25 ust. 1 ustawy - informowania o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu oraz innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Jednym z warunków, jakie muszą zostać spełnione, aby przysługiwało prawo

do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest posiadanie przez wnioskodawcę statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, na co wskazuje treść art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego podstawę do ustalenia prawa do przedmiotowego dodatku, zgodnie z którym - Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (...). Natomiast pod pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko", zgodnie z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Na dzień wydania przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. decyzji nr [...] z dnia [...]r., strona była osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy, bowiem ojciec dzieci, na które strona ubiegała się o przyznanie świadczeń rodzinnych nie żyje, strona jest wdową.

Z przekazanych przez organ I instancji akt sprawy wynika, że w dniu 5 listopada 2007r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na syna B. W. ur. [...]r. oraz wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia syna B. W.. Jak wynika z odpisu skróconego aktu urodzenia, ojcem B. jest W. W.. We wniosku strona wskazała, że wchodzi on w skład jej rodziny. Organ I instancji dokonał ustaleń dotyczących sytuacji rodzinnej strony, przeprowadzając wywiad ze stroną (w dniu 27 listopada 2007r.) oraz z W. W. (w dniu 3 grudnia 2007r.).

W toku wywiadu strona podała, że ojciec dziecka nie zamieszkuje wspólnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ojciec łoży na utrzymanie swojego syna B. W. w granicach od 300 zł do 500 zł. Świadczy pomoc w postaci np. pożyczenia samochodu, zakupu żywności lub ubranek. Alimenty nie są zasądzone i ojciec dziecka nie uchyla się od płacenia alimentów. Z uwagi na dobre stosunki z ojcem dziecka strona nie wniosła o zasądzenie alimentów. W. Wiśniewski wychodzi ze swoim synem na spacer, jeżeli jest pogoda. Odwiedza dziecko codziennie. Uczestniczy w wychowywaniu dziecka. Sytuacja rodzinna (opieka od ok. 30 lat nad chorą mamą) nie pozwala na wspólne zamieszkiwanie. Nie utrzymują się ze wspólnych dochodów.

W. Wiśniewski w toku wywiadu stwierdził, że wychodzi z dzieckiem na spacery i w miarę możliwości odwiedza. Nie zawarł związku małżeńskiego z matką dziecka i nie mieszkają razem z uwagi na warunki finansowe. Łoży na utrzymanie dziecka kwotę 300 zł - 500 zł. Świadczy pomoc rzeczową - pomaga przy zakupie pieluch. Stara się w miarę możliwości odwiedzać dziecko. Może w przyszłości, jeżeli poprawią się sprawy finansowe, założą rodzinę.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest ustawowej definicji pojęcia wychowywanie. Natomiast według definicji słownikowej "wychować" to "zapewniając byt osobie niedorosłej doprowadzić do osiągnięcia przez nią pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego", natomiast "wychowywanie" to "całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym moralnym i umysłowym" (Nowy słownik języka polskiego pwn, red. E.Soból., PWN 2002, str. 1156).

Z informacji podanych przez stronę i W. W. wynika, że oboje rodzice razem wychowują syna B. W.. Ojciec dziecka wychowuje je, ponieważ zarówno łoży na jego utrzymanie, jak też odwiedza i opiekuje się nim. Również w odwołaniu strona wskazuje, że samotnie wychowuje dwoje dzieci: D. i K., natomiast syna B. wychowuje wspólnie z jego ojcem, który poczuwa się do opieki nad nim. Skoro strona wychowuje syna B. ur. [...]r. razem z jego ojcem, nie można stwierdzić, aby strona była osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem zasadnie organ I instancji orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci: D. i K. z dniem 30 września 2007r., bowiem od października 2007r. strona nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z uwagi na ustanie prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci D. i K. od 1 października 2007r., w sytuacji, gdy strona znała warunki, na jakich przysługuje to świadczenie, wypłacone po tym dniu dodatki, za październik i listopad 2007r. w łącznej kwocie 840 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Odnośnie dokonanej przez organ I instancji zmiany decyzji w części dotyczącej okresu, na jaki przyznany został zasiłek rodzinny na dzieci D. C. i K. C. należy zauważyć, że organ orzekł, o przyznaniu zasiłków do dnia 28 lutego 2008r., podczas gdy zasiłek rodzinny przysługuje za okres pełnego miesiąca, a zatem do 29 lutego 2008r. Jednakże nieprawidłowość ta nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem, zasiłek rodzinny jest świadczeniem niepodzielnym i przysługuje za okres pełnego miesiąca, czyli za cały miesiąc luty 2008r.

Należy zgodzić się z dokonaną przez organ I instancji oceną, iż uległa zmianie sytuacja rodzinna i dochodowa rodziny.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie rodziny, przez którą należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Z akt sprawy wynika, że strona wspólnie wychowuje syna B. W. z jego ojcem. Strona kwestionuje natomiast fakt dołączenia ojca B. W. do członków jej rodziny i ustalenia dochodu rodziny na podstawie połączonych dochodów strony i W. W.. Strona wskazuje przy tym, że ojciec B. W. poczuwa się do opieki tylko nad swoim synem. W przytoczonym wyżej art. 3 pkt 16 ustawy, za rodzinę uważa się rodziców dzieci (a takimi są bezsprzecznie skarżąca w stosunku do trójki swoich dzieci i W. W. w stosunku do jednego z nich) oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Przyjmując nawet wyjaśnienia skarżącej, iż syn B. z pozostaje na utrzymaniu jej oraz W. W., natomiast dzieci: D.C. i K. C. pozostają na jej wyłącznym utrzymaniu stwierdzić należy, iż spełnione są przesłanki do uznania strony, W. Wiśniewskiego oraz trójki dzieci za rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy. Nie można w tym miejscu pominąć i tego faktu, że skarżąca nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy.

W świetle powyższych ustaleń decydującą zatem okolicznością wskazującą na brak podstaw do uznania skarżącej za osobę samotnie wychowującą dziecko we wskazanym wyżej ujęciu jest więc fakt wspólnego wychowywania B. W. przez A. C. wspólnie z jego ojcem W. W..

Skoro więc W. W. wchodzi w skład rodziny uzasadnionym jest tym samym uwzględnienie jego dochodu przy ustalaniu dochodu członków rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym 2006, co jest zgodne z treścią art. 3 pkt 2 ustawy definiującym pojęcie "dochód rodziny", które oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Z zaświadczeń Urzędu Skarbowego w L. wynika, że zarówno A. C. jak i W. W. uzyskali w roku 2006 dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Łącznie dochód wyniósł 34.485,50 zł (w tym dochód A. C. - 11.476,78 zł oraz W. W. -23.008,72 zł), miesięczny dochód rodziny wynosi więc 2.873,79 zł, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę stanowi kwota 574,76 zł.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy - Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Natomiast według art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł.

W związku z tym, że orzeczenie o niepełnosprawności K. C. zostało wydane do dnia 28 lutego 2008r., do końca lutego 2008r. kryterium dochodowe dla rodziny strony wynosi 583 zł (cyt. art. 5 ust. 2 ustawy), a zatem spełniona jest przesłanka dochodowa. Natomiast począwszy od marca 2008r., gdy córka strony K. nie legitymuje się już orzeczeniem o niepełnosprawności przesłanka ta nie jest spełniona, ponieważ dochód na osobę w rodzinie w kwocie 574,76 zł przekracza kryterium dochodowe wynoszące 504 zł (cyt. art. 5 ust. 1 ustawy).

W przypadku uzyskania przez córkę strony kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności strona może ubiegać się o ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na dalsze miesiące okresu zasiłkowego. Przy tym należy wskazać, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 24 ust. 3a i 3b) przewidują, że w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza się zaświadczenie właściwej instytucji (zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności) potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności. Zatem uzyskanie przez stronę prawa do wskazanych świadczeń począwszy od marca 2008r. uzależnione jest od złożenia przez stronę w marcu 2008r. stosownego wniosku o świadczenia rodzinne w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wraz z zaświadczeniem (...).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. C. podniosła, iż zarówno organ I jak i II instancji błędnie zinterpretował przepis art. 3 pkt 16 ustawy, na skutek czego dołączył dochody W. W. do dochodów skarżącej.

W. W. jest ojcem najmłodszego dziecka A. C. i nie uchyla się od swoich obowiązków względem syna. Zachowanie takie zasługuje na szacunek i aprobatę. Nie oznacza to jednak, że ojciec dziecka tworzy ze skarżącą związek, gdyż w rzeczywistości łączy ich tylko i wyłącznie dziecko. Czy fakt, iż W. W. nie wyparł się swojego dziecka automatycznie czyni z Niego członka rodziny skarżącej?

Ustawodawca formułując definicję rodziny na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych z pewnością nie miał na myśli tego, aby do dochodu rodziny dołączać dochody ojca dziecka, z którym się nie mieszka i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Taka interpretacja przepisu doprowadziłaby do sytuacji, w której matka mająca troje dzieci z różnymi mężczyznami musiałaby wykazywać dochody każdego z nich. Czy kobieta rozwiedziona z ojcem swojego dziecka obowiązana jest dołączyć jego dochody do dochodów swojej (tylko i wyłącznie) rodziny? Stworzyłoby się w ten sposób fikcję, która nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. W zaskarżonej decyzji dokonano nadinterpretacji powyższego przepisu. Skarżąca nie zgadza się z faktem "siłowego wciągnięcia" W. W. do jej rodziny.

Organ I i II instancji dokonał również nieprawidłowej wykładni art. 11a ustawy, co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonych decyzjach. Zgodnie z art. 8 pkt 3a ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Natomiast art. 1 la stanowi, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje. Za osobę samotnie wychowującą dziecko, zgodnie z art. 17a ustawy, należy uznać pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego ojcem. Skarżąca ma dwoje dzieci ze związku ze zmarłym mężem. Dzieci te już nigdy nie odzyskają ojca, a co za tym idzie, ich matka nigdy nie będzie mogła wychowywać żadnego z nich wspólnie z ich ojcem. Bezspornym w sprawie jest fakt, iż skarżąca jest wdową, co kwalifikuje ją do uznania za osobę samotnie wychowującą dziecko. Czy jako wdowa może wychowywać którekolwiek z dwójki na wpółosieroconych dzieci ze zmarłym mężem? W niniejszym przypadku jest rzeczą oczywistą, że skarżącej przysługuje na dwójkę starszych dzieci dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Urodzenie trzeciego dziecka, którego ojcem jest inny mężczyzna, nie pozbawia skarżącej prawa do tego dodatku. Fakt, iż ojciec najmłodszego dziecka je uznał, nie oznacza jeszcze, że poczuwa się on do sprawowania ze skarżącą wspólnej opieki nad dwójką jej starszych dzieci.

Jak już wskazano powyżej, z W. W. skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Przy składaniu wniosku o zasiłek rodzinny i dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pracownik przyjmujący wniosek zobowiązał skarżącą do dostarczenia zaświadczenia o dochodach W. W.. Na tej tylko podstawie dołączono W. W. do członków rodziny skarżącej, z czym skarżąca stanowczo się nie zgadza.

Należy zauważyć, iż interpretacja przepisów prawa nie może pozostawać w oderwaniu od sensu całej ustawy i systemu prawa, gdyż oprócz treści tekstu zawartego w przepisach musi uwzględniać także społeczny sens ich wydania. W związku z tym nie można zaakceptować takiej interpretacji regulacji prawnych, która skutkowałaby akceptacją naruszenia konstytucyjnej zasady gwarantowanej przez art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

W polskim systemie prawa rodzina traktowana jest jako podmiot szczególnej troski Państwa. Różnorodne regulacje prawne deklarują prowadzenie prorodzinnej polityki socjalnej, w wielu aspektach ochrony rodziny. Przepis art. 71 ust. 1 Konstytucji nakazuje Państwu prowadzenie takiej polityki społecznej i gospodarczej, która uwzględnia dobro rodziny oraz przyznaje rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Państwo nie może pełnić roli biernego obserwatora, ale powinno być czynnym udziałowcem życia społecznego, powinno wypełniać założenia zawarte w konstytucji RP. Świadczenia rodzinne są świadczeniami pomocowymi, których celem jest zapewnienie uprawnionym niezbędnych środków do życia w trudnych sytuacjach.

Zastosowanie wykładni gramatycznej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 3 pkt 16 oraz art. 17a, prowadzi do daleko idących niedokładności i nieprecyzyjności, w związku z czym zastosowanie tej wykładni powinno być uzupełnione wnioskami płynącymi z zastosowania wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, która jest uznana za najpopularniejszą i najlepiej prowadzącą do rozszyfrowania intencji i celów ustawodawcy. Stanowisko takie zostało między innymi wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2007 r. (IOSK 73/07) oraz licznej literaturze (...).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna choć jej zasadność Sąd wywodzi z okoliczności, których w niej nie podniesiono.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. przyznał skarżącej na D. C. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego: z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Przyznał także zasiłek rodzinny na K. C. oraz dodatki do zasiłku rodzinnego: z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Decyzją z dnia [...]r., ten sam organ, opierając się na podstawie art. 163 kpa, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 16 i 17 a, art. 5, art. 11a, art. 20, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7, ust. 8 cytowanej ustawy, uchylił z dniem 30 września 2007r. decyzję (...) z dnia 8 sierpnia 2007r. w części dotyczącej dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci D. i K. C.. Jednocześnie zmienił tę decyzję w ten sposób, że przyznał zasiłki rodzinne na D. i K. C. do 28 lutego 2008r. i ustalił kwotę 840 zł jako świadczenie nienależnie pobrane w okresie od 1 października do 30 listopada 2007r. w związku z przyznanymi dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dzieci. W uzasadnieniu tej decyzji dodatkowo stwierdzono, iż w wyniku uchylenia decyzji ustalono, że dodatki z tytułu samotnego wychowywania pobrane w okresie od października do listopada 2007r. w łącznej kwocie 840 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Powyższa kwota podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych. "Na dzień" wydania niniejszej decyzji, odsetki wyniosły 13,23 zł. Zobowiązano A. C. do zwrotu kwoty 853,23 zł w kasie Ośrodka lub na konto (...) najpóźniej do dnia następującego po uprawomocnieniu się decyzji.

W istocie rzeczy więc decyzja z dnia 4 stycznia 2008r. zobowiązuje nadto skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Uzasadnienie decyzji i jej rozstrzygnięcie stanowi bowiem o całości aktu prawnego.

Tymczasem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono zapatrywanie które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, że przepis art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (...) stanowi samodzielną podstawę, bez konieczności odwoływania się do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, do dokonania zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w razie zaistnienia okoliczności objętych jego dyspozycją. Ustalenie nienależnych świadczeń i zobowiązań do ich zwrotu może nastąpić jedynie po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, którą przyznano nienależne świadczenie, aby wykluczyć sytuację, w której w obrocie prawnym pozostawałyby sprzeczne ze sobą decyzje: przyznająca świadczenie i nakładająca obowiązek jego zwrotu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2007r., II SA/Gd 533/07, Lex nr 342465). Przemawia za tym również treść art. 30 ust. 6 cytowanej ustawy.

Decyzja administracyjna nie może zostać uchylona i jednocześnie zmieniona, a takie złożone rozstrzygnięcie zawiera osnowa decyzji z dnia [...]r. Wprawdzie przy zmianie decyzji z dnia [...]r. przyznano zasiłki rodzinne na dzieci D. i K. C. do 28 lutego 2008r., ale gdy się uwzględni, że decyzja ta w całości została zniesiona nie wiadomo jaka jest początkowa data tych świadczeń (decyzja z dn. [...]r. datę tę ustaliła na dzień 1 września 2007r.). W konsekwencji tego rozstrzygnięcie zreformowane w powyższy sposób jest dotknięte wadą i wbrew temu, co uczyniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., w tej sprawie, nie mogło się utrzymać. Tym samym i decyzja ostateczna została dotknięta tymi samymi nieprawidłowościami.

W postępowaniu pozasądowym więc omówione rozstrzygnięcia powinny stanowić odrębny przedmiot przy czym decyzja określająca kwotę do zwrotu powinna być podjęta po wyeliminowaniu decyzji, którą przyznano nienależne świadczenie, tym bardziej, że w jednym orzeczeniu połączono w sposób niedopuszczalny dwa tryby: weryfikacji decyzji w trybie art. 32 ustawy i tryb zwykły, w którym nałożono obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W świetle powyższego naruszeniu uległy przepisy: art. 107 § 2 kpa w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy, z którego wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na pewien okres, zatem wyróżnia się w nim nie tylko jego zakończenie, ale i początek; w zakwestionowanej decyzji określono jedynie zakończenie okresu pobierania zasiłku, naruszono również art. 7 i art. 77 § 1 kpa przez to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie było poprzedzone ustaleniem, czy uchylenie decyzji w trybie art. 32 ustawy stało się ostateczne.

Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało zatem orzec jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 200 tej ustawy.



Powered by SoftProdukt