Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: asystent sędziego Kamil Grabiński po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 890/21 w sprawie ze skarg D. C. na decyzje Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 5 października 2021 r., nr OA-065-225/21, OA-065-226/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 890/21, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargi D. C. na decyzje Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 5 października 2021 r., nr OA-065-225/21, OA-065-226/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżonymi decyzjami Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu (dalej jako "organ") utrzymał w mocy decyzje organu I instancji odmawiające skarżącemu udostępnienia informacji publicznej na wnioski z 29 czerwca 2021 r. i 19 lipca 2021 r., którymi skarżący zwrócił się o udostępnienie zanonimizowanych skanów orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu V Wydziału Penitencjarnego o sygnaturach V Kow 719/19, V Kow 740/19, V Kow 788/19, V Kow 805/19, V Kow 810/19, V Kow 813/19, V Kow 814/19, V Kow 836/19, V Kow 849/19, V Kow 856/19, V Kow 502/19, V Kow 536/19, V Kow 548/19, V Kow 549/19, V Kow 569/19, Kow 582/19, V Kow 583/19, V Kow 602/19, V Kow 606/19, V Kow 607/19, V Kow 652/19, V Kow 704/19, V Kow 708/19 wraz z uzasadnieniami. Podstawą odmowy był przetworzony charakter żądanej informacji (art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 16 ustawy z 6 września 2021 r. o dostępie do informacji publicznej, Dz.U. z 2020 poz. 2176 ze zm. dalej "u.d.i.p."). Zdaniem organu, zrealizowanie wniosku wymaga znacznego nakładu środków, a przede wszystkim dodatkowej pracy wielu osób trudnej do pogodzenia z bieżącymi działaniami tego sądu. Powyższe miało szczególne znaczenie w zachodzącym wówczas stanie epidemii, wiążącym się ze zmianami w organizacji pracy sądów i zwiększonymi absencjami pracowników. Wobec tego, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki szczególnego znaczenia w uzyskaniu tej informacji dla interesu publicznego, organ odmówił udzielenia wnioskowanej informacji.

Oddalając skargę Sąd I instancji podzielił powyższe stanowisko. Zdaniem WSA w Poznaniu, należało przyznać rację organom, które zasadnie stwierdziły, że zakres wnioskowanych informacji stanowi informację przetworzoną, której uzyskanie należy poprzedzić wykazaniem, że udostępnienie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Skarżący dwoma wnioskami, złożonymi w krótkich odstępach czasu, zwrócił się o udostępnienie informacji publicznej obejmujących łącznie 23 zanonimizowane odpisy orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu wraz z uzasadnieniami. Udzielenie odpowiedzi na wnioski wymagało znaczącego nakładu czasu związanego z anonimizacją orzeczeń, ich wyszukaniem, sporządzeniem zarządzenia przewodniczącego wydziału i przygotowania wysyłki żądanych dokumentów. Zdaniem Sądu, jeżeli z uwagi na istotę, charakter i zakres koniecznej anonimizacji (przekształcenia) dokumentów niezbędne jest podjęcie dodatkowych czasochłonnych i pracochłonnych czynności, wykonywanych poza bieżącym działaniem konkretnych organów i wymagających podjęcia przez nie dodatkowego nakładu pracy, to tak udzielana informacja może zostać uznana za informację przetworzoną w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.

Sąd I instancji dodał, że słusznie wezwano skarżącego do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego. Ponieważ skarżący ograniczył się do wskazania, że żądana w każdym z wniosków informacja jest informacją prostą, to nie wykazał, że uzyskanie wnioskowanej informacji związane jest z istnieniem szczególnie istotnego interesu publicznego. Dlatego, w ocenie Sądu I instancji zasadne było rozstrzygniecie organu o odmowie udostępnienia informacji publicznej.

Skargę kasacyjną wniósł skarżący, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1. "art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 p.p.s.a. mianowicie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p," przez dokonanie błędnej wykładni i niewłaściwe zastosowanie, będące konsekwencją nieprawidłowego przyjęcia, że zakres żądanych przez skarżącego od organu o udostępnienie informacji publicznych w postaci żądanych przez skarżącego wskazanych przez niego zanonimizowanych skanów orzeczeń wraz z uzasadnieniami, stanowi informację przetworzoną, którą organ dysponuje i której przekazanie wymaga czynności charakterystycznych dla informacji publicznej przetworzonej i w konsekwencji uzyskanie należy poprzedzić wykazaniem szczególnie istotnego interesu publicznego, podczas gdy żądanie przez skarżącego wskazanych przez niego zanonimizowanych skanów orzeczeń wraz z uzasadnieniami nie stanowi informacji przetworzonej.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a, polegające na przedstawieniu przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sprzecznych ustaleń, nieodnoszących się do stanu sprawy, stawianych zarzutów oraz stanowisk stron, a także na braku odniesienia się do wszystkich zarzutów postawionych przez skarżącego, sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny i nieodnoszący się do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów,

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a, polegające na przedstawieniu przez Sąd I instancji stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, które to naruszenie przez Sąd pierwszej instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a., przez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy zarówno organ drugiej instancji oraz pierwszej instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znacznie dla jej rozstrzygnięcia,

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy organ drugiej instancji zaniechał dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona,

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg, w sytuacji wydania przez organ drugiej instancji zaskarżonych decyzji z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania z art. 8 k.p.a., zasady przekonywania z art. 11 k.p.a., zasady dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a., zasady zbierania w sposób wyczerpujący i rozpatrywania całego materiału dowodowego w sprawie, a także zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a. oraz z naruszeniem dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. w postaci braków uzasadnienia faktycznego zaskarżonych decyzji,

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. i 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie skargi, w sytuacji błędnego zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji prawidłowości wydania przez organ drugiej instancji decyzji, a w konsekwencji uznanie przez Sąd pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji, iż decyzje organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z przepisami prawa,

7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. i 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji nierozpatrzenia przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji całego materiału dowodowego, a tym samym nieuwzględnienie interesu społecznego, w szczególności interesu skarżącego,

8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. i 80 k.p.a. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg, w sytuacji dokonania przez organ odwoławczy i organ pierwszej instancji, dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i przyjęcie bezpodstawnie, że zachodzą podstawy do odmowy udostępnienia skarżącemu informacji publicznej,

9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji zaniechania zebrania przez organ administracyjny w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i rozpatrzenia sprawy i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znacznie dla jej rozstrzygnięcia,

10. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i art. 11 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji gdy uzasadnienie zaskarżonych decyzji nie zostało oparte o udokumentowane fakty, które mają znaczenie w sprawie oraz nieustosunkowanie się przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji do zaprezentowanych przez skarżącego podniesionych argumentów i dowodów przedstawionych w toku postępowania administracyjnego,

11. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. i art. 78 § 1 i 2 i 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji nierozpatrzenia przez organ administracyjny całego materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego oraz dokonania przez organ administracyjny dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i przyjęcie bezpodstawnie, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia żądania skarżącego i zachodzą przesłanki do odmowy udostępnienia skarżącemu informacji publicznej,

12. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, 9, 77 § 1, 80, 104, 107 § 1 i 3 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i mylną oraz niepełną wykładnię stanu faktycznego i prawnego przez organ drugiej instancji oraz pierwszej instancji, błędnie uznając, że brak jest podstaw prawnych i faktycznych do uwzględnienia żądań skarżącego i zachodzą przesłanki do odmowy udostępnienia skarżącemu informacji publicznej,

13. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji niezapewnienia skarżącemu możliwości czynnego udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji oraz organem drugiej instancji, a w szczególności zarówno organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji zaniechał przed wydaniem decyzji umożliwienia Skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

14. art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i art. 15 k.p.a. i art. 7 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez nieuwzględnienie skarg w sytuacji, gdy uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji są niepełne i ogólnikowe, niezawierające jakiegokolwiek odniesienia do zgłoszonych przez skarżącego argumentów i żądań,

15. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 2 k.p.a. przez nieuwzględnienie skarg, w sytuacji gdy prowadzone postępowanie administracyjne odbyło się w sposób niebudzący zaufania do organów oraz nie ustalono rzeczywistego stanu faktycznego oraz dokonano dowolnej oceny zgromadzonego materiału, w tym pominięto zarzuty zgłoszone przez skarżącego i nie odniesienie się do argumentacji skarżącego przez organ pierwszej instancji oraz drugiej instancji,

16. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 k.p.a. przez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji wyjaśnił sprawę w stopniu dostatecznym do jej rozstrzygnięcia,

17. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 75 k.p.a. i 78 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i art. 7 k.p.a. i art 8 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji, wydając zaskarżone decyzje zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, a tym samym uwzględniły interes społeczny, w szczególności interes skarżącej oraz w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do państwa i władzy publicznej, a tym samym wykazały należytą dbałość o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego, co doprowadziło do utrzymania przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonych decyzji organu drugiej instancji w mocy,

18. art. 141 § 1 i 4 p.p.s.a. przez niepodjęcie przez Sąd pierwszej instancji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i prawnym, a w konsekwencji sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób pobieżny i lakoniczny,

19. art. 145 i art. 133 p.p.s.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy w związku z brakiem odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do tego co było przedmiotem sprawy i zaniechanie zbadania zgłoszonych zarzutów przez skarżącego, przyjmując bezkrytycznie, że zarówno organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe oraz dokonały prawidłowo ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a w konsekwencji prawidłowo wydały decyzje.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, a także w całości decyzje organu drugiej instancji i w całości decyzje organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie w całości sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Ponadto pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 tej ustawy. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania, to zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Bezskuteczny jest zarzut nr 19 naruszenia art 145 i art 133 p.p.s.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy. Oba wskazane artykuły dzielą się na dalsze jednostki redakcyjne, zaś Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do konkretyzacji powyższych zarzutów we własnym zakresie. Skarga kasacyjna musi bowiem odpowiadać wymogom określonym w przepisach p.p.s.a., a jednym z elementów skargi kasacyjnej jest prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, co wynika z art. 176 § 1 p.p.s.a. Prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oraz żądań wnoszącego skargę kasacyjną pełni w postępowaniu kasacyjnym szczególną rolę, wyznaczając granice kognicji Sądu. Znaczenie właściwego wskazania podstaw kasacyjnych wyraża się m.in. we wprowadzeniu przymusu adwokacko-radcowskiego dla sporządzenia skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny (...) obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. Do autora skargi kasacyjnej należy prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 174 pkt 1 i 2 i 176 p.p.s.a.).

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 141 § 1 i 4 p.p.s.a., naruszenia tego przepisu skarżący upatruje w niepodjęciu przez Sąd I instancji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i prawnym, a w konsekwencji sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób pobieżny i lakoniczny. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu, po pierwsze art. 141 § 1 p.p.s.a. określa termin sporządzenia uzasadnienia wyroku, który to przepis w sposób oczywisty nie został naruszony. Po drugie, zarzut naruszenia § 4 wspomnianego przepisu może być skutecznie postawiony szczególnie w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Uzasadnienie wyroku należy przede wszystkim tak sporządzać, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby Sąd meriti nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził (lub stwierdził) naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego albo przepisów procedury w stopniu, który motywowałby określonej treści rozstrzygnięcie (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2005 roku, sygn. akt I FSK 299/05, LEX nr 187709). Przeto z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy motywy wyroku nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i argumentów z odpowiedzi na skargę i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 2633/04, LEX 173345; wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r., I OSK 2721/13).

W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo sporządził uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia, a wyrok ten poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd ten wskazał, że podziela stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który stwierdził, że zakres wnioskowanych informacji stanowi informację przetworzoną, której uzyskanie należy poprzedzić wykazaniem szczególnie istotnego interesu publicznego w udostępnieniu informacji. Twierdzenie to zostało uzasadnione znaczącym nakładem czasu związanego z koniecznością przygotowania żądanej informacji, w tym przede wszystkim anonimizacją treści orzeczeń. Jednocześnie Sąd ustalił, że skarżący nie wykazał, iż uzyskanie wnioskowanej informacji związane jest z istnieniem szczególnie istotnego interesu publicznego w udostępnieniu informacji. Należy tu zauważyć, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. niedopuszczalne jest kwestionowanie niepodjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Jak powyżej wskazano, art. 141 § 4 p.p.s.a. nie normuje obowiązków w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego i ustalania stanu faktycznego sprawy, gdyż obowiązki te spoczywają na organie i wynikają z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd I instancji nie naruszył art 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a, które to naruszenie miało polegać na przedstawieniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sprzecznych ustaleń, nieodnoszących się do stanu sprawy, stawianych zarzutów oraz stanowisk stron, a także na braku odniesienia się do wszystkich zarzutów postawionych przez skarżącego, sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny i nieodnoszący się do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów, a także na przedstawieniu przez Sąd I instancji stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, które to naruszenie przez Sąd pierwszej instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zarzut 1-2 naruszenia przepisów postępowania). Zdaniem NSA w składzie orzekającym Sąd I instancji prawidłowo wziął pod uwagę okoliczności zgromadzone w aktach sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem oraz przed sądem. Sąd I instancji podołał. Temu obowiązkowi. Ponadto obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy, która to sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Za niezrozumiałą należy uznać argumentację skargi kasacyjnej, jakoby Sąd I instancji nie odniósł się do stawianych zarzutów, stanowisk stron i "wszystkich zarzutów postawionych przez skarżącego". Sąd nie mógł zaniechać odniesienia się do stawianych zarzutów i stanowisk stron, skoro skargi wniesione do WSA w Poznaniu nie zawierały zarzutów ani argumentacji na poparcie zajętego stanowiska. Do etapu wydania wyroku nie zostało wniesione żadne pismo skarżącego zawierające zarzuty lub uzasadnienie stanowiska przemawiającego za nietrafnością argumentacji prezentowanej przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania w zakresie prawidłowości postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy (zarzuty 3-17), Naczelny Sąd Administracyjny zbiorczo odniesie się do zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 15, 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 81, art. 104, art. 105 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a.

Organy obu instancji prowadząc postępowania w sprawie odmowy udostępnienia D. C. informacji publicznej nie naruszyły wskazanych powyżej przepisów postępowania. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, dokonały prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego i wydały decyzje spełniające wymogi określone w art. 107 k.p.a. Nieuprawnione jest podważanie zawartej w decyzji oceny materialnoprawnej w drodze zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Odmienna od stanowiska skarżącego ocena w zakresie przetworzonego charakteru żądanej informacji nie może być kwestionowana w szczególności w drodze zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Przepisy te określają wyłącznie proceduralne obowiązki organu w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego oceny z perspektywy prawa materialnego. W okolicznościach sprawy najistotniejsze jest ustalenie, że żądana informacja w postaci zanonimizowanych skanów orzeczeń została przez organy obu instancji zakwalifikowana jako informacja przetworzona, której udostępnienie uwarunkowane jest szczególną istotnością dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). To ustalenie o charakterze materialnoprawnym determinowało przedmiot postępowania, obligując organy do wezwania skarżącego do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie ograniczył się do wskazania, że żądana w każdym z wniosków informacja jest informacją prostą, wobec czego nie wykazał, że uzyskanie wnioskowanej informacji związane jest z istnieniem szczególnie istotnego interesu publicznego. Oznacza to, że organy spełniły stawiane im na gruncie procedury administracyjnej obowiązki związane z ustaleniem stanu faktycznego sprawy, oceną materiału dowodowego i uzasadnieniem zajętego stanowiska.

W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 16 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. na wnioskodawcy ciąży obowiązek wskazania na żądanie organu okoliczności przemawiających za przyjęciem, że udostępnienie żądanej informacji uzasadnione jest szczególną istotnością dla interesu publicznego. Zasadniczo prawo do uzyskania informacji publicznej przetworzonej ma jedynie ten, kto jest w stanie wykazać w chwili składania wniosku swoje indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania dla dobra ogółu informacji publicznej, której przygotowania się domaga, tj. uczynienia z niej użytku dla dobra ogółu w sposób niedostępny dla każdego posiadacza informacji publicznej (zob. wyrok NSA z 27 marca 2026 r., III OSK 1146/23). Nie chodzi przy tym o przerzucenie na stronę postępowania obowiązku w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, lecz o wyjaśnienie okoliczności związanych ze złożonym wnioskiem, w tym o ocenę przydatności i możliwości wykorzystania przez stronę żądanej informacji jako szczególnie istotnej dla interesu publicznego.

Wobec braku odpowiedzi na wezwania Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu zwarte w pismach z 26 lipca i 4 sierpnia 2021 r. skarżący nie może obecnie skutecznie kwestionować naruszenia przez organy obowiązków w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nadto na uzasadnienie licznych zarzutów naruszenia zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego skarżący kasacyjnie przywołuje ogólne stwierdzenia, tj. niewyjaśnienie sprawy w stopniu dostatecznym, nieuwzględnienie interesu społecznego czy nieodniesienie się do argumentacji prezentowanej przez skarżącego w toku postępowania. Autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie odnosi jednak tej argumentacji do okoliczności tej konkretnej sprawy i nie wyjaśnia, w jaki sposób podnoszone uchybienia mogłyby wpłynąć na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej trafnie natomiast podnosi się naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. i art 81 k.p.a. przez niezapewnienie skarżącemu możliwości czynnego udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji oraz organem drugiej instancji. Zarówno organ I jak i II instancji zaniechały zawiadomienia skarżącego o zebraniu dowodów i umożliwienia mu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1 k.p.a.). Naruszenie to nie może jednak doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, bowiem w skardze kasacyjnej nie wykazano, aby uchybienie to mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej nie pozwala przyjąć, aby – wobec stanowiska skarżącego, negującego przetworzony charakter żądanej informacji – zajęcie przez stronę stanowiska przed wydaniem decyzji mogło doprowadzić do wydania decyzji odmiennych treściowo od decyzji wydanych w sprawie. Świadczą o tym następujące ustalenia w zakresie materialnoprawnej oceny wniosków skarżącego o udostępnienie informacji publicznej.

Zdaniem NSA organy obu instancji nie tylko prawidłowo ustaliły stan faktyczny, ale i poprawnie przyjęły, że zakres wnioskowanych informacji stanowi informację przetworzoną, której uzyskanie należy poprzedzić wykazaniem szczególnie istotnego interesu publicznego w udostepnieniu informacji. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje m.in. uprawnienia do "uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego". Cytowana regulacja dotycząca informacji przetworzonej stanowi wyjątek od zasady statuowanej w art. 2 ust. 2 u.d.i.p., w myśl której od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Problem interesu prawnego nie jest jednakże objęty granicami skargi kasacyjnej. Choć ustawodawca posłużył się w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. terminem "informacja przetworzona", to go nie zdefiniował ani nawet bliżej nie określił. Termin "informacja prosta" w u.d.i.p. w ogóle nie występuje.

Analiza bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego pozwala jednak ustalić sposób pojmowania obu pojęć. Powszechnie przyjmuje się, że informacja prosta to taka, która jest już w posiadaniu zobowiązanego i może zostać od razu udzielona wnioskodawcy, a jej wyodrębnienie ze zbiorów informacji (rejestrów, zbiorów dokumentów, akt postępowań) nie jest związane z koniecznością poniesienia pewnych kosztów osobowych lub finansowych trudnych do pogodzenia z bieżącymi działaniami podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji. Z kolei informacja publiczna przetworzona to taka informacja publiczna, która:

- w chwili złożenia wniosku w zasadzie nie istnieje w kształcie objętym wnioskiem, a niezbędnym podstawowym warunkiem jej wytworzenia jest przeprowadzenie przez podmiot zobowiązany pewnych czynności analitycznych, organizacyjnych i intelektualnych w oparciu o posiadane informacje proste (por. wyrok NSA z 30 września 2015 r., I OSK 1746/14);

- jest wynikiem ponadstandardowego nakładu pracy podmiotu zobowiązanego wymagającej użycia dodatkowych sił i środków oraz zaangażowania intelektualnego w stosunku do posiadanych przez niego danych i wyodrębniana w związku z żądaniem wnioskodawcy oraz na podstawie kryteriów przez niego wskazanych; jest to zatem informacja przygotowywana "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów (por. wyroki NSA z: 5 kwietnia 2013 r., I OSK 89/13, 17 października 2006 r., I OSK 1347/05) na podstawie pierwotnego zasobu danych (por. wyroki NSA z: 12 grudnia 2012 r., I OSK 2149/12, 5 kwietnia 2013 r., I OSK 89/13, 3 października 2014 r., I OSK 747/14);

- jest wynikiem działań wykraczających poza zakres działań mieszczących się w ramach podstawowych kompetencji organu - "przy rozstrzyganiu tego typu spraw należy mieć na uwadze, iż ograniczenie wprowadzone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zakresie udzielania informacji publicznej przetworzonej ma zapobiegać sytuacjom, w których działania organu skupiać się będą nie na funkcjonowaniu w ramach przypisanych kompetencji, lecz na czynnościach związanych z udzielaniem informacji publicznej (wyroki NSA z 5 września 2013 r. I OSK 953/13, I OSK 866/13, I OSK 865/13); "proces powstawania informacji (przetworzonej) skupia podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej na jej wytworzeniu dla wnioskodawcy, odrywając go od przypisanych mu kompetencji i zadań, toteż ustawodawca zdecydował, że proces wytworzenia nowej informacji w oparciu o posiadane dokumenty obwarowany będzie koniecznością wykazania, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego" (por. wyrok NSA z 9 października 2010 r., I OSK 1737/12);

- może być jakościowo nową informacją, nieistniejącą dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego (por. wyroki NSA z: 28 kwietnia 2016 r., I OSK 2658/14, 5 stycznia 2016 r., I OSK 33/15). Ten rodzaj informacji publicznej stanowi jakościowo nowy typ informacji, przygotowany specjalnie dla wnioskodawcy, a zatem to taka informacja, której organ wprost nie posiada i dla jej wytworzenia niezbędne jest przeprowadzenie pewnych działań na posiadanych już informacjach. W wyniku tych działań powstaje nowa merytorycznie informacja. Nie jest ona jedynie innym technicznie zestawieniem danych, innym sposobem ich uszeregowania, ale stanowi jakościowo nową informację, prowadzącą zazwyczaj do określonej oceny, czy interpretacji danego zjawiska (zob. wyrok WSA z 23 września 2009 r., II SA/Wa 978/09; podobnie wyroki NSA: z 30 października 2008 r., I OSK 951/08; z 27 czerwca 2013 r., I OSK 529/13). Przetworzenie informacji wymaga więc dokonania stosownych działań analitycznych, zebrania lub zsumowania pojedynczych informacji na podstawie różnych kryteriów wynikających z treści wniosku (zob. wyrok NSA z 5 marca 2013 r., I OSK 3097/12). Informacją przetworzoną jest taka informacja, która nie była w posiadaniu zobowiązanego, ale została przygotowana "specjalnie" dla wnioskodawcy, wedle wskazanych przez niego kryteriów. Podnosi się jednak, że często przygotowanie takiej informacji wiąże się z poniesieniem określonych środków finansowych i organizacyjnych, często trudnych do pogodzenia z bieżącymi działaniami organu państwa (zob. wyrok NSA z 5 września 2013 r., I OSK 865/13). Powstanie tego rodzaju informacji powoduje, że dla jej wytworzenia koniecznym jest zaangażowanie ponadprzeciętnych zasobów zobowiązanego, niezwiązanych z jego zwykłą, codzienną działalnością;

- nie musi być wyłącznie wytworzoną rodzajowo nową informacją - "informacja przetworzona obejmuje dane publiczne, które co do zasady wymagają dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż te wykorzystywane w bieżącej działalności. Uzyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wiązać się zatem musi z potrzebą ich odpowiedniego przetworzenia, co nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może bowiem polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników - może być traktowana jako informacja przetworzona (por. wyroki NSA z: 5 marca 2015 r., I OSK 863/14, z 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1645/14, z 9 sierpnia 2011 r., I OSK 977/11);

- której przygotowanie jest zdeterminowane szerokim zakresem (przedmiotowym, podmiotowym, czasowym) wniosku, wymagającym zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) znacznej liczby dokumentów - "informacja przetworzona w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej to nie tylko taka, która powstaje w wyniku poddania posiadanych informacji analizie albo syntezie i wytworzenia w taki właśnie sposób nowej jakościowo informacji (...); w pewnych wypadkach szeroki zakres wniosku, wymagający zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) wielu dokumentów, może wymagać takich działań organizacyjnych i angażowania środków osobowych, które zakłócają normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudniają wykonywanie przypisanych mu zadań. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo że składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną, bowiem powstały w wyniku wskazanych wyżej działań zbiór nie istniał w chwili wystąpienia z żądaniem o udostępnienie informacji publicznej (por. wyroki NSA z: 2 października 2014 r., I OSK 140/14, 21 września 2012 r., I OSK 1477/12, 9 sierpnia 2011 r., I OSK 792/11, 8 czerwca 2011 r., I OSK 426/11, 17 października 2006 r., I OSK 1347/05).

W judykaturze przyjmuje się zatem, że w pewnych przypadkach suma informacji prostych posiadanych przez adresata wniosku może przekształcić się w informację przetworzoną, jeżeli uwzględnienie wniosku wymaga ich zgromadzenia przez przegląd materiałów źródłowych, w których są zawarte, a ilość informacji prostych konieczna dla sporządzenia wykazu wskazanego we wniosku jest znaczna i angażuje po stronie wnioskodawcy środki i zasoby konieczne dla jego prawidłowego funkcjonowania (zob. wyrok NSA z 6 października 2011 r., I OSK 1199/11; podobnie wyrok NSA z 17 maja 2012 r., I OSK 416/12), organ musi ponieść wysokie nakłady, jest czasochłonne, angażuje znacząco pracowników, powoduje konieczność przekształcenia (zanonimizowania) wielu dokumentów, co może zakłócić normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudnić wykonywanie przypisanych mu zadań. Podjęcie tego rodzaju działań może być uznane za przetworzenie informacji prostych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (por. wyroki NSA: z 9 sierpnia 2011 r., I OSK 792/11; z 25 kwietnia 2012 r., I OSK 202/12; z 5 marca 2015 r., I OSK 863/14; z 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1645/14; z 25 listopada 2016 r., I OSK 1513/15; z 14 kwietnia 2017 r., I OSK 2791/16; z 26 marca 2018 r., I OSK 2349/17; z 27 marca 2018 r., I OSK 1526/16, z 4 lutego 2026 r., III OSK 832/23).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższe poglądy. W niniejszej sprawie przetworzony charakter informacji wynikał z konieczności zgromadzenia, przeglądu i anonimizacji dużej liczby żądanych orzeczeń. Skarżący, dwoma wnioskami złożonymi w krótkich odstępach czasu, domagał się udostępnienia mu łącznie 23 zanonimizowanych skanów orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu V Wydziału Penitencjarnego. Skarżący nie żądał przy tym udostępnienia samej treści ww. dokumentów urzędowych, lecz zanonimizowanych skanów, a więc nośników informacji publicznej. Zadośćuczynienie żądaniu wymagałoby zatem od pracowników sądu nie tylko samej anonimizacji dokumentów (których treść elektroniczna może być dostępna w systemach elektronicznych sądu), lecz dotarcia do treści akt poszczególnych spraw i mechanicznej anonimizacji orzeczeń znajdujących się w tych aktach. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że ilość informacji, których domagał się skarżący, słusznie doprowadziła Sąd I instancji do wniosku, że skarżący domagał się w istocie informacji przetworzonej. Nawet suma informacji prostych będzie tworzyć informację przetworzoną, albowiem jej przygotowanie związane byłoby z istotnym i takim zaangażowaniem pracowników organu, które w konsekwencji mogłoby wpłynąć negatywnie na bieżące wykonywanie zadań przez ten podmiot.

Dlatego Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art 151 p.p.s.a. i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p, przez dokonanie błędnej wykładni i niewłaściwe zastosowanie, ponieważ prawidłowa jest ocena, że zakres żądanych przez skarżącego od organu o udostępnienie informacji publicznej w postaci żądanych przez skarżącego wskazanych przez niego zanonimizowanych skanów orzeczeń wraz z uzasadnieniami, stanowi informację przetworzoną, zaś skarżący nie udzielając odpowiedzi na żądanie organu zaniechał wykazania, że udostępnienie żądanej informacji uzasadnione jest szczególną istotnością dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.).

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 p.p.s.a. i art. 258-261 p.p.s.a.