Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 czerwca 2016r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego A. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2016 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.) – dalej "kpa" – uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia 16 maja 2016 r. odmawiającą przyznania wnioskodawcy pomocy w formie: umieszczenia w domu pomocy społecznej lub przyznania mieszkania zastępczego oraz orzekło o odmowie przyznania Panu R. C. pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 20 kwietnia 2016 r. R. C. zwrócił się z wnioskiem o umieszczenie go w domu pomocy społecznej lub przyznanie mieszkania zastępczego.

W decyzji organu I instancji z dnia 16 maja 2016r. odmawiającej przyznania wnioskodawcy pomocy w formie: umieszczenia w domu pomocy społecznej lub przyznania mieszkania zastępczego powołano przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 163 ze zm.) – dalej "ups" – mianowicie: art. 4, art. 11, art. 107 ust 1 i 4. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż R. C. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz odmówił udzielenia jakichkolwiek informacji. Pracownicy organu próbowali ponownie przeprowadzić w/w czynność udając się w dniu 12 maja 2016r. do miejsca jego zamieszkania, jednakże wnioskodawca i tym razem odmówił udzielenia informacji niezbędnych do przeprowadzenia wywiadu. Powyższe wskazywało na brak współpracy R. C. z pracownikiem socjalnym, a zachowanie takie jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy.

W odwołaniu od ww. decyzji R. C. zakwestionował jej zasadność. Podkreślił, iż w mieszkaniu na ul. P. czuje się jak sublokator żony. Stwierdził, że jego rzekoma odmowa wywiadu jest tylko pretekstem, a powodem umieszczenia go w DPS są pieniądze.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że jakkolwiek decyzja organu I instancji – w zakresie odmowy przyznania R. C. pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej – jest prawidłowa, to należy zauważyć, iż w postępowaniu w przedmiocie umieszczenia osoby w DPS wydaje się dwie decyzje: o skierowaniu (i opłacie) oraz o umieszczeniu w DPS. Zatem pierwszy etap postępowania kończy się – co do zasady – decyzją o skierowaniu (i opłacie) bądź o odmowie skierowania do DPS. W związku z powyższym uznanie, że strona utrudnia lub uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie wyraża zgody na dokonanie tej czynności, nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust 2 ups – obliguje organ do wydania decyzji o odmowie skierowania do DPS.

Odnosząc się zaś do części wniosku R. C. dotyczącego przyznania mieszkania zastępczego Kolegium wyjaśniło, iż Dyrektor MOPS nie jest organem właściwym do jego załatwienia i poinformowało, że w tym zakresie należy złożyć wniosek do Urzędu Miasta, Referatu administrowania zasobami komunalnymi.

Ponadto w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy prawa tj. przepisy ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r., podkreślił znaczenie wywiadu środowiskowego jako nieodzownego elementu postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku wniosku o umieszczenie w DPS, także zaistnienia przesłanek z art. 54 ups. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, gdyż chodzi o wprowadzenie pracownika socjalnego w trudną sytuację życiową wnioskodawcy i z uwagi na charakter ustaleń odnoszący się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.

Organ przywołał także stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym utrudnianie lub uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego traktowane jest jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu art. 11 ust 2 ups i prowadzi do odmowy przyznania świadczenia.

W przedmiotowej sprawie zaś R. C., znając konsekwencje prawne, nie udzielił zgody na dokonanie tej czynności.

Kolegium nadto zauważyło, iż pomimo braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o braku istnienia przesłanek niezbędnych do otrzymania wnioskowanej pomocy. R. C. jest osobą samodzielną, a niezbędną pomoc w codziennych czynnościach zapewnia mu żona – T. P.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł R. C..

W jej treści wskazał, iż wchodząc w związek małżeński z obecną żoną popadł w konflikt religijny. Podał, iż żona korzysta z jego konta bankowego, co jednak nie świadczy o braku konfliktu między nimi. Uważa, iż nie jest możliwe wspólne zamieszkanie z żoną ze względu na wzajemne psychiczne załamywanie się. Wyjaśnił, iż od momentu rozwodu z pierwszą żoną nie ma kontaktu z córką ani z synem. Swoją sytuację określił jako bardzo drastyczną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

W myśl art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że cytowane przesłanki muszą wystąpić łącznie.

Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust 4 ups). Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (art. 107 ust 1 ups). Wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 2 ust 3, 4 i 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2012r., poz. 712) obowiązującego w dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy).

Z treści powyższych przepisów wynika, iż umieszczenie w domu pomocy społecznej powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz wnikliwym zbadaniem jej sytuacji rodzinnej (wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 880/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną, oraz ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ups, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 562/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uporczywa postawa wnioskodawcy przejawiająca się brakiem wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi przyczynę odmowy przyznania żądanych świadczeń. Należy mieć bowiem na uwadze, że specyfika postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawców, którzy obowiązani są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, zaś przyjęcie biernej postawy stanowić może podstawę do odmowy świadczeń z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego, co przejawia się w udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazaniu czy też sprecyzowaniu potrzeb (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 454/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nawiązując do pojęcia "współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym" obecnym w treści art. 11 ust 2 ups podniesienia wymaga, iż należy je rozumieć jako umożliwienie pracownikowi socjalnemu ustalenia całokształtu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej beneficjenta, co będzie się urzeczywistniać poprzez złożenie wyczerpujących i zgodnych z rzeczywistością informacji, przedłożenie stosownych dokumentów, czy też złożenie wyczerpujących wyjaśnień niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1026/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w trakcie trwającego postępowania przed organem I instancji nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podczas dwóch prób jego zrealizowania podjętych przez pracowników socjalnych w dniu 26 kwietnia 2016r. oraz 12 maja 2016r. R. C. odmówił udzielenia informacji niezbędnych do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący został także poinformowany, że wywiad jest konieczny do rozstrzygnięcia jego podania, a brak zgody na przeprowadzenie wywiadu stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Okoliczności te potwierdzone są treścią notatek służbowych sporządzonych przez pracowników socjalnych (k. 5 i 9 akt administracyjnych), treścią oświadczeń składanych przez T. P. – żonę skarżącego, która była obecna podczas prób realizacji czynności przez pracownice organu I instancji (k. 4 i 8 akt administracyjnych) oraz treścią pisma organu z dnia 28 kwietnia 2016r. (k. 6 akt administracyjnych).

Wywiad środowiskowy jest koniecznym elementem postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie skierowania (bądź odmowy skierowania) do DPS. Ustalenia poczynione w trakcie wykonywania tej czynności umożliwiają następnie ocenę stanu majątkowego, rodzinnego, bytowego wnioskującego o pomoc, oraz ocenę zaistnienia przesłanek z art. 54 ups. Ponieważ R. C. dwukrotnie odmówił udzielenia informacji umożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organy administracji prawidłowo odmówiły przyznania mu wnioskowanej pomocy. Podkreślenia wymaga, iż skarżący był świadomy konsekwencji swojego zachowania, albowiem został uprzedzony o skutkach braku poczynienia niezbędnych do orzekania ustaleń. Postawa R. C. świadczy jednoznacznie o odmowie współdziałania z pracownikiem socjalnym.

W świetle powyższego nie mogą zostać uwzględnione zawarte w skardze argumenty skarżącego dotyczące jego relacji rodzinnych, nieporozumień z żoną oraz drastycznej sytuacji w jakiej się znajduje.

Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu,

o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.). Stosownie do art. 250 p.p.s.a. Sąd przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w wysokości zgodnej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2015r., poz. 1805), które ma w tej sprawie zastosowanie.