Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2017 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], Prezydent Miasta P. działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako "K.p.a.") przyznał G. M. zasiłek celowy w kwocie [...]zł na zakup leków.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wyjaśniono, że w dniu [...] listopada 2016 r. G. M. złożyła wniosek o pomoc finansową. W dniu [...] listopada 2016 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego, podczas którego skarżąca sprecyzowała wniosek zwracając się o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] zł, na które składał się wykup leków według wycen recept w kwocie [...]zł, oraz [...] zł na zakup leków bez recepty – suplementów diety w wysokości [...] zł.

Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest osobą bierną zawodowo, nie pobiera renty ani emerytury oraz deklaruje, że nie posiada własnego dochodu. Z oświadczenia G. M. wynika, że w październiku 2016 r. poniosła wydatki na energię w kwocie [...]zł, wodę w kwocie [...]zł, zakup suplementów diety w kwocie [...]zł. Skarżąca utrzymuje się z zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięczne. Spełnione zatem zostało, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej wynoszące dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynoszące [...] zł. Ponadto G. M. jest objęta pomocą w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie, a także innych zasiłków celowych. Organ za zasadne uznał przyznanie zasiłku celowego na zakup leków według wyceny 7 recept, natomiast nie znalazł podstaw do przyznania dodatkowo kwoty [...]zł. na zakup suplementów diety, gdyż nie są to leki ratujące zdrowie i życie. Organ wskazał przy tym, że wnioskodawczyni nie wywiązuje się z podjętych zobowiązań – nie rozlicza się z przyznanej pomocy na zakup leków, a przyznane środki na ten cel przeznacza na zakupy według własnego uznania.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. M. wskazując na swoją trudną sytuację życiową.

Decyzją z dnia 27 marca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie podzielił w pełni ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, wskazując dodatkowo na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z przesłanych akt, a w szczególności znajdujących się w nich 7 receptach od dnia 09 do 24 listopada 2016r. - organ I instancji w całości zabezpieczył potrzeby Pani G. M. w zakresie zakupu leków. Mimo, że jak wskazano wnioskodawczyni przeznacza środki na zakup leków wg własnej oceny, a co najważniejsze nie rozliczyła się z przyznanej pomocy na ten cel. Jak podkreślono, do obowiązków podopiecznych ośrodka pomocy społecznej należy ścisła współpraca z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej. Z przesłanych akt wynika, że G. M. decyzją z dnia [...] września 2016 r. otrzymała zasiłek celowy na zakup leków w kwocie [...]zł zgodnie ze specyfikacją recept dołączonych do wniosku. Z przedstawionych paragonów wynika, że odwołująca nie zakupiła żadnych z przedstawionych na receptach leków. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. G. M. otrzymała zasiłek celowy na zakup leków w kwocie [...]zł, zgodnie ze specyfikacją recept dołączonych do wniosku . Z przedstawionych paragonów na łączną kwotę [...]zł tylko [...] zł dotyczyło leków zgodnych z receptami dołączonymi do wniosku. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. G. M. otrzymała zasiłek celowy na zakup leków w kwocie [...]zł, zgodnie ze specyfikacją recept dołączonych do wniosku. Z przedstawionych paragonów na łączną kwotę [...]zł tylko [...] zł dotyczyło leków zgodnych z receptami dołączonymi do wniosku. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. G. M. otrzymała zasiłek celowy na zakup leków w kwocie [...]zł, zgodnie ze specyfikacją recept dołączonych do wniosku. Z przedstawionych paragonów na łączną kwotę [...]zł tylko [...] zł dotyczyło leków zgodnych z receptami dołączonymi do wniosku. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. G. M. otrzymała zasiłek celowy na zakup leków w kwocie [...]zł, zgodnie ze specyfikacją recept dołączonych do wniosku. Jako rozliczenie tej pomocy wnioskodawczyni dostarczyła paragony na kwotę [...]zł.

Nie rozliczanie się z przyznanych G. M. zasiłków celowych na zakup leków uniemożliwiło sprawdzenie, czy kwoty te zostały wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. M..

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydent Miasta P. w przedmiocie przyznania G. M. zasiłku celowego w kwocie [...]zł na zakup leków.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza [...] zł.

Trzeba przy tym od razu zaznaczyć, że ustawodawca używa w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyrazu "może", pozostawiając tym samym organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy rozważanego świadczenia z pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 maja 2008 r., II SA/Bk [...], Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności.

Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.

Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że G. M. spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jest bowiem osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, których skarżąca nie podważa, podopieczna otrzymuje regularne wsparcie z ośrodka pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie oraz zasiłku okresowego w kwocie [...]zł miesięcznie, a także innych zasiłków celowych.

W przedmiotowej sprawie skarżąca zwróciła się o organu o przyznanie pomocy społecznej na wykup leków według wycen recept w kwocie [...]zł, oraz [...] zł na zakup leków bez recepty – suplementów diety w wysokości [...] zł. Sąd zauważa, że wśród przedstawionych w dniu [...] listopada 2016 r. przez skarżącą suplementów diety, jakie zakupiła znajdywały się: Carbosal, Urofuraginum, No-Spa, Omegamed, cukierki Verbena, Lactuloum, Positivum, Olimp Gold Omega, Ambrosol, Len Mielony, Kapisplat, Urosept, Polocard, Sylimarol, Ranigast, Zdrovit Gripovita, Flegamina, Rutinoscorbin oraz zabawku i lizaki witaminowe. O ile niewątpliwie część z powyższych leków oraz suplementów – dostępnych bez recepty – nie jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania skarżącej, o tyle w ocenie Sądu stanowisko organów I instancji, wyłączające z góry możliwość przyznania pomocy na powyższe środki było przedwczesne. Konieczne jest bowiem ustalenie, w oparciu o stosowne zaświadczenia lekarskie, czy któryś z leków – dostępnych bez recepty – jest niezbędne dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania skarżącej. Podkreślenia bowiem wymaga, że w ramach przyznania zasiłku celowego nie można z góry wykluczyć sytuacji uzyskania pomocy na zakup innych leków, niż leki dostępne na receptę, o ile oczywiście będzie to uzasadnione stanem faktycznym sprawy. W przedmiotowej sprawie zaniechano jednak ustalenia, czy skarżącą rzeczywiście musi korzystać z niektórych suplementów, a co za tym idzie, czy konieczne jest przyznanie jej wnioskowanej pomocy. Sąd podkreśla przy tym, że jedynym środkiem dowodowym, jaki może potwierdzać powyższą okoliczność jest stosowne zaświadczenie lekarskie.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję I instancji.