Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SSędzia WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie WSA Bożenna Blitek, WSA Janusz Bociąga, Protokolant Aleksandra Grabiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2017 sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzją z 17 lutego 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2016 r. o odmowie skierowania skarżącego S. N. do domu pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium organ I instancji słusznie uznał, że nie wystąpiły przesłanki z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2016 poz. 930) pozwalające umieścić skarżącego w domu pomocy społecznej. Taką przesłanką nie mógł być bowiem fakt, że aktualny pobyt skarżącego w Domie Pomocy Społecznej przy ul. R w K był czasowy i po zakończeniu leczenia uzależnienia od alkoholu koniecznym byłoby opuszczenie dotychczasowej placówki. Organ wskazał, że przeanalizowano stan skarżącego (63 lata) będącego osobą w miarę samodzielną w codziennym funkcjonowaniu. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 19 lipca 2016 r. skarżący nie wymagał całodobowej opieki osób trzecich. Zebrana dokumentacja (wywiad środowiskowy) wskazywała, że podstawowe czynności życiowe tj. spożywanie posiłków, wstawanie z łóżka i przemieszczanie się na fotel, utrzymanie higieny osobistej, korzystanie z toalety, mycie, kąpiel całego ciała, poruszanie się po powierzchniach płaskich, wchodzenie i schodzenie po schodach, ubieranie się i rozbieranie się, korzystanie z telefonu, robienie zakupów, przygotowanie i przyjmowanie leków, gospodarowanie pieniędzmi oraz wykonywanie prac domowych skarżący wykonywał samodzielnie. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z ww. przepisem prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługiwało osobie wymagającej całodobowej opieki, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można było zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Natomiast, jak wskazywał zgromadzony materiał dowodowy, a przede wszystkim przeprowadzone wywiady środowiskowe, skarżący był w stanie wykonywać samodzielnie wszystkie podstawowe czynności. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że w orzecznictwie sądowoadministracynym podkreśla się, że umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że jest osobą niezdolną do samodzielnego gospodarowania. Wyjaśnił, że utrzymuje sporadyczny kontakt z pasierbicą, a syn mieszka za granicą oraz że pomyślne ukończył program readaptacji w Domu Pomocy Społecznej w K przy ul. R.

W odpowiedzi, Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Na rozprawie w dniu 23 czerwca 2017 r. skarżący wskazywał, że nikt nie chce wynająć mu mieszkania nie tylko ze względu na wiek, ale na kłopoty z pamięcią. Pamięta bowiem to, co było 40 lat temu, ale nie pamięta tego co wydarzyło się kilka dni wcześniej – dlatego przyszedł na rozprawę z pracownikiem opieki społecznej. Skarżący tłumaczył, że bierze leki, ale nie pamięta jakie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Sądu organy dokonując analizy sytuacji skarżącego w świetle ww. art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej skupiły się wyłącznie na wytworzonych dowodach (wywiad środowiskowy i ankieta oceniająca zasadność skierowania do domu opieki społecznej) akcentując jedynie jeden element zaświadczenia lekarskiego (brak konieczności pomocy osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji); pominęły natomiast w ocenie te elementy, na które wskazywano w zaświadczeniu jako niezbędne do zapewnienia przez DPS i pozwalające na umieszczenie skarżącego w DPS. Tym samym został naruszony art. 7 i 77§1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) w stopniu, który mógł istotnie wpłynąć na rozstrzygnięcie. Pominięte bowiem w ocenie informacje o stanie zdrowia skarżącego mogłyby zadecydować o przyznaniu prawa do domu opieki społecznej.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczania w domu pomocy społecznej. Jak więc wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 1 czerwca 2017 r. III SA/Kr 421/17 "(...) organ obowiązany jest więc ustalić, (...) czy wnioskodawca wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności, a w dalszej kolejności - czy istnieje możliwość zagwarantowania wnioskodawcy właściwych usług opiekuńczych".

Organ I instancji powołał się jedynie na jeden punkt zaświadczenia lekarskiego (z 19 lipca 2016 r.) wskazujący, że skarżący "nie wymaga opieki osoby drugiej ze względu na niemożność egzystencji". Natomiast z wydanego zaświadczenia wynikało dodatkowo, że lekarz, jako zakres niezbędnych do zapewnienia przez dom pomocy społecznej świadczeń zdrowotnych, wskazał: pielęgnację i opiekę nad chorymi i niepełnosprawnymi, leczenie, badanie i porady lekarskie, oraz rehabilitację leczniczą, badania i terapię psychologiczną, a także działania zapobiegawcze. W zaświadczeniu tym lekarz określił, że stan zdrowia skarżącego pozwala na umieszczenie go w domu pomocy społecznej, a jako rodzaj placówki wskazano dom pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Powyższe okoliczności zostały potwierdzone na rozprawie przez skarżącego, który akcentował przede wszystkim problemy z tzw. pamięcią krótkotrwałą i wynikającymi z tych zaburzeń problemami w leczeniu.

Każde postępowanie administracyjne opierające się na konieczności ustalenia stanu faktycznego (a tak było w tej sprawie, ponieważ organ powinien był ustalić stan psychofizyczny skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) powinno dążyć do ustalenia tzw. prawdy obiektywnej zgodnie z art. 7 kodeksu postepowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej (czyli obowiązek ustalenia jak jest naprawdę) jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Z kolei zgodnie z art. 77§1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Następnie zgodnie z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Niewątpliwie skarżący, uczestnicząc w terapiach przeciwalkoholowej, był osobą, która powoli powracała do "normalnego" i samodzielnego życia. Niemniej jednak z znajdującego w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z 19 lipca 2016 r. wynikało, że skarżący jest przewlekle somatycznie chory, a lekarz zakreślił wszystkie świadczenia zdrowotne (jakie przewidywał druk formularza zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu opieki społecznej), w tym np. pielęgnacja i opieka nad niepełnosprawnymi.

W ocenie Sądu organy dokonały oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wybiórczy. Właściwie powoływały się wyłącznie na okoliczności świadczące o samodzielności skarżącego, a nie rozważyły tych elementów stanu faktycznego (wynikających z ww. zaświadczenia lekarskiego), które przemawiałyby za umieszczeniem w domu opieki społecznej. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że właściwie tylko konieczność pomocy osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji, pozwalałoby na umieszczenie skarżącego w domu opieki społecznej.

Sąd nie neguje, że zasadniczo, umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością. Jednakże, jak wskazywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ww. wyroku z 1 czerwca 2017 r., III SA/Kr 421/17 (powołując przy tym inne orzeczenia sądów administracyjnych): czym innym jest zdolność do samoobsługi i wymuszone samotnością samodzielne prowadzenie gospodarstwa i załatwianie pilnych spraw, a czym innym możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym w sensie obiektywnym. Innymi słowy, to że ktoś "radzi" sobie dotychczas (zwłaszcza, że nadal skarżący znajdował się pod opieką domu pomocy społecznej) nie oznacza, że faktycznie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu bez takiej opieki – zwłaszcza, że do końca nie wiadomo, czy skarżący ma możliwość zapewnienia sobie lokalu mieszkalnego czy też jest bezdomny. Z akt z jednej strony wynika, że skarżący jest współwłaścicielem mieszkania – z drugiej strony, w aktach znajdują się informacje, że pasierbica skarżącego zerwała z nim kontakt po przekazaniu jej mieszkania.

W ponownym postępowaniu organy zaktualizują informacje o stanie zdrowia skarżącego (zwłaszcza jeśli chodzi o problemy z przyjmowaniem leków wg wskazań lekarza), jego sytuacji mieszkaniowej i majątkowej i ponownie ocenią z uwzględnieniem wszystkich dowodów w sprawie, czy skarżący spełnia przesłanki z art. 54 ust.1 ustawy o pomocy społecznej pozwalające na przyznanie mu domu opieki społecznej.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135).