Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie WSA Jakub Linkowski, WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. K. kwotę 100 ( sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2006 r., w sprawie unieważnienia jednego z dwu aktów stanu cywilnego potwierdzających urodzenie D. D.

Uzasadniając decyzję Minister wskazał, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności jednego z aktów urodzenia D. D. wystąpił J. K., podnosząc, iż ma on interes prawny odnośnie stwierdzenia nieważności aktu urodzenia nr [...] z dnia [...] stycznia 1944 r. gdyż z jego treści wynika, iż D. D. urodził się w W. a rodzicami jego byli rodzice J. K. (A. i T. K.). Jako następca prawny swoich rodziców, żądając stwierdzenia nieważności aktu, kwestionował zgodność z prawdą danych w nim zawartych odnośnie określenia rodziców D. D.. Wnioskodawca wskazywał, iż D. D. posługuje się także innym aktem urodzenia (sporządzonym w 1951 roku), z którego treści wynika, iż urodził się on w R. a jego rodzicami byli J. i M. D. Organ administracji uznał, iż J. K. ma interes prawny w sprawie stwierdzenia aktu urodzenia dotyczącego urodzenia D. D. w W., skoro z jego treści wynika, że rodzicami D. D. są rodzice J. K. Jednak w trybie administracyjnym mogą być, w myśl art. 29 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004 r. Nr 161 poz. 1688 ze zm.) rozpatrywane jedynie sprawy stwierdzenia nieważności jednego z dwu aktów urodzenia dotyczących tego samego zdarzenia. W rozpatrywanej sprawie drugim aktem urodzenia, jest dokument, z którego treści wynika, iż D. D. urodził się w R. a jego rodzicami były inne osoby niż rodzice J. K. Skoro w wyniku postępowania prowadzonego w trybie art. 29 ustawy można stwierdzić nieważność jednego z dwu aktów urodzenia, nie można uznać aby J. K. przysługiwał przymiot strony w takim postępowaniu, skoro nie ma on interesu prawnego odnośnie ewentualnego stwierdzenia nieważności jednego z aktów - aktu dotyczącego urodzenia D. D. jako syna J. i M. D. W tej sytuacji trafnie zdaniem organu odwoławczego umorzono postępowanie w sprawie przed organem I. instancji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, iż organ I. instancji trafnie orzekał na podstawie art. 29 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, gdyż żądanie prowadzenia postępowania w tym trybie wynikało jasno z treści wniosku strony. Organ zauważył też, iż jeżeli chodzi o stwierdzenie nieważności tylko jednego aktu stanu cywilnego to właściwym w tej sprawie jest sąd powszechny (art. 30 w zw. z art. 33 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego). Stosowne postępowanie w tym przedmiocie toczy się na wniosek J. K. przed takim sądem.

Odnosząc się do części zarzutów odwołania organ administracji wskazał także, iż poza zakresem sprawy są kwestie związane z innymi postępowaniami administracyjnymi dotyczącymi aktów urodzenia D. D. W kwestiach tych organ nie zajął stanowiska, jako nie dotyczących rozpatrywanej sprawy.

W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji J. K. zarzucił, iż organy administracji nie trafnie zakwalifikowały jego wniosek, jako złożony w trybie art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Nigdy nie było intencją skarżącego żądanie stwierdzenia nieważności jednego z dwu aktów urodzenia, lecz wyłącznie unieważnienie aktu potwierdzającego fakt urodzenia D. D., jako syna małżeństwa K. Organy administracji obu instancji mylnie zinterpretowały jego jednoznacznie wyrażone żądanie. Ponadto Skarżący przywołał w skardze okoliczności, które jego zdaniem potwierdzają wadliwość aktu urodzenia D. D., jako syna małżeństwa K.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie Skarżący wniósł o zwrot kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Analiza regulacji normatywnych ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego prowadzi do wniosku, iż generalną zasadą odnośnie stwierdzenia nieważności aktów stanu cywilnego, jest właściwość sądów powszechnych w tego typu sprawach (art. 30 i 33 ustawy). Jedynie o ile wadliwość aktu wynika z faktu, iż potwierdza on to samo zdarzenie co akt inny, stwierdzenie nieważności jednego z dwu aktów dokonywane jest w ramach postępowania administracyjnego a właściwym w sprawie jest organ administracji (art. 29 ustawy). Art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego mający w istocie charakter przepisu szczególnego wyłącza zastosowanie trybu określonego w art. 30 tej ustawy.

Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, iż skoro w pewnych – wskazanych przez prawodawcę – przypadkach, sądowa droga stwierdzenia nieważności aktu urodzenia jest zamknięta, ochrona interesu prawnego osoby zainteresowanej stwierdzeniem nieważności jednego z dwu istniejących aktów dotyczących tego samego zdarzenia może być realizowana jedynie w ramach jej udziału w postępowaniu administracyjnym. Nie można więc podzielić stanowiska organu orzekającego w niniejszej sprawie, iż o ile chodzi o przypadek gdy jednego nadarzenia dotyczą dwa akty, statusu strony w stosownym postępowaniu nie ma osoba, inna niż ta której dotyczy bezpośrednio akt, o ile ma ona interes odnośnie stwierdzenia nieważności tylko jednego z aktów. Taka interpretacja regulacji nie wynika z treści normatywnej przepisów, a jednocześnie ograniczałaby faktycznie prawo ochrony interesów osób trzecich, zważywszy, iż gdy akty stanu cywilnego dotyczą jednego wydarzenia drogą sądowa w tych sprawach jest zamknięta.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, iż bezspornym jest posługiwanie się przez D. D. dwoma aktami urodzenia (urodzenie jako syn małżeństwa D. i urodzenie jako syn małżeństwa K.). Jednocześnie w obu aktach wskazano inne miejsca urodzenia (W. i R.). W tej sytuacji, rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności aktu stanu cywilnego, organ administracji powinien w pierwszym rzędzie rozważyć, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, tzn. czy istotnie można uznać, iż oba akty stanu cywilnego dotyczą tego samego wydarzenia w rozumieniu tego przepisu, mając na uwadze, że przepis ten, jako norma szczególna, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. O ile istotnie chodzi o to samo wydarzenie a wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności jednego z dwu aktów, nie można uznać iż nie przysługuje mu przymiot strony postępowania w tym przedmiocie. O ile natomiast organ administracji ustali, iż nie zachodzą przesłanki dla zastosowania trybu art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego (oba akty stanu cywilnego nie dotyczą tego samego zdarzenia) organ winien umorzyć postępowanie, gdyż sprawa nie może być rozstrzygnięta w trybie administracyjnym. Jedynie na marginesie można zauważyć, iż gdyby z samej treści wniosku wynikał brak możliwości zastosowania w sprawie art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, lecz wyłącznie ewentualnie art. 30 ustawy, organ powinien zwrócić wniosek na zasadzie art. 66 § 3 K.p.a.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji obu instancji nie wyjaśniły zasadniczej kwestii tzn. czy sprawa kwalifikuje się do załatwienia w trybie administracyjnym, tzn. czy występują przesłanki wskazane w art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Ustalenia w tym zakresie musiałoby znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia. Tymczasem organ administracji nie odniósł się do tych zasadniczych kwestii, umarzając postępowanie z uwagi na domniemany brak interesu prawnego skarżącego, przy czym oceny dokonano na podstawie mylnie przyjętych kryteriów, skoro wyrażono pogląd, iż nie ma przymiotu strony osoba nie mająca interesu w stwierdzeniu nieważności któregokolwiek z aktów stanu cywilnego dotyczącego tego samego zdarzenia, lecz mająca taki interes odnośnie jednego z aktów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano wprawdzie, iż sprawa nieważności aktu stanu cywilnego dotyczącego urodzenia D. D. w W. jest rozpatrywana przez sąd powszechny w trybie art. 30 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Sama jednak okoliczność wszczęcia takiego postępowania nie może stanowić przesądzającego argumentu odnośnie możliwości zastosowania w sprawie, w przyszłości trybu art. 29 ustawy, o ile sąd powszechny ostatecznie uznałby się za niewłaściwy w tej sprawie.

Oznacza to, iż sprawa nie została wyjaśniona w kwestiach istotnych z punktu widzenia przedmiotu orzekania (naruszenie art. 7 i 77 § 1 K.p.a.), co musiałoby znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia (naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.).

Wobec wskazanych okoliczności, bez znaczenia jest podnoszona w skardze kwestia, czy organy obu instancji właściwie zinterpretowały wniosek skarżącego, który istotnie żądał rozstrzygnięcia sprawy w trybie postępowania administracyjnego. Kwestie zastosowania odpowiedniego trybu postępowania w niniejszej sprawie powinny być rozważane przez organ administracji w pierwszym rzędzie nie na gruncie treści wniosku lecz właściwej oceny stanu faktycznego (przesłanki wskazane w art. 29 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego).

Poza oceną Sądu pozostały kwestie, ewentualnej wadliwości jednego z aktów aktu urodzenia, którymi posługuje się D. D. Poza oceną Sądu pozostaje także ocena legalności innych orzeczeń, które zapadały w związku z niniejszą sprawą, skoro nie są one przedmiotem rozpatrywanej skargi.

Z uwagi na konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w kwestii zastosowania właściwego trybu postępowania Sąd, uwzględniając zasadę rozpatrywania sprawy w dwu instancjach (art. 15 K.p.a.) uchylił decyzje organów obu instancji.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda Łódzki uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu oraz będzie miał na względzie skutki procesowe (odnośnie potrzeby zawieszenia bądź umorzenia postępowania) jakie mogą wynikać z prowadzenia przed sądem powszechnym postępowania dotyczącego jednego z aktów stanu cywilnego, którymi posługuje się D. D.