Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji [...] w [...] na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2026 r. sygn. akt III SAB/Gl 82/26 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Fundacji [...] w [...] na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Fundacji [...] w [...] (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 12 marca 2026 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł stosownie do §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535 t.j.).

Pismem z 19 marca 2026 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe zarządzenie, w którym przedłożyła dowód uiszczenia opłaty sądowej. Jednocześnie skarżąca wniosła o zwrot uiszczonej opłaty, wskazując, że zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a. organizacje pozarządowe, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych w sprawach własnych dotyczących realizacji zadania publicznego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 230 § 1 (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem, o którym mowa w § 1, jest m.in. skarga (art. 230 § 2 p.p.s.a.). Nieuiszczenie opłaty od pisma czyni niemożliwym nadanie mu biegu. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym regułą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wszystkie odstępstwa od tej zasady, wynikające z regulacji szczególnych, w tym z art. 239 p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki.

Zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Z odpisu z Rejestru Stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Fundacja [...] w [...] posiada status organizacji pożytku publicznego. Celem tej organizacji jest m.in. działalność prospołeczna na rzecz jawności i etyki w postępowaniach administracyjnych w nauce i oświacie oraz innych organach administracji państwowej.

Jednakże z uwagi na treść art. 239 § 2 p.p.s.a. wymagane jest dodatkowo ustalenie, czy taka organizacja działa we własnej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. należy odnosić do takich spraw organizacji pożytku publicznego, które pozostają poza zakresem statutowej sfery zadań publicznych, w ramach których prowadzona jest działalność pożytku publicznego. Nie ma podstaw do przyjęcia, że sprawa organizacji pożytku publicznego działającej na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie staje się "sprawą własną" tylko z tego powodu, że jest inicjowana przez tę organizację. Jeżeli sprawa organizacji pożytku publicznego działającej na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest sprawą mieszczącą się w sferze statutowych zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, to nie ma charakteru "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. niezależnie od tego, czy postępowanie w tej sprawie było zainicjowane przez tę organizację, czy też organizacja ta przystąpiła do udziału w toczącym się już postępowaniu w tej sprawie.

Zaprezentowane stanowisko – stanowiące wyraz zawężającej wykładni wyjątków od zasady obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych – znajduje poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazuje się, że pojęcie "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. odnosić należy nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej ukierunkowanej na realizację interesu publicznego, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Przyjmuje się, że sformułowanie "sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych, a utożsamianie "spraw własnych" z działalnością statutową prowadziłoby do nieznajdującego podstaw prawnych wniosku, że zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2016 r., I OZ 957/16 oraz I OZ 1013/16; z 18 listopada 2016 r., I OSK 2397/16; z 24 listopada 2016 r., I OZ 1331/16; z 1 grudnia 2016 r., I OZ 1597/16; z 8 grudnia 2016 r., I OZ 1655/16; z 9 grudnia 2016 r., I OZ 1799/16; z 18 stycznia 2017 r., I OZ 2132/16; z 24 stycznia 2017 r., I OZ 36/17; z 31 stycznia 2017 r., I OZ 193/17; z 3 lutego 2017 r., I OZ 165/17; z 1 marca 2017 r., I OZ 478/17; z 10 marca 2017 r., I OZ 546/17; z 27 marca 2017 r., I OZ 761/17).

Wobec powyższego nie można uznać, że w niniejszej sprawie Fundacja [...] w [...], która we wszczętym postępowaniu sądowoadministracyjnym zaskarżyła bezczynność organu w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej, występuje jako strona w "sprawie własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem realizacji przez stronę skarżącą jej celów statutowych, a zatem sfery działalności zewnętrznej Fundacji, co nie wpływa bezpośrednio na jej prawa i obowiązki oraz nie zmienia jej sytuacji prawnej.

Zasadne zatem było wezwanie Fundacji do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo wezwał Fundację do uiszczenia wpisu od skargi na bezczynność w wysokości 100 zł na podstawie §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535 t.j.).– w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.

Zatem czynności podjęte w tej sprawie przez przewodniczącego wydziału Sądu pierwszej instancji były prawidłowe. Z powyższych względów, zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu należało uznać za niezasadne, zaś samo zarządzenie za zgodne z prawem.

Mając powyższe na uwadze, stosownie do treści art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 198 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.