Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. akt III SA/Po 251/12 w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 251/12 wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a." oddalił skargę R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Wójt Gminy D. decyzją z dnia 27 stycznia 2011 r. ustalił R. K. łączne zobowiązanie pieniężne w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za 2011 . Decyzję doręczono R. K. na wskazany przez niego adres w dniu 14 lutego 2011 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011 r., wydanym na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej jako "O.p" stwierdziło uchybienie przez R. K. terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy D. z dnia 27 stycznia 2011 r. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 223 O.p. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W przypadku skarżącego termin do wniesienia odwołania upłynął więc z dniem 28 lutego 2011 r. Tymczasem skarżący wniósł odwołanie w dniu 2 marca 2011 r. (prezentata organu podatkowego – złożono osobiście), a więc po upływie ustawowego terminu, nie występując jednocześnie o jego przywrócenie. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

Skargę na powyższe postanowienie złożył R. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 lipca 2012 r. oddalił skargę (pkt 1) oraz przyznał adwokatowi M. H. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. kwotę 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu (pkt 2).

Sąd wyjaśnił, że warunkiem skutecznego wniesienia odwołania jest zachowanie ustawowego terminu do jego wniesienia, tj. czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 223 § 2 pkt 1 O.p.). Natomiast uchybienie powyższemu terminowi powoduje bezskuteczność odwołania, w następstwie czego decyzja staje się ostateczna, co tym samym wyklucza merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu odwoławczym. Stąd po przekazaniu sprawy wraz z odwołaniem organ odwoławczy w pierwszej kolejności bada, czy odwołanie zostało wniesione z zachowaniem ustawowego terminu. W razie zaś wniesienia odwołania z przekroczeniem ustawowego terminu, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (art. 228 § 1 pkt 2 O.p.) i odstępuje od merytorycznego rozpatrzenia odwołania.

Sąd ustalił, że w przedmiotowej sprawie z niekwestionowanych i znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy ustaleń organu odwoławczego wynika, że decyzja Wójta Gminy D. z dnia 27 stycznia 2011 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2011 została doręczona stronie w dniu 14 lutego 2011 r. Ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął więc z dniem 28 lutego 2011 r. Natomiast odwołanie od powyższej decyzji zostało złożone dopiero w dniu 2 marca 2011 r. a więc z uchybieniem powyższemu terminowi. Jednocześnie skarżący nie złożył wniosku o jego przywrócenie. W tej sytuacji organ odwoławczy prawidłowo, zdaniem Sadu i instancji zastosował art. 228 § 1 pkt 2 O.p., stwierdzając uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

R. K. zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w części dotyczącej pkt 1 sentencji wyroku.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 127, art. 187 § 1, art. 228 § 1 pkt 2 O.p. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia bez zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało pozbawieniem skarżącego kontroli instancyjnej wydanego wobec niego rozstrzygnięcia;

2. art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do uzupełnienia skargi poprzez określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego, co skutkowało naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku oceny zarzutów skargi.

Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o:

1. na podstawie art. 176 w zw. z art.185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie 1 punktu sentencji wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu;

2. na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym;

3. na podstawie art. 250 p.p.s.a. o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a nieopłaconej nawet w części, według norm przepisanych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie w całości

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny czy Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którym organ ten stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

Wedle art. 223 § 1 odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 223 § 2 pkt 1 O.p.).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, wedle którego postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, które jest rozstrzygnięciem zamykającym drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji, a więc niezwykle restrykcyjnym dla strony, może być wydane w sprawach, w których nie ma wątpliwości, że strona odwołanie wniosła po terminie, a więc jedynie wówczas, gdy przekroczenie terminu jest oczywiste i po wyjaśnieniu ewentualnych wątpliwości, które mogą powstać po zgromadzeniu i analizie pełnego materiału dowodowego (wyrok WSA w Gliwicach z 17.5.2012 r., sygn. akt III SA/Gl 63/11 LEX nr 1414380).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyjął jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, że decyzja Wójta Gminy D. została doręczona R. K. w dniu 14 lutego 2011 r., przesyłkę odebrał dorosły domownik. Okoliczności te wynikają z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. Odwołanie zostało złożone osobiście przez skarżącego w dniu 2 marca 2011 r. Niewątpliwie zatem przekroczony został 14 dniowy termin zakreślony dla tej czynności. Trzeba podkreślić, że termin określony w art. 223 § 2 O.p. jest terminem ustawowym, zawitym, który nie może być przedłużany. Organ odwoławczy ma obowiązek uwzględnienia upływu terminu do wniesienie środka odwoławczego z urzędu.

W skardze kasacyjnej zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 127, art. 187 § 1, art. 228 § 1 pkt 2 O.p. strona skarżąca wywodzi, że Sąd I instancji nie dostrzegł i nie rozważył okoliczności, które wskazują, że odwołanie zostało jednak złożone w terminie.

Autor skargi kasacyjnej podnosi, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że skarżący wniósł odwołanie zarówno do Wójta Gminy D. jak i do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Wadliwość postępowania Sądu I instancji miała polegać na tym, że Sąd I instancji w ogólne nie zbadał prawidłowości złożenia odwołania bezpośrednio w organie II instancji.

Zgodnie z art. 170 § 1 O.p. jeżeli organ podatkowy, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Wedle § 2 podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Brak zatem odniesienia się przez Sąd I instancji do tej okoliczności przesądza o wadliwości postepowania Sądu I instancji.

Niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że według prezentaty znajdującej się na odwołaniu wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., pismo to zostało złożone osobiście do tego organu w dniu 3 marca 2011 r. zatem po terminie zakreślonym do jego złożenia. Stwierdzone uchybienie pozostaje zatem bez wpływu na wynik sprawy.

O wadliwości orzeczenia Sądu I instancji ma także świadczyć niedostrzeżenie i brak oceny okoliczności, że organ I instancji przesyłając odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie odniósł się do kwestii terminowości wniesienia odwołania, co może świadczyć o tym, że według organu I instancji do uchybienia terminu nie doszło.

Zarzut ten jest nieuprawniony. Trzeba bowiem stwierdzić, że to organ odwoławczy postanawia ostatecznie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania zatem to ten organ jest uprawniony i obowiązany przeprowadzić stosowne postępowanie celem ustalenia okoliczności istotnych dla oceny, czy odwołanie zostało złożone w terminie i te okoliczności ocenić. Wypowiedź organu I instancji w tym zakresie nie jest dla organu odwoławczego w żaden sposób wiążąca. Należy nadto zwrócić uwagę, że przepis art. 227 § 2 O.p. stanowi, że organ podatkowy, przekazując sprawę, jest obowiązany ustosunkować się do przedstawionych zarzutów i poinformować stronę o sposobie ustosunkowania się do nich. Przepis ten nie nakłada na organ I instancji obowiązku dokonywania ustaleń w zakresie terminowości złożenia odwołania i formułowania stosownej wypowiedzi w tym zakresie.

Zatem wywodzenie na tej podstawie faktycznej wątpliwości co do prawidłowości postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania jest chybione.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa także, że według art. 12 § 6 pkt 2 O.p. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) albo złożone w polskim urzędzie konsularnym. Za nieuprawnioną w kontekście tego przepisu należy uznać argumentację, wedle której termin powinien zostać uznany za zachowany, skoro w przekonaniu strony złożyła ona odwołanie osobiście w siedzibie organu szybciej aniżeli odwołanie zostałoby doręczone przez pocztę przy zachowaniu ustawowego terminu jego nadania w placówce pocztowej.

Przedstawione wyżej uwagi prowadzą do wniosku, że Sąd I instancji prawidłowo nie stwierdził, iż zaskarżone postanowienie uchybiało przepisom art. 122, art. 127, art. 187 § , art. 228 § 1 pkt 2 O.p.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 pkt 3 i w konsekwencji zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadniając ten zarzut strona skarżąca wywodzi, że Sąd I instancji powinien był wezwać skarżącego do uzupełnienia złożonej skargi poprzez określenia naruszenia prawa lub interesu prawnego. Zaniechanie tej czynności skutkowało nadaniem biegu skardze bez możliwości wszechstronnego przedstawienia zarzutów przez skarżącego.

Trzeba wobec tego wyjaśnić, że pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu, jeżeli nie spełnia określonych warunków formalnych. Chodzi zarówno o warunki formalne ogólne, przewidziane dla wszystkich pism strony (art. 46–47 p.p.s.a.), jak i o warunki formalne szczególne, przewidziane dla niektórych pism, np. skargi (art. 57 p.p.s.a.) czy skargi o wznowienie (art. 279 p.p.s.a.). Brakiem formalnym skargi nie jest niewskazanie interesu prawnego uprawniającego do jej wniesienia (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2005 r., GSK 1342/04, LEX nr 169312).

Przez pojęcia naruszenia prawa oraz naruszenia interesu prawnego, należy rozumieć podanie przyczyny uzasadniającej wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Przepis nie wymaga przedstawienia w skardze wyczerpującego wywodu prawnego lub wskazania konkretnego przepisu prawa, który został naruszony. Rozważany wymóg skargi będzie spełniony, jeżeli skarżący wskaże, na czym polega, jego zdaniem, naruszenie prawa lub interesu prawnego w zaskarżonym akcie lub czynności. (Dauter B. Gruszczyński B. Kabat A. Niezgódka-Medek M. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. LEX 2013.)

Z przedstawionymi wyżej uwagami koresponduje treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści przepisu art. 134 p.p.s.a. trafnie wywodzi się, że brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. (wyrok NSA z 11.3.2014 r., sygn. akt II GSK 2068/12. LEX nr 1447208).

Skoro zatem skarżący wskazał, że nie godzi się z rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu to obowiązkiem Sądu I instancji niezależnie od podniesionych zarzutów i wspierającej je argumentacji była ocena, czy rozstrzygnięcie to odpowiada przepisom prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji taką kontrolę przeprowadził, czego wyraz dał w prawidłowym, odpowiadającym warunkom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnianiu wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do pisma procesowego z dnia 6 października 2014 r. wyjaśnia, że nie jest właściwy w zakresie sformułowanego w tym piśmie żądania zwrotu kosztów związanych z użytkowaniem działki a wynikłych z opisanych nieprawidłowości.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, to w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii z uwagi na to, że stosownie do art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FPS 3/13; postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt II FSK 1864/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1412/04, publik.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).