Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 stycznia 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 749/25 w przedmiocie wniosku o wyłączenie asesora w sprawie ze skargi M.J. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 14 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Skarżący M.J. wniósł skargę na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 14 lipca 2025 r. w przedmiocie informacji publicznej. W toku postępowania skarżący wystąpił o wyłączenie od orzekania w sprawie asesora WSA Adama Pawlyty

Postanowieniem z 12 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił wyłączenia asesora WSA Adama Pawlyty, na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby wywoływać wątpliwości co do bezstronności asesora sądowego.

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku o wyłączenie. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania oraz o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C-521/21 oraz do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez Sąd Najwyższy postanowieniem z 20 października 2023 r. sygn. akt III CB 40/23.

Skarżący wniósł także o skierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, czy w związku z wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r. sygn. akt C-225/25:

"1. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoją one na przeszkodzie w uznaniu za skuteczne i zgodne z prawem każdego orzeczenia wydanego w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu Art. 47 Karty praw podstawowych Unii i to bez względu na rodzaj lub umiejscowienie sądu w systemie krajowym sądów państwa członkowskiego

2. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoją one na przeszkodzie w przyjęciu iż orzeczenie wydane w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu Art. 47 Karty praw podstawowych Unii jest orzeczeniem Sądu państwa członkowskiego Unii Europejskiej, a wiec prowadzi to obowiązku uznania przez każdy Sąd państwa członkowskiego Unii Europejskiej, że orzeczenie takie nie podlega wykonaniu w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek zakresie na terytorium Unii Europejskiej, gdy taka konsekwencja jest niezbędna i nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii."

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do asesorów sądowych, co wynika z art. 106zg § 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.) w związku z art. 29 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm., dalej: p.u.s.a.).

Funkcją instytucji wyłączenia sędziego (asesora) jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego lub asesora (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią (asesorem) a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2023 r. III OZ 451/23). Wyłączenie sędziego lub asesora na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego lub asesora od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, jak w tej sprawie, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Argumenty skarżącego dotyczą bowiem sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Wyrokiem z 24 marca 2026 r. w sprawie C-521/21 TSUE orzekł, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz zasada pierwszeństwa prawa Unii stoją na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego i orzecznictwu sądu konstytucyjnego tego państwa, dokonującemu wykładni tych uregulowań, które przyznają określonemu organowi wyłączną kompetencję do orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu okoliczności jego powołania, pozbawiając jednocześnie ten organ możliwości rozpoznania takiego wniosku, jeżeli podważono w nim zgodność z prawem procedury powołania tego sędziego. Sąd krajowy, do którego wpłynął taki wniosek o wyłączenie, powinien odstąpić od stosowania tych uregulowań zgodnie z ich wykładnią zawartą w tym orzecznictwie i samodzielnie zbadać zgodność z prawem powołania tego sędziego, w szczególności przez sprawdzenie, czy sędzia ten spełnia wymóg "sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy", oraz, w razie potrzeby, przez postanowienie o wyłączeniu tego sędziego, jeżeli ewentualne nieprawidłowości, którymi dotknięte jest wspomniane powołanie, wiążą się z naruszeniem tego wymogu. Ponadto, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie stoją na przeszkodzie uznaniu za "niezawisły i bezstronny sąd" składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego. Brak było podstaw zatem do zawieszenia niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania przed TSUE w sprawie C-521/21. Należy przy tym podkreślić, że wyrok TSUE z 24 marca 2026 r. w sprawie C-521/21 podjęty w trybie prejudycjalnym, nie wywiera skutku erga omnes, jest jednak wiążący dla sądu, który zwrócił się z pytaniem oraz dla wszystkich sądów krajowych orzekających następnie w danej sprawie. Orzeczenie wstępne formułuje bowiem zasadę (motif) wyroku, pozostawiając sądowi krajowemu rozstrzygnięcie sprawy (dispositif). Związanie takie nie wynika wprost z art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ale zostało przesądzone w orzecznictwie europejskim (postanowienie TS z 5 marca 1986 r., C-69/85 Wünsche vs. Niemcy). Wykładnia prawa unijnego zawarta w wyroku prejudycjalnym TSUE jest skuteczna z mocą wsteczną (ex tunc).

Jak wynika z powyższego wyroku TSUE z 24 marca 2026 r., nieprawidłowość, której dopuszczono się przy powołaniu sędziego (asesora), nie wystarczy sama w sobie, żeby stwierdzić, że ten sędzia lub asesor nie jest niezawisły, ponieważ konieczna jest całościowa ocena wszystkich okoliczności towarzyszących powołaniu tego sędziego lub asesora. Cytowany wyrok TSUE potwierdza zatem dotychczasową praktykę orzeczniczą sądów administracyjnych w tym zakresie. Oznacza to także, że zarzucana przez skarżącego w sposób ogólny wadliwość procesu powołania sędziego (asesora), nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność tego konkretnego asesora sądowego, poprzestając wyłącznie na kwestionowaniu sposobu ukształtowania KRS. Brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności konkretnego sędziego lub asesora w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) na tak sformułowanej podstawie jest bezzasadny. Z tych też przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania do czasu zakończenia drugiego ze wskazanych przez skarżącego postępowań przed TSUE, jak również do wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym sformułowanym w zażaleniu.

Uwzględniając powyższe okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie asesora. Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., składając wniosek o wyłączenie sędziego lub asesora należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, lecz o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Jednocześnie oświadczenie złożone w tej sprawie przez asesora WSA Adama Pawlytę, z którego wynika, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.