Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Renta odszkodowawcza przyznana na podstawie przepisów prawa cywilnego podlega wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego przy ustalaniu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. Rz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B., na podstawie art. 163 kpa w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zmienił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] dotyczącą przyznania K. Rz. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, w części dotyczącej okresu na jaki zasiłek został przyznany ustalając, że świadczenie przysługuje do dnia 31 marca 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ, po przytoczeniu przepisu art. 37 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podał, że z informacji zawartych w rodzinnym wywiadzie środowiskowym i przedłożonych dokumentów wynika, iż zmianie uległa sytuacja dochodowa strony spowodowana otrzymaniem renty z PZU. Dochód K. Rz. w marcu 2012 r. stanowi renta PZU w kwocie 500 zł miesięcznie, której wysokość przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej tj. 477 zł. Od kwietnia 2012 r. nie spełnia on zatem warunków do korzystania z zasiłku stałego.

Od decyzji powyższej K. Rz. złożył odwołanie wnosząc o jej uchylenie w całości. Zdaniem odwołującego uzyskana z PZU renta odszkodowawcza nie jest dochodem, a potwierdzeniem tego jest uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 października 2001 r. OPS 5/01. Ponadto, wskazał, że Sąd Apelacyjny w B. przyznając mu świadczenie tytułem odszkodowania w zasądzonej wysokości uwzględnił otrzymywany już przez niego zasiłek i o taką wartość obniżył zasądzoną rentę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podano, że w sprawie niniejszej zaszła sytuacja uzasadniająca zastosowanie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że odwołujący posiadał prawo do zasiłku stałego, przyznane decyzją z dnia 7 kwietnia 2010 r. na okres od 1 marca 2010 r. do odwołania, w wysokości 444,00 zł miesięcznie. Rozpoznając wówczas wniosek strony o przyznanie tego świadczenia ustalono, że K. Rz. spełnił ustawowe warunki do przyznania mu prawa do tego świadczenia. Był osobą samotnie gospodarującą, posiadał umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, nie posiadał dochodu. Z akt sprawy wynika, że sytuacja dochodowa odwołującego uległa zmianie. W marcu 2012 r. uzyskał on dochód w postaci renty z PZU w wysokości 500,00 zł. Uzyskany dochód przekracza kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 zł miesięcznie. Odwołującemu nie przysługuje więc prawo do zasiłku stałego. Odnosząc się do głównego zarzutu odwołania dotyczącego tego, że renta odszkodowawcza nie powinna być wliczona do dochodu organ podał, że z treści art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a także taksatywnie wymienił składniki, których do dochodu się nie wlicza. Uzyskany przez odwołującego dochód nie został ujęty w tym katalogu, co skutkuje tym, że ustalając dochód odwołującego należało uwzględnić przedmiotową rentę. Organ nadmienił, że przywołana w odwołaniu uchwała NSA zapadła w innym stanie prawnym, na tle zupełnie innego stanu faktycznego i nie ma związku z niniejsza sprawą. Kolegium zgodziło się natomiast z odwołującym, że organ I instancji dopuścił się naruszenia art. 40 § 2 kpa, bowiem nie doręczył jego pełnomocnikowi odpisu kwestionowanej decyzji. Naruszenie to, w ocenie organu, nie wpłynęło na prawa odwołującego i nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył K. Rz. i zarzucił naruszenie:

- art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez ustalenie, że renta odszkodowawcza stanowi dochód podlegający kwalifikacji, przy ocenie, czy skarżący jest uprawniony do otrzymania zasiłku;

- art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że otrzymana renta odszkodowawcza spowodowała podwyższenie dochodu w sposób przewyższający kryterium dochodowe, na podstawie którego przyznawany jest zasiłek;

- art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji uchylającej decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek, na skutek przyjęcia, że doszło do zmiany sytuacji dochodowej skarżącego;

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego niewłaściwie zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżanej decyzji.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu a mianowicie powołując się na uchwałę 7 sędziów NSA podniósł, że renta odszkodowawcza nie może być traktowana jako dochód. Wskazał, że Sąd Apelacyjny w B. przyznając mu świadczenie tytułem odszkodowania w zasądzonej wysokości uwzględnił otrzymywany już przez niego zasiłek i o taką wartość obniżył zasądzoną rentę. Nadto skarżący zaznaczył, że zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 3c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych renta odszkodowawcza przyznana na podstawie prawa cywilnego jest wolna od podatku dochodowego, co również świadczy o tym, że nie należy jej postrzegać jako dochodu, lecz jako świadczenie o charakterze kompensacyjnym, służące zrekompensowaniu szkody a nie wzbogaceniu uprawnionego. Gdyby traktować rentę jako dochód, należałoby stwierdzić, że wypadek, któremu uległ skarżący stanowi niejako źródło, dochodu co stanowiłoby swego rodzaju kuriozum, którego nie sposób zaakceptować.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji.

Podstawę do przyznania osobie uprawnionej świadczenia w postaci zasiłku stałego stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Art. 106 ust. 5 u.p.s. wskazuje natomiast na możliwość weryfikacji ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej (w tym zasiłek stały). Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody obligatoryjnie - w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony oraz pobrania nienależnego świadczenia, a także fakultatywnie - jeżeli wystąpiły przesłanki z art. 11, 12 i 107 ust. 5 u.p.s.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie słusznie stwierdzono, że zachodzą podstawy do zmiany - w trybie przewidzianym w powyższym unormowaniu - decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] przyznającej skarżącemu świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, w części dotyczącej okresu na jaki zasiłek został przyznany ustalając, że świadczenie przysługuje do dnia 31 marca 2012 r. Przede wszystkim organy słusznie stwierdziły, że w okresie pobierania przez skarżącego zasiłku stałego doszło do zmiany jego sytuacji dochodowej, co stanowiło podstawę do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. Bezspornym bowiem w sprawie pozostaje, że w miesiącu marcu 2012 r. skarżący uzyskał dochód w postaci renty z PZU w wysokości 500,00 zł.

Odnosząc się do głównego zarzutu skargi zgodnie z którym renta odszkodowawcza nie jest dochodem, wskazać należy że w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. zostały określone zasady ustalania dochodu dla potrzeb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W myśl zaś art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, 2) zasiłku celowego, 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, 4) wartości świadczenia w naturze, 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. W ocenie Sądu sformułowanie powyższych przepisów jest jednoznaczne i musi prowadzić do wniosku, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W konsekwencji stwierdzić należy, że renta odszkodowawcza, jako niewymieniona w art. 8 ust. 4 u.p.s., podlega wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Słusznie również SKO stwierdziło, że przywołana uchwała NSA zapadła w innym stanie prawnym, na tle zupełnie innego stanu faktycznego i nie ma związku z niniejsza sprawą. Uchwała ta dotyczyła następującego zagadnienia prawnego: Czy pobieranie przez osobę uprawnioną do renty socjalnej na podstawie art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), renty przyznanej jej jako odszkodowanie na podstawie przepisów prawa cywilnego powoduje, że w świetle art. 27a ust. 4 powyższej ustawy osobie tej przysługuje tylko jedno świadczenie - wybrane przez nią lub korzystniejsze dla niej, tzn. bądź pobierana renta cywilna, bądź przysługująca jej renta socjalna? NSA w uchwale tej zajął stanowisko, że przepis art. 27a ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 414 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 8 października 1999 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej i ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. nr 90, poz. 1001) nie ma zastosowania do osoby otrzymującej rentę odszkodowawczą na podstawie przepisów prawa cywilnego. Z powyższego wynika, że uchwała ta nie dotyczyła tego czy renta odszkodowawcza przyznana na podstawie przepisów prawa cywilnego podlega wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego przy ustalaniu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z tych wszystkich względów, stosownie do art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną należało oddalić.