Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Tomasz Grossmann /spr./ WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2013r. sprawy ze skargi K. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy, oddala skargę

Pismem z [...] lipca 2012 r. K. N. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący"), zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o udostępnienie, do wglądu, akt sprawy [...], oświadczając, że był stroną tego postępowania, którego przedmiotem było m.in. ustalenie stawki dopłat Wnioskodawcy do Domu Pomocy Społecznej (dalej: "DPS"), w związku z umieszczeniem w nim jego matki, J. K. (dalej: "Matka").

Postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") – działając na podstawie art. 74 § 2 w zw. z art. 28 i art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 102 § 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy społecznej", w skrócie: "u.p.s.") odmówił Wnioskodawcy wyrażenia zgody na udostępnienie akt sprawy [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotowe akta dotyczą skierowania i umieszczenia Matki Wnioskodawcy w DPS. Nie podzielił przy tym stanowiska pełnomocnika Wnioskodawcy, uznającego swego mandanta za stronę w ww. postępowaniu. Podkreślił, że postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu, zaś zgodnie z art. 102 ust. 1 u.p.s. świadczenia pomocy społecznej udzielane są na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W ocenie Prezydenta Miasta z powyższego wynika, że Wnioskodawca w sprawie swojej Matki – w sytuacji, gdy nie jest ani nie był jej przedstawicielem ustawowym – w oczywisty sposób nie posiada legitymacji procesowej. Zdaniem tego organu interes prawny Wnioskodawcy, o którym mowa w art. 28 k.p.a. i który znajduje wyraz w normach prawa materialnego, dotyczy jego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt Matki w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i ust. 3 u.p.s. Jednakże kwestia odpłatności osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. stanowi podstawę do wszczęcia odrębnego postępowania, bądź zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 u.p.s., bądź też dochodzenia zwrotu udzielonych świadczeń z pomocy społecznej w trybie art. 104 u.p.s. Organ I instancji nadmienił, że podjął próbę zawarcia ww. umowy z Wnioskodawcą, jednak ten odmówił zgody nawet na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Konkludują organ ten wskazał, że Wnioskodawca ma prawo wglądu wyłącznie do pism związanych z próbą przeprowadzenia ww. wywiadu środowiskowego. Zgodnie zaś z art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia przeglądania akt sprawy następuje w drodze postanowienia, i to, w ocenie organu I instancji, także wówczas, gdy przyczyną odmowy jest nie uznanie wnioskodawcy za stronę postępowania.

W zażaleniu na opisane postanowienie Prezydenta Miasta, pełnomocnik Wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 28 k.p.a., poprzez wyrażenie niesłusznego poglądu, że postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiocie skierowania i umieszczenia Matki Wnioskodawcy w DPS nie dotyczyło jego interesu prawnego i obowiązków, pomimo iż w toku tego postępowania podjęto działania zmierzające bezpośrednio do określenia obowiązku Wnioskodawcy do wnoszenia opłat za pobyt Matki w DPS, która to okoliczność w sposób jednoznaczny dotyczy obowiązków finansowych Wnioskodawcy. W ocenie Wnioskodawcy fakt ten uzasadnia przyznanie jemu statusu strony postępowania, a w konsekwencji – ustanawia obowiązek organu prowadzącego postępowanie udostępnienia akt sprawy zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. W oparciu o ten zarzut pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i udostępnienie Wnioskodawcy akt przedmiotowej sprawy.

W uzasadnieniu podkreślił, że w toku postępowania w przedmiocie skierowania i umieszczenia Matki Wnioskodawcy w DPS podjęto działania prowadzące do określenia obowiązku Wnioskodawcy do wnoszenia opłat z tego tytułu. Zaznaczył, że nie wszczęto odrębnego postępowania dotyczącego uiszczania opłat za pobyt w DPS, a materiały dotyczące obowiązku uiszczania opłat za pobyt znajdują się w aktach sprawy, o dostęp do których się ubiega. W ocenie strony skarżącej, z uwagi na to, że obowiązek finansowania pobytu osoby najbliższej w DPS jest bezpośrednią konsekwencją umieszczenia w nim tej osoby, osoba zobowiązana do wnoszenia opłat ma prawo kwestionowania nie tylko nałożenia na nią obowiązków finansowych, ale i przesłanki materialnej umieszczenia osoby najbliższej w DPS.

Postanowieniem z [...] grudnia 2012 r., znak: [...], [błędnie: zatytułowanym "decyzją", co zostało następnie sprostowane postanowieniem z [...] marca 2013 r., znak: [...]], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 28, art. 73 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu, po przytoczeniu art. 73 § 1 k.p.a., SKO podkreśliło, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Wnioskodawcy przysługiwał status strony w postępowaniu w przedmiocie skierowania Jego Matki do DPS. W oceni tego organu, w świetle art. 28 k.p.a. i jego doktrynalnej interpretacji za oczywiście błędne należy uznać stanowisko, że Wnioskodawcy ów status we wskazanym postępowaniu przysługiwał, SKO podkreśliło, że postępowanie, którego akta Wnioskodawca chce otrzymać do wglądu, dotyczyło wyłącznie ustalenia, czy Matka Wnioskodawcy spełnia przesłanki skierowania do DPS, określone w art. 54 ust. 1 u.p.s., a zatem wyłącznie określonych uprawnień Matki. Postępowanie to nie dotyczyło w żadnym zakresie praw czy obowiązków Wnioskodawcy. I nie zmienia tego fakt, że jako zstępny osoby skierowanej do DPS, może być on zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt. Organ II instancji podkreślił, że ustalenie odpłatności za pobyt w DPS, zgodnie z art. 103 u.p.s., następuje w drodze umowy pomiędzy kierownikiem DPS i zstępnym osoby umieszczonej w tym domu, której zawarcie powinno być poprzedzone odrębnym postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej zobowiązanego. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to toczy się pod tą samą sygnaturą (tym samym znakiem), co wcześniejsze postępowanie dotyczące skierowania do DPS. W ocenie SKO Wnioskodawca jest wyłącznie stroną postępowania zmierzającego do ustalenia jego sytuacji materialnej, które było prowadzone w celu zawarcia umowy o ustalenie odpłatności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Wnioskodawca, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie "zaskarżonej decyzji" oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a to z powołaniem się na zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. sformułowany w sposób identyczny, jak we wcześniejszym zażaleniu. Podkreślił, że postępowanie zmierzające do ustalenia jego sytuacji materialnej jest bezpośrednią konsekwencją postępowania prowadzonego w sprawie skierowania i umieszczenia Matki w DPS. Skarżący ma zatem prawo czynnego udziału także w postępowaniu, którego przedmiotem było stwierdzenie przesłanek do umieszczenia Matki w DPS, od tego bowiem rozstrzygnięcia zależało określenie jego obowiązku ponoszenia opłat za ów pobyt. Obowiązek ten opłat aktualizował się bowiem po stwierdzeniu przesłanek uzasadniających umieszczenie Matki w DPS. W konsekwencji, w ocenie strony skarżącej, Wnioskodawcy powinien przysługiwać status strony w całym postępowaniu, a dzielenie sprawy na dwa odrębne postępowania jest zabiegiem nieuzasadnionym.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony akt odpowiada prawu.

Od razu należy przy tym podkreślić, że zaskarżony akt miał formę postanowienia, a nie decyzji. SKO postanowieniem z [...] marca 2013 r., znak: [...], sprostowało oczywistą omyłkę pisarską poprzez zastąpienie słowa "decyzja" w rubrum tego aktu prawidłowym określeniem "postanowienie". Ubocznie należy zauważyć, że organ nie sprostował podstawy prawnej rozstrzygnięcia – pozostał w niej powołany art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. bez wskazania, że stosowany "w związku z art. 144 k.p.a.". Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, wobec obiektywnego istnienia wymaganej podstawy prawnej.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przystępując do tak rozumianej kontroli zaskarżonego aktu Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy nie jest pomiędzy stronami sporny ani nie budzi wątpliwości Sądu. W szczególności jest poza sporem, że Matka Wnioskodawcy decyzją Prezydenta Miasta z [...] grudnia 2009 r. została, na swój wniosek, skierowana do DPS dla osób przewlekle somatycznie chorych w Poznaniu, a następnie decyzją Prezydenta Miasta z [...] sierpnia 2010 r. umieszczona w nim. Nie jest też sporną okoliczność, że Wnioskodawca odmówił zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego "bez podania przyczyn" (pismo z [...] marca 2010 r.) oraz nie zawarł umowy, o której mowa w art. 103 u.p.s.

Kwestią sporną pozostaje natomiast ocena, czy Wnioskodawca, jako podmiot należący do kręgu osób obowiązanych – co najmniej potencjalnie, w świetle art. 61 ust. 1 u.p.s. – do wnoszenia opłaty za pobyt Jego Matki w DPS, jest (powinien być) stroną postępowania w sprawie skierowania Matki do DPS. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga uprzedniej odpowiedzi na pytanie, czy skierowanie danej osoby do DPS oraz ustalenie odpłatności za ten pobyt, zwłaszcza w odniesieniu do jej krewnych wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., stanowi przedmiot jednego postępowania administracyjnego (jak zdawał się przyjmować Skarżący), czy też, jak uznały organy orzekające w sprawie - dwóch odrębnych (acz funkcjonalnie powiązanych).

Sąd w niniejszym składzie przychyla się do tego ostatniego stanowiska, a to z następujących przyczyn.

Analiza przepisów ustawy o pomocy społecznej, a zwłaszcza jej art. 59 ust. 1 i 2, prowadzi do wniosku, że pobyt mieszkańca w DPS jest poprzedzony wydaniem co najmniej trzech decyzji administracyjnych: decyzji o skierowaniu do DPS, decyzji o umieszczeniu w DPS oraz decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS. Skoro mamy w tym przypadku do czynienia z trzema różnymi decyzjami administracyjnymi – a jak wynika z art. 104 k.p.a., każda decyzja zasadniczo załatwia (rozstrzyga) odrębną sprawę – to oznacza, że w istocie występują tu trzy sprawy administracyjne (o skierowanie do DPS, o umieszczenie w DPS oraz o ustalenie odpłatności za pobyt w DPS), a co za tym idzie – trzy postępowania administracyjne kończące się odpowiednio wydaniem każdej z wymienionych decyzji.

Krąg stron każdego z tych postępowań ustalany jest odrębnie na podstawie ogólnej formuły z art. 28 k.p.a. – w myśl której stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek – wraz z ewentualnymi modyfikacjami wynikającymi ze szczególnych uregulowań ustawy o pomocy społecznej.

Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie skierowania do DPS należy do kategorii postępowań w sprawie świadczeń z pomocy społecznej w rozumieniu art. 100 i nast. u.p.s. Stroną takiego postępowania jest zasadniczo tylko podmiot bezpośrednio zainteresowany przyznaniem danego świadczenia (zob. np.: wyrok WSA z 12.05.2010 r., II SA/Sz 231/10 oraz wyrok WSA z 08.06.2011 r., II SA/Gd 378/11 – CBOSA; I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, uw. do art. 102) – tylko bowiem jego interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a., dotyczy to postępowanie. Wskazuje na to już treść art. 102 ust. 1 u.p.s., w myśl którego świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Powołany przepis określa sposoby wszczęcia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, a zarazem wskazuje krąg stron tego postępowania, tj. podmiotów legitymujących się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z powołanego przepisu art. 102 ust. 1 u.p.s. (oraz art. 54 ust. 2 in fine u.p.s.) wynika bowiem prymat woli i aktywności samej osoby zainteresowanej przyznaniem świadczeń z pomocy społecznej. Inna osoba może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej wyłącznie za zgodą bezpośrednio zainteresowanego. Najważniejsza jest wola osoby zainteresowanej. Zindywidualizowany interes osoby zainteresowanej legitymizuje tylko ją do wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, do udziału w postępowaniu i uzyskania rozstrzygnięcia (tak trafnie wyrok WSA z 08.06.2011 r., II SA/Gd 378/11, CBOSA).

Za tak wąskim ujęciem kręgu stron postępowania w sprawach świadczeń z zakresu pomocy społecznej przemawia dodatkowo treść art. 100 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w tego rodzaju postępowaniu należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, a w szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. W istotnej mierze to właśnie wzgląd na konieczność zapewnienia ochrony dóbr osobistych beneficjentów świadczeń pomocowych, w tym zwłaszcza ich danych osobowych, uzasadnia zawężenie kręgu stron postępowania z zakresu pomocy społecznej w zasadzie tylko do adresatów tej pomocy. W toku takiego postępowania może być bowiem (i zwykle bywa) przetwarzanych szereg danych osobowych traktowanych na gruncie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.; dalej: "ustawa o ochronie danych osobowych", w skrócie "u.o.d.o.") jako dane podlegające wzmożonej ochronie – tzw. dane wrażliwe (sensytywne) – których katalog zawiera art. 27 ust. 1 u.o.d.o. (dane ujawniające pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową, jak również dane o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym oraz dane dotyczących skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatów karnych, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym). Potwierdza to treść art. 100 ust. 2 u.p.s., mocą którego ustawodawca zezwolił – w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej – na przetwarzanie danych osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń, dotyczących: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym.

Niewątpliwie dane sensytywne, takie zwłaszcza jak dane o stanie zdrowia, są także przetwarzane w postępowaniu w sprawie skierowania osoby do DPS, skoro ustawową przesłanką takiego skierowania, podlegającą badaniu w omawianym postępowaniu, jest właśnie stan zdrowia tej osoby (a ściślej: okoliczność niemożności jej samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, bez całodobowej opieki, z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności – zob. art. 54 ust. 1 u.p.s.).

Na tle przepisów ustawy o pomocy społecznej wyróżnić można sytuacje, w których adresatami świadczeń z pomocy społecznej są osoby fizyczne, ale mogą też być rodziny, o ile będzie to wynikało z konkretnego przepisu (por. szerzej: S. Nitecki, Pomoc społeczna, Wrocław 2012, s. 102 i nast.). Analizowane świadczenie polegające na umieszczeniu osoby w DPS (art. 54 ust. 1 w zw. z art. 3 u.p.s.) ma charakter zindywidualizowany, adresowany do konkretnej osoby fizycznej, nie stanowi zaś pomocy świadczonej rodzinie w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Zasadniczą rolę odgrywa tu sytuacja osobista osoby ubiegającej się o takie świadczenie, a w szczególności jej stan zdrowia i związana z tym konieczność zapewnienia intensywnej (całodobowej) opieki.

Spostrzeżenie to ma szczególne znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie, jak wynika z materiału dowodowego, Wnioskodawca ani nie mieszkał z Matką (która przed umieszczeniem w DPS zamieszkiwała u drugiego z synów w [...], a Wnioskodawca mieszkał i nadal mieszka w [...].), ani jej nie pomaga (k. 8v. akt adm. I inst.). Nie tworzy więc z Nią rodziny w znaczeniu przyjętym na gruncie ustawy o pomocy społecznej, która pod tym pojęciem rozumie "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" (art. 6 pkt 14 u.p.s.).

W myśl wzmiankowanego wyżej art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę zainteresowaną kieruje się do domu pomocy społecznej po uzyskaniu jej zgody lub zgody jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w takim domu (ust. 2).

Jak trafnie wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 08 czerwca 2011 r. (II SA/Gd 378/11, CBOSA), z cytowanej regulacji wynika, po pierwsze, że na gminie spoczywa obowiązek umieszczenia opisanej w przepisie osoby w DPS, jeżeli osoba ta wymaga całodobowej opieki, której nie można jej zapewnić w miejscu zamieszkania poprzez usługi opiekuńcze. Nadto, w sytuacji niczym nie ograniczonej możliwości podejmowania działań prawnych, a zatem posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych, wola osoby zainteresowanej uzyskaniem tego świadczenia z pomocy społecznej, przy spełnieniu materialnych przesłanek jej uzyskania, ma znaczenie kluczowe. W konsekwencji Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony w przywołanym wyroku WSA w Gdańsku, że żaden z przepisów prawa nie przyznaje uprawnienia do udziału w postępowaniu o przyznanie tego konkretnego świadczenia dla indywidualnego zainteresowanego, członkom jego rodziny. I to zarówno rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, jak i ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.r.o."). Mimo zatem, że Skarżący, jako osoba blisko spokrewniona, pozostaje dla swej Matki rodziną w znaczeniu kodeksowym, to tym bardziej w sytuacji braku wspólnego zamieszkania i gospodarowania (a więc nie stanowienia rodziny w rozumieniu u.p.s.) jego wola – notabene pozostająca, jak można przypuszczać, w sprzeczności z wolą Matki – jest prawnie obojętna dla oceny materialnych przesłanek udzielenia przedmiotowego świadczenia.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, ani z art. 102 u.p.s., ani też z art. 54 u.p.s. Skarżący nie może wywodzić swego interesu prawnego do kwestionowania decyzji o skierowaniu Jego Matki do DPS.

Taki interes, wbrew twierdzeniom skargi, nie wynika także z możliwości ewentualnego obciążenia członków rodziny osoby umieszczonej w DPS odpłatnością za jej pobyt tam. Innymi słowy, źródła interesu prawnego nie może stanowić art. 61 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jak to już wyżej wskazano, obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w DPS przez zstępnych (dzieci), pomimo jego związania z umieszczeniem osoby zainteresowanej w tym domu, stanowi przedmiot innej sprawy, rozstrzyganej w oparciu o odrębną od art. 54 u.p.s. podstawę prawną i odrębne przesłanki. W konsekwencji należy podzielić stanowisko, że nie istnieje podstawa prawna uzasadniająca dopuszczenie osób ustawowo zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu osoby korzystającej z DPS, do współdecydowania o skierowaniu lub umieszczeniu w takim domu (zob. wyrok WSA z 08.06.2011 r., II SA/Gd 378/11, CBOSA).

Należy raz jeszcze podkreślić, że skierowanie do DPS jest wyłącznie zależne od zaistnienia warunków z art. 54 ust. 1 u.p.s. oraz od zgody samego zainteresowanego. Godzi się przy tym zauważyć, że obowiązek (współ)ponoszenia kosztów pobytu w DPS przez wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 członków rodziny osoby kierowanej, wykazuje istotne cechy obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów art. 128 i nast. k.r.o., o czym świadczy zarówno krąg podmiotów zobowiązanych (małżonek, zstępni, wstępni), jak i przedmiot tego obowiązku (ponoszenie kosztów utrzymania osoby uprawnionej, związanych z jej pobytem w DPS), a także miarkowanie jego rozmiaru w zależności od sytuacji majątkowej zobowiązanego (por. art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

Zasadą jest, że zakres obowiązku alimentacyjnego ("kodeksowego") zależy wyłącznie od dwóch czynników: "usprawiedliwionych potrzeb" uprawnionego do alimentacji oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (por. art. 135 § 1 k.r.o.). Katalog potrzeb ("usprawiedliwionych") podlegających zaspokojeniu w drodze obowiązku alimentacyjnego nie zależy przy tym od woli podmiotu zobowiązanego, ale wyłącznie od czynników obiektywnych, takich jak m.in. podmiotu uprawnionego wiek, stan zdrowia, wykształcenie itp. (por. M. Andrzejewski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. H. Doleckiego i T. Sokołowskiego, Warszawa 2010, uw. 3 do art. 135). Rola podmiotu zobowiązanego ogranicza się w tym przypadku tylko do (współ)finansowania takich potrzeb.

Ta cecha obowiązku alimentacyjnego odpowiednio odniesiona do analizowanej tu instytucji (współ)ponoszenia kosztów pobytu członka rodziny w DPS, stanowi dodatkowe, aksjologiczne wsparcie dla zaprezentowanego wyżej stanowiska odmawiającego osobie zobowiązanej do ponoszenia kosztów tego pobytu, prawa współdecydowania – a co za tym idzie: prawa udziału (ujmowanego w kategoriach interesu prawnego) – w postępowaniu rozstrzygającym kwestię konieczności umieszczenia jego krewnego w DPS. Decyzja w tym zakresie zależy wyłącznie od wystąpienia okoliczności obiektywnych, wskazanych w art. 54 ust. 1 u.p.s., oraz zgody bezpośrednio zainteresowanego uzyskaniem skierowania. Dlatego w postępowaniu o skierowanie do DPS podnoszone w skardze argumenty finansowe przemawiają wyłącznie za posiadaniem przez Skarżącego interesu faktycznego, a nie prawnego, który zasługiwałby na ochronę w tym postępowaniu, a tym samym nadawał Skarżącemu status strony takiego postępowania.

Z przepisu art. 73 § 1 k.p.a. wynika zaś, że tylko strona ma prawo wglądu w akta danej sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Z kolei w myśl art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2006 r. (I OSK 848/05, CBOSA), w myśl którego załatwiając żądanie wydania z akt sprawy odpisu dokumentów organ administracji ma obowiązek wydania takiego odpisu lub podjęcia postanowienia o odmowie wydania odpisu. W konsekwencji należy uznać, że przepis art. 74 § 2 k.p.a. – pomimo jego literalnego brzmienia ("Odmowa umożliwienia stronie...") – winien mieć zastosowanie także wówczas, gdy organ administracji odmawia wydania odpisu dokumentu z akt administracyjnych z tej przyczyny, że nie uznaje wnioskodawcy za stronę postępowania.

Skoro więc Skarżącemu nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu o skierowanie Jego Matki do DPS, to tym samym należy stwierdzić, że Prezydent Miasta prawidłowo odmówił Skarżącemu wnioskowanego dostępu do akt sprawy, a SKO rozstrzygnięcie to zasadnie utrzymało w mocy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.