Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 65/24 o oddaleniu wniosku M. J. o wyłączenie asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Mateusza Rogali od orzekania w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 stycznia 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia

8 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 65/24 oddalił wniosek M. J. (dalej także jako: skarżący) o wyłączenie asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Mateusza Rogali od orzekania w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 stycznia 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej.

Sąd I instancji uznał, że wniosek o wyłączenie asesora WSA w Warszawie Mateusza Rogali nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna okoliczność wymieniona w art. 18 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast odnosząc się do treści art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze, Sąd I instancji wyjaśnił, że oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku i badania czy w danej sprawie rzeczywiście występuje "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył przy tym, że wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przede wszystkim do sędziego (asesora) należy ocena czy będzie mógł obiektywnie rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie, a zatem z tego względu orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego (asesora) musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego (asesora), którego wniosek dotyczy.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że z treści oświadczenia złożonego do akt sprawy przez asesora WSA Mateusza Rogalę wynika, że nie ma podstaw do wyłączenia jego osoby od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), jak również nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd I instancji zaznaczył, że podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienia NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10).

Z kolei odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez skarżącego we wniosku o wyłączenie asesora, Sąd I instancji uznał, że nie mogą stanowić wystarczającej okoliczności do zastosowania art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i być podstawą do wyłączenia asesora w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dodał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zajął następujące stanowisko: "Zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: "p.u.s.a."). Oznacza to w sprawie niniejszej, w której wnioskodawca wniosek o wyłączenie sędziego oparł na podstawie art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że kwestie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, nie mogą być przedmiotem badania w tym trybie". W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że argumentacja skarżącego na rzecz wniosku o wyłączenie asesora podająca w wątpliwość jego bezstronność jako nominata politycznej KRS, nie może zostać poddana analizie Sadu w trybie wywołanym tym wnioskiem. W konkluzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, że istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności asesora WSA Matusza Rogali.

Pismem z dnia 29 maja 2024 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych zawartych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt III CB 40/23, w którym to Sąd Najwyższy na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przedmiocie statusu nominatów politycznej KRS, a ponadto skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku strony o wyłączenie oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym. W obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że w jego ocenie osoba powołana na stanowisko sędziego z udziałem politycznej KRS nie jest "sądem ustanowionym ustawą", zaś art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który ogranicza zakres badania wniosku jedynie do części okoliczności poddających w wątpliwość bezstronność nominata politycznej KRS wobec strony, jest jego zdaniem niezgodny z prawem do rzetelnej procedury sądowej, tj. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, bowiem wyklucza podniesienie zarzutów wskazujących na hipotetyczną, ale realną możliwość braku bezstronności oraz zarzutów w zakresie faktu, iż osoba objęta wnioskiem nie została skutecznie powołana na urząd oraz nie jest sądem ustanowionym ustawą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie asesora WSA Mateusza Rogali opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego (asesora) w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy.

Bazując na oświadczeniu asesora Mateusza Rogali, którego dotyczył wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do wyłączenia go od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak i nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonego przez asesora Mateusza Rogalę oświadczenia.

Skarżący nie kwestionował stanowiska Sądu I instancji co do niewystąpienia w sprawie innych przesłanek wyłączenia asesora z mocy ustawy, wskazanych w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (asesorem), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (asesora) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (asesora) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego (asesora) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (asesora). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (asesora) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (asesora) – wyłącznie w danej sprawie.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie asesora Mateusza Rogali od orzekania w niniejszej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętego wnioskiem asesora. Przesłanki do wyłączenia asesora nie może stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, zarzucana przez niego wyłącznie wadliwość procesu powołania na stanowisko asesora. Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności asesora WSA w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który nie obliguje sądu do zawieszenia postępowania, a stanowi, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych zawartych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt III CB 40/23, ponieważ przedstawione do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zagadnienia prawne w sprawie III CB 40/23 nie mają związku z niniejszą sprawą, lecz dotyczą zagadnień związanych z tzw. testem niezawisłości i bezstronności sędziego uregulowanym w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267).