Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. O.-Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2013r. nr [....] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata A. K. - Kancelaria Adwokacka , ul. [....] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. znak [...]. działając na podstawie art. 7 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych odmówił M. O. – Ś. przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na przekroczony dochód.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w oparciu o art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych ustalono, iż dochód wyżej wskazanej składa się ze świadczenia ZUS, które wynosi średnio 1874, 28 zł (średni z ostatnich trzech miesięcy). Organ stwierdził, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdyż jej syn K. S. przybywa w Zakładzie Karnym.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. O. – Ś., domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy. W załączeniu przedłożyła dokument o dodatkowej powierzchni mieszkaniowej lokalu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 października 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zajmuje ona mieszkanie o powierzchni użytkowej 55,14 m2 w budynku zarządzanym przez Spółdzielnię Mieszkaniową "B" w N. Jej średni miesięczny dochód z okresu trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wynosił 1874,28 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, normatywna powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego dla 1 osoby nie może przekraczać 35,00m2, jednakże w przypadku wnioskodawczyni normatywną powierzchnię powiększa się o 15m2 z uwagi na jej niepełnosprawność. Zatem powierzchnia normatywna dla jej mieszkania wynosi 50 m2. W myśl art. 6 ust. 2 ustawy, wysokość dodatku mieszkaniowego stanowi różnicę między wydatkami przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu mieszkalnego, a kwotę stanowiącą wydatki poniesione przez osobę otrzymującą dodatek, w wysokości 20% dochodów gospodarstwa domowego – w gospodarstwie jednoosobowym. W przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy określający wydatki ponoszone przez osobę ubiegającą się o dodatek w wysokości 20% dochodów gospodarstwa domowego, ponieważ wskazany średni miesięczny dochód wnioskodawczyni jest wyższy od 150% kwoty najniższej emerytury, która aktualnie wynosi 831,15 zł. W myśl § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych podstawą obliczania dodatku mieszkaniowego w gospodarstwach domowych członków spółdzielni mieszkaniowych są następujące rodzaje wydatków: opłaty za energię cieplna, wodę, odbiór nieczystości stałych i płynnych oraz opłaty związane z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na lokale mieszkalne w spółdzielni mieszkaniowej, z wyłączeniem ubezpieczeń, podatku od nieruchomości i opłat za wieczyste użytkowanie gruntów. W przypadku M. O. – Ś. wydatki te wynoszą 449,93 zł miesięcznie, a na normatywną powierzchnię jej mieszkania 407,99 zł miesięcznie. Natomiast średni miesięczny dochód jej gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wynosił 1874,28 zł, a więc 20% dochodów tego gospodarstwa odpowiada kwocie 274,86 zł. Wobec tego wydatki na mieszkanie ponoszone przez wnioskodawczynię są wyższe od kwoty stanowiącej 20% dochodów jej gospodarstwa domowego. Kwota tej nadwyżki wynosi 33,13 zł i w takiej właśnie wysokości przysługiwałby jej dodatek mieszkaniowy. Jednakże w myśl art. 2 ust. 1 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty obowiązującej najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym, przy czym zgodnie z art. 6 ust. 8 cytowanej ustawy, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego jest wyższy od 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym, a kwota nadwyżki nie przekracza wysokości dodatku mieszkaniowego, to należny dodatek mieszkaniowy obniża się o tę kwotę. Aktualnie najniższa emerytura wynosi 831,15 zł, a zatem 175% tej emerytury odpowiada kwocie 1454,51 zł. W przypadku M. O. – Ś. średni miesięczny dochód wynoszący 1874,28 zł jest wyższy od 175% najniższej emerytury. W związku z tym wyżej wskazanej dodatek mieszkaniowy nie przysługuje.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. O. – Ś. domagając się jej uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, podczas gdy należało ustalić, że prowadzi gospodarstwo domowe wieloosobowe, a to z kolei doprowadziło do błędnego obliczenia średniego miesięcznego dochodu na jednego członka gospodarstwa domowego, bowiem organy nie uwzględniły syna K. S., który nie posiada żadnych dochodów i odbywa karę pozbawienia wolności, której przewidywany koniec przypada na dzień 17 stycznia 2016 r. Nadto naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazującego na możliwość przyznania przez organ świadczenia z zakresu pomocy społecznej pomimo przekroczenia kryterium dochodowego w sytuacji szczególnie uzasadnionych przypadków, a to poprzez jego niezastosowanie pomimo wykazania przez skarżącą trudnej sytuacji życiowej, spowodowanej bardzo złym stanem zdrowia oraz ciążącymi na niej zobowiązaniami finansowymi.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przyjęte przez organy ustalenie, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wpłynęło nie tylko na nieprawidłowe wyliczenie średniego miesięcznego dochodu na członka rodziny, ale i na zastosowaną normatywną powierzchnię użytkową lokalu, która stanowi podstawowy składnik obliczenia dodatku mieszkaniowego w gospodarstwach domowych. W oparciu o powyższe ustalenie w sposób niezgodny z prawdą przyjęto, iż średni miesięczny dochód skarżącej jest zdecydowanie wyższy od najniższej emerytury co stanowiło niesłuszną przyczynę odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Niezależnie od przyjętego kryterium dochodowego należy wskazać, iż skarżąca jest w bardzo ciężkiej sytuacji zarówno zdrowotnej jak i finansowej. Zdiagnozowano u niej bowiem stwardnienia rozsiane i epilepsję, które to choroby uniemożliwiają podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Została zaliczona do I grupy inwalidzkiej. Podobnie też u syna stwierdzono umiarkowany stopień niepełnosprawności mający charakter stały. Uzyskiwane dochody skarżącej w postaci renty inwalidzkiej, po dokonaniu potrąceń przez komornika sądowego, a także spłaceniu zadłużeń, w tym kredytu mieszkaniowego, a także czynszu, rachunków za gaz, prąd, telefon czy abonament telewizyjny nie wystarczają jej na codzienną egzystencję, a tym bardziej na potrzebne lekarstwa i prawidłowe odżywianie. Stąd też w jej ocenie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który daje organom możliwość przyznania takiej pomocy pomimo niespełnienia wyznaczonego kryterium dochodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest w pełni uzasadniona.

W przedmiotowej sprawie nie jest spornym to, że podstawę prawną przyznania i obliczenia wysokości dodatku mieszkaniowego reguluje ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 966). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest po pierwsze to, czy istotnie fakt odbywania przez syna skarżącej kary pozbawienia wolności powoduje uznanie, że nie spełnia on przesłanek zawartych w ustawie o dodatkach mieszkaniowych wskazujących na konieczność fizycznego zamieszkiwania i gospodarowania w przedmiotowym lokalu.

Sąd nie podziela stanowiska organów obu instancji stwierdzających, że fakt odbywania przez syna skarżącej kary pozbawienia wolności powodował uznanie, że nie spełnia on kryteriów zawartych w art. 4 wskazanej ustawy, gdyż obecnie nie zamieszkuje i nie gospodaruje w mieszkaniu, zatem skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Zdaniem Sądu – nie sposób przyjąć, aby osoba odbywająca karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym posiadała swoje stałe centrum życiowe. Stanowisko organów aczkolwiek milczące w tym zakresie mogłoby doprowadzić do tego, że osoby odbywające karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym, tracące źródła dochodu i niebędące w stanie uiścić lub partycypować w opłatach związanych z utrzymaniem mieszkania, straciłyby mieszkanie, w tym osoby prowadzące z nimi wspólne gospodarstwo, a niemogące samotnie utrzymać mieszkania z uwagi na swoje niskie dochody. Z tego względu rozumowanie przyjęte przez organy administracyjne obu instancji jest niezgodne zarówno z założeniami ustawy o dodatkach mieszkaniowych jak i z ustalonym orzecznictwem sądownictwa administracyjnego w tym zakresie. W szczególności dodatek mieszkaniowy jest formą pomocy społecznej udzielanej przez władze publiczne, wspierające realizację prawa obywatela do mieszkania w warunkach urynkowienia czynszów mieszkaniowych. Zasadą wspierania powinno być zapewnienie uzyskiwania tego wsparcia na równych zasadach dla wszystkich. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 1996 r. o sygn. akt OPK 12/96 (ONSA 1997, z. 1, poz. 10) stwierdził, że: "jego prawny charakter można najogólniej określić jako szczególne świadczenie pieniężne wypłacane przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, znajdujących się w trudnej sytuacji, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków na zajmowany lokal". Zgodnie z definicją pojęcia "gospodarstwo domowe", rozumie się przez nie lokatora samodzielnie zajmującego lokal lub lokatora, jego małżonka i inne osoby wspólnie z nim stale zamieszkujące i gospodarujące, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tego lokatora. Wynika, z tego że gospodarstwo domowe może być tworzone samodzielnie przez lokatora lub lokatora wspólnie z małżonkiem, ewentualnie z innymi osobami, które z lokatorem wspólnie zamieszkują. Takie zdefiniowanie "gospodarstwa domowego", przy jednoczesnym uwzględnieniu celu ustawy o dodatkach mieszkaniowych, niewątpliwie służyć ma kryterium dochodowemu.

Zdaniem Sądu za prawidłowy należy uznać pogląd, wedle, którego uwzględnienie w dochodach z gospodarstwa domowego dochodów nie tylko podmiotu ubiegającego się o świadczenie, ale także dochodów domowników wskazywać będzie na istnienie podstaw do przyznania dodatku bądź jego odmowy. Jednak ustalenia w tym zakresie muszą być poprzedzone badaniem przesłanki "zajmowania lokalu". "Zajmowanie lokalu" zawiera w sobie element faktyczny, który odzwierciedla wolę zamieszkiwania w lokalu, i prawny, rozumiany, jako tytuł prawny do lokalu, zatem dotyczy to również osób odbywających karę pozbawienia wolności.

Nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej, przebywając poza miejscem zamieszkania, czasowo zaspokajająca część swoich potrzeb w zakładzie karnym, to jednak zachowuje prawo do zamieszkania w przedmiotowym lokalu i nie można twierdzić, że utracił faktyczny z nim kontakt. W lokalu tym nadal mieści się jego stałe centrum życiowe, na co wskazuje skarżąca w skardze, sugerując, że po zakończeniu odbywania kary do tego lokalu powróci. Wyeliminowanie osób osadzonych w zakładach karnych z grona obywateli, którym przysługuje prawo do korzystania z dodatku mieszkaniowego, byłoby w pewnych przypadkach skazywaniem ich na bezdomność, co uchybiałoby nie tylko treści art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, ale nade wszystko naruszałoby art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl tego przepisu władze publiczne zobligowane są do prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, a w szczególności zobowiązane są do przeciwdziałania bezdomności, wspierania rozwoju budownictwa socjalnego oraz popierania działań obywateli zmierzających do uzyskania własnego mieszkania.

Brak wyjaśnienia sytuacji K. S. odnośnie mieszkania w lokalu skarżącej, co wydaje się okolicznością niesporną, powoduje, że organy administracyjne nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy naruszając tym samym art. 7 kpa i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji błędnie przyjęły, iż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, co spowodowało odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego.

Mając powyższe na względzie – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił skargę, jako w pełni uzasadnioną i na mocy art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).