Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 27 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2016 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji zmieniającej w sprawie zasiłku stałego i opłacania składki zdrowotnej - oddala skargę. LS

Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 3, art. 7, art. 8, art. 12, art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 163) – powoływanej dalej jako: "u.p.s." – a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r. poz. 1058) – utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Wójta Gminy K., z dnia [...], którą uchylono decyzję z dnia [...], zmienioną decyzją z dnia [...], w sprawie przyznania A.S. pomocy w formie zasiłku stałego od 1 października 2014r. do 30 września 2017r. oraz opłacania składki zdrowotnej w okresie od 1 października 2014r. do 30 września 2017r. i odmówiono przyznania A.S. zasiłku stałego oraz opłacania składki zdrowotnej.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że przesłanką przyznania A.S. zasiłku stałego było ustalenie organu I instancji, że jest on osobą niepełnosprawną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Przesłanką wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. było uzyskanie informacji o stanie majątkowym beneficjenta odmiennym, niż deklarowany. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w dniu 16 października 2015r. otrzymał informację, że A.S. jest właścicielem czterech aut oraz czterech nieruchomości, 2 domów mieszkalnych i od dwóch lat otrzymuje z tytułu wynajmu jednego z nich dochód w wysokości 1.700,00 zł miesięcznie. Z uwagi na dochód przekraczający kryterium ustawowe w okresie pobierania przez A. S. zasiłku stałego, organ I instancji stwierdził, iż brak jest podstaw uprawniających do otrzymywania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Dalej organ II instancji podkreślił, że w odwołaniu A.S. oświadczył, że nie jest właścicielem czterech działek znajdujących się w K. przy ul. A. Działki, które posiada znajdują się przy ul. A nr 17 i 28, nie jest również właścicielem domu przy ul. A nr 14, tym bardziej nie pobiera żadnych pieniędzy z tytułu najmu, nie posiada innych dochodów oprócz zasiłku stałego.

Następnie Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania zasiłku stałego na podstawie przepisów art. art. 37 ust. 1 i 2 u.p.s. podkreślając, że zasiłek stały jako świadczenie o charakterze pieniężnym uzależnione jest od wysokości osiąganego przez beneficjenta pomocy społecznej dochodu, którego kryterium, definicję oraz sposób ustalania reguluje art. 8 u.p.s. Zdaniem organu odwoławczego okolicznością, która ma zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości wzruszenia ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń w trybie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., jest fakt zatajenia przez A.S. faktycznej sytuacji materialnej. Jak wynika z treści załączonych do akt sprawy dokumentów A.S. jest właścicielem czterech działek mieszczących się w Gminie K., tj. przy ul. A nr 14 (dwie działki) z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 97,85 mkw, przy ul. A nr 28 z budynkiem mieszkalnym w trakcie budowy oraz przy ulicy B. Ponadto A.S. wynajmuje swój drugi dom mieszczący się przy ulicy A nr 28 od dwóch lat i otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości po 1.700,00 zł miesięcznie. A.S. jest również właścicielem czterech aut, w tym trzech ciężarowych i osobowego Mercedesa-Benz [...], rok produkcji [...][...], nr rej. [...].

Kolegium podkreśliło, że w okresie pobierania przez A. S. zasiłku stałego, dochód znacznie przekroczył kryterium ustawowe, uprawniające do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Na dochód odwołującego się składa się zasiłek stały w wysokości 529,00 zł, i kwota 1.700,00 zł z tytułu wynajmu domu, zatem łączny dochód A. S. wynosi 2.229,00 zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe umożliwiające objęcie powyższą pomocą. Powyższe fakty na gruncie ustawy o pomocy społecznej, świadczą z jednej strony o możliwości przezwyciężania trudności życiowych bez dodatkowej ingerencji ze strony organów pomocowych, a z drugiej o zdecydowanej dysproporcji między udokumentowaną przez A. S. wysokością osiąganego dochodu, a jego rzeczywistą sytuacją majątkową i bezpośrednio przekładają się na uprawnienia do otrzymania wsparcia finansowego w formie zasiłku stałego. Powyższe okoliczności zgodnie z dyspozycją art. 2, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 12 powoływanej ustawy eliminowały A. S. z grona osób uprawnionych do objęcia pomocą z funduszy pomocy społecznej w dniu orzekania o przyznaniu zasiłku stałego.

Dalej Kolegium wyjaśniło zasady wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1, art. 150 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. Podstawę do wznowienia postępowania przez organ I instancji stanowił art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., dotyczący nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które musiały istnieć w dniu wydania decyzji i nie być znane organowi I instancji. Okolicznością taką niewątpliwie jest zatajenie przez A. S. faktu posiadania działek, na których znajdują się domy oraz posiadanie czterech pojazdów. Zdaniem organu odwoławczego majątek, jaki strona posiada stanowi przysporzenie majątkowe i powinno być rozpatrywane w tych właśnie kategoriach.

Kolegium podkreśliło subsydiarny charakter pomocy społecznej. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że A.S. w okresie objętym decyzją był w stanie samodzielnie funkcjonować przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, a zatem jakakolwiek ingerencja organów pomocowych była w tym czasie zbędna. Zgodzić się trzeba, że udzielenie wsparcia finansowego, przy tak ustalonym stanie faktycznym byłoby po pierwsze równoznaczne z marnotrawieniem funduszy pomocowych, po drugie kłóciłoby się z ogólnie przyjętymi celami ustawy o pomocy społecznej i po trzecie przekraczałoby granice uzasadniające udzielenie wsparcia. Tym samym zasadnym i prawidłowym jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszy pomocy społecznej.

Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego złożył A.S., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 77 K.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także art. 7 K.p.a. w zw. z art. 75 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób precyzyjny stanu faktycznego w niniejszym postępowaniu, które to uchybienia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Konsekwencją tych uchybień jest błędne ustalenie, że skarżący osiąga dochody w wysokości 1.700 zł z najmu nieruchomości, podczas gdy dom przy ul. A nr 28 został oddany do użytku we wrześniu 2015r. Brak w aktach dowodów potwierdzających, że jest właścicielem 4 samochodów a jednocześnie SKO pominęło też dowód w postaci dokumentów sprzedaży 3 aut. Skarżący posiada jedynie samochód marki Mercedes - Benz [...], rok prod. [...]. Fakt, że skarżący otrzymał od rodziny środki finansowe na zakup samochodu marki Mercedes w żaden sposób nie przesądza o tym, że jego sytuacja uległa zmianie, a środki te należy zakwalifikować do dochodu skarżącego.

Skarżący podkreślił także, że ustalenia o dochodzie z najmu zostały dokonane wyłącznie na podstawie notatki służbowej pracowników socjalnych, jednak nie doszło do przesłuchania osoby wskazanej jako najemca. Tymczasem notatka służbowa nie może stanowić dowodu w sprawie. Skarżący złożył dokument potwierdzający oddanie domu do użytku we wrześniu 2015 roku.

W związku z powyższym zdaniem skarżącego w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych w zarzutach skargi, których naruszenie w rezultacie spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych. Uchybienia te miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem w wyniku ich powstania doszło do wydania decyzji niezgodnej z prawem.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie w całości skarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w sposób bezdyskusyjny jest bezpodstawna.

Zasadnie organ I instancji przyjął, iż w sprawie należało wznowić postępowanie z uwagi na ujawnienie okoliczności dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, które istniały w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego. Tymi okolicznościami były dane dotyczące stanu majątku skarżącego, w szczególności posiadania przez skarżącego nieruchomości i domów.

Trafnie wprawdzie skarżący zarzuca naruszenie przepisów postępowania w zakresie zgromadzenia dowodów i ich oceny. W szczególności organ przyjął na podstawie informacji Urzędu Miasta Ł. z dnia 26 października 2015 roku (k.10 akt adm.), że skarżący jest właścicielem 4 samochodów, w tym trzech ciężarowych i jednego osobowego. Nie dokonano jednak weryfikacji powyższego dokumentu z przedstawionymi przez skarżącego umowami sprzedaży (k.4-6- akt adm.), których również organy nie oceniły. Czwarty z samochodów bezspornie został zakupiony we wrześniu 2015r. Z pewnością świadczy to o niewystarczającej staranności organów w dokumentowaniu sytuacji majątkowej skarżącego. Kolejnym tego rodzaju błędem było podanie przez GOPS w K. wadliwego adresu skarżącego w zapytaniu do MOPS w Ł. o ewentualne formy pomocy udzielane A.S. i w konsekwencji nieustalenie tej okoliczności.

Powyższe uchybienia proceduralne nie mogły mieć jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, z uwagi na pozostałe składniki majątku skarżącego, ustalone już w ocenie sądu w sposób prawidłowy, nie budzący zastrzeżeń.

Nie może odnieść skutku próba podważenia ustaleń co do pozostałych składników majątku skarżącego i faktu uzyskiwania przez niego dochodu z wynajmu domu. Organ I instancji wyjaśnił powyższe okoliczności na podstawie notatek służbowych, sporządzonych przez pracownice socjalne Ośrodka. Jak wynika w ich treści, wiadomości uzyskały od funkcjonariusza publicznego, jakim jest niewątpliwie policjant i najemczyni domu. To policjant był pierwszym źródłem wiadomości o tym, że skarżący wynajmuje dom, w rozmowie z pracownicami socjalnymi, najemca domu potwierdziła ten fakt, usprawiedliwiając jednocześnie niezłożenie zeznań. Pracownicom organu okazano jednocześnie umowę najmu (notatki – k. 7 i 13 akt adm.). Okoliczność, że wiadomości uzyskane w ten sposób nie zostały zweryfikowane w toku formalnych zeznań nie dyskredytują tak uzyskanych ustaleń. Zgodnie bowiem z normą art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Wymienienie powyższych dowodów expressis verbis nie oznacza braku akceptacji dla innych form dowodów. Oceniając zaś sporządzone w toku postępowania notatki, należy zwrócić uwagę, że ich autorki wyraźnie podały źródła uzyskanych informacji i dokonały ustaleń w analogiczny sposób, jak podczas wywiadu środowiskowego. Informacje te co do stanu własności nieruchomości potwierdzone zostały stosownym dokumentem Urzędu Gminy w K. (k.11 akt adm.), z którego wynika, ze skarżący jest płatnikiem podatku od czterech nieruchomości, ponadto na działkach znajdują się jeden budynek i jeden w trakcie budowy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, ustaleniom o wynajmowaniu przez niego domu nie przeczy zawiadomienie skierowane do PINB o zakończeniu budowy, dotyczy ono bowiem innej nieruchomości. Ponadto nie wyklucza to wynajmowania domu czy jego części we wcześniejszym okresie.

Skarżący powołuje się również na fakt nabycia samochodu marki Mercedes dopiero we wrześniu 2015 roku. Niemniej dokonanie zakupu na kwotę 19.000 zł w trakcie pobierania zasiłku stałego świadczy, że beneficjent musiał dysponować nieujawnionymi dochodami, pozwalającymi na taki zakup, zwłaszcza, że początkowo twierdził, że nie korzysta z pomocy finansowej syna, składając stosowne oświadczenie w GOPS w październiku 2015r.

Reasumując, trafnie organy uznały, ze skarżący ubiegając się o zasiłek stały nie ujawnił wszystkich dochodów i sytuacji majątkowej. W pełni zasadne było zatem wznowienie postępowania i dokonanie ponownej weryfikacji sytuacji beneficjenta. Sposób jej dokonania nie narusza norm postępowania w stopniu, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Również wnioski organu, iż stan majątkowy skarżącego, jego zasoby i uzyskiwane dochody nie uprawniały go do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza zasiłku stałego w pełni zasługuje na aprobatę.

Stosownie do art. 37 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryteria przyznawania zasiłku stałego należy rozpatrywać w kontekście zasad ogólnych pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Trafnie organ odwoławczy podkreślał subsydiarny charakter świadczeń pomocowych i konieczność współdziałania potencjalnych beneficjentów w dążeniu do samodzielnego zaspokajania potrzeb życiowych. Interwencja organów administracji w sprawy bytowe społeczeństwa jest dopuszczalna tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina starająca się o wsparcie rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Organy przyznające świadczenia z funduszy pomocowych winny dlatego mieć pełne rozeznanie, co do faktycznej sytuacji osoby ubiegającej się o taką pomoc, jej uprawnień zawodowych, zasobów materialnych i perspektyw finansowych. Dane, podawane przez osoby ubiegające się o wsparcie muszą więc odzwierciedlać po pierwsze ich rzeczywisty stan rodzinny i majątkowy oraz po drugie być zgodne z prawdą. Nie można bowiem zapominać, że każde świadczenia z pomocy społecznej, każdorazowo dostosowywane jest do konkretnej sytuacji beneficjenta, a zatem za każdym razem w sposób indywidualny dokonywana jest przez organ pomocowy, weryfikacja możliwości udzielenia pomocy, przy założeniu, że spełnia ona cele i mieści się w graniach zakreślonych ustawą.

Z uwagi na powyższe, uznając, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).

IB