Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi L. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 maja 2025 r. nr SKO.GN/41.8/118/2025/5689 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wykup nieruchomości oddala skargę

Prezydent Miasta R. (dalej "organ I instancji") postanowieniem z 17 marca 2025 r. wydanym na podstawie art. 61a ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) - dalej jako "k.p.a." po rozpatrzeniu wniosku L. i J. B. (dalej "skarżący") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zamiany, wykupu, dzierżawy przez Gminę R. nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerami geodezyjnymi [...], [...], [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R..

W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że w dniu 25 lutego 2025 r. do Kancelarii Urzędu Miasta R. wpłynęło pismo skarżących z żądaniem wydania formalnej decyzji w sprawie zamiany, wykupu, dzierżawy nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] - działki nr [...], [...] i [...]. Z treści księgi wieczystej nr [...] dostępnej na Portalu Podsystemu Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że skarżący są, we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działki [...], [...] i [...] o obszarze 0,3421 ha. Co najmniej od kilkunastu lat skarżący, jako właściciele nieruchomości zabudowanej położonej w R. przy ul. [...], domagają się, aby Miasto R. wykupiło ich nieruchomość, dokonało zamiany na inną lub też wzięło nieruchomość w dzierżawę. Zasadnicza argumentacja skarżących opierała się na braku możliwości budowy, rozbudowy i innych działaniach inwestycyjnych na nieruchomości ze względu na ograniczenia zabudowy na większej części nieruchomości wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Skarżący wskazali także na zagrożenia powodziowe. W ocenie organu I instancji dokonanie transakcji zamiany, wykupu lub dzierżawy nieruchomości odbywa się w drodze umowy cywilnoprawnej, a nie jednostronnego władczego aktu z zakresu administracji publicznej. Zdaniem Prezydenta jest to sprawa cywilna, a ewentualne spory w tym przedmiocie należą do właściwości sądu powszechnego. Brak możliwości wszczęcia postępowania w trybie art. 61a k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach skarżący, które postanowieniem z dnia 9 maja 2025 r. utrzymało postanowienie organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przedstawiło przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny sprawy i przepisy prawa mające w niej zastosowanie. W wyniku analizy stanu faktycznego sprawy w tym treści wniosku skarżących Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnieśli skarżący powtarzając argumenty zawarte w zażaleniu od postanowienia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości postanowienia Kolegium z 9 maja 2025 r.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia i postanowienia je poprzedzającego Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Cytowany przepis przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania (przy czym w orzecznictwie podkreśla się, że ów brak przymiotu strony musi być oczywisty). Druga sytuacja natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn", przez co rozumie się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

Zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. wyklucza jednoczesne analizowanie sprawy pod kątem materialnoprawnym - jeżeli organ zaczyna oceniać, czy żądanie jest zasadne według przepisów prawa materialnego, to de facto wchodzi w rozpoznanie merytoryczne, do czego tryb odmowy wszczęcia nie jest przeznaczony (tak trafnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 września 2025 r. o sygn. II SA/Gd 322/25, publ. CBOSA).

Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalna wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne. Muszą to być zatem przyczyny, których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (zob. wyr. NSA z 29 września 2022 r., II OSK 3057/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym musi zachodzić oczywistość i dostrzegalność tychże przyczyn na "pierwszy rzut oka", muszą one być obiektywne, a zatem ich ustalenie i wskazanie (podanie) nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Natomiast gdy organ podejmuje działanie na wniosek lub z urzędu, które polega m.in. na wyjaśnianiu oraz ustalaniu stanu faktycznego sprawy - bez formalnego wszczęcia postępowania - i po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania, to niedopuszczalne jest wydanie postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Skoro na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 28 marca 2018 r., II SA/Gl 106/18, wyrok WSA w Kielcach z 12 kwietnia 2018 r., II SA/Ke 832/17, opubl. jw.).

Uwzględniając powyższe stanowisko Sąd uznał, że stanowisko obu organów w sprawie jest prawidłowe. Z treści wniosku skarżących wynika w sposób oczywisty i bezsporny, że dotyczy on wykupu, zamiany lub dzierżawy nieruchomości. Tego typu sprawy mają charakter cywilnoprawny a ich załatwienie nie jest przedmiotem władczego rozstrzygnięcia o charakterze administracyjnoprawnym. Wniosek skarżących nie generuje sprawy indywidualnej, rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej. Z uwagi na powyższe odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ I instancji na podstawie art. 61a k.p.a. była całkowicie uzasadniona.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.