Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 29 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. (...) sp. z o.o. w B. na postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 521/20 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi K (...)sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) grudnia 2019 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lutego 2021r., sygn. akt V SA/Wa 521/20, po rozpoznaniu skargi K (...)sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) grudnia 2019 r. nr (...)w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej: w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję; zaś w pkt 2. zasądził od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz K (...)sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 8 737 zł (osiem tysięcy siedemset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku w odniesieniu do zasądzonych kosztów sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych oparte zostało na przepisie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej: p.p.s.a.). Przy czym Sąd – opierając się na przepisie art. 206 p.p.s.a. – miarkował wysokość wynagrodzenia dla adwokata reprezentującego Skarżącą, mając na uwadze, że sporządził on dwie skargi (w niniejszej sprawie oraz sprawie o sygn. akt V SA/Wa 512/20), które zostały uwzględnione przez Sąd w tym samym składzie z uwagi na tożsamy zarzut, który okazał się istotny dla wyniku kontrolowanych spraw (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. o sygn. akt I OSK 2407/19). Wobec tego, że w obu tych sprawach należało zastosować stawkę w wysokości 10.800 zł, Sąd uznał za właściwe zasądzić w każdej sprawie połowę tej stawki, tj. po 5.400 zł, tym bardziej, że zsumowanie kwot określonych zaskarżonymi w obu sprawach decyzjami nie przekracza wartości przedmiotu sprawy 2.000.000 zł, określonej jako górna granica dla stawki 10.800 zł. Z tych względów na zasądzone od organu koszty złożył się zwrot wpisu sądowego w wysokości 3.337 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 5.400 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) w zw. z art. 206 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie złożyła działająca przez profesjonalnego pełnomocnika skarżąca, wnoszę o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od Prezesa ARiMR na rzecz Skarżącego kwoty 14.137 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 10.800 zł, zamiast zasądzonego zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 5.400 zł. Jednocześnie wniosła o zasądzenie od Prezesa ARiMR na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono, mające istotny wpływ na jego treść, naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

1. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i miarkowanie - z przekroczeniem swobody sędziowskiego uznania - kosztów zastępstwa adwokackiego o 50 %, podczas gdy żadne względy, nie uzasadniały jakiegokolwiek obniżenia należnego zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego (zwłaszcza mając na uwadze duży nakład pracy pełnomocnika Skarżącego przeanalizować akta dwóch skomplikowanych i obszernych spraw, a nie tylko jednej sprawy, a nadto sporządził obszerne skargi zawierające 11 różnorakich zarzutów - oraz mając na uwadze istotny wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości) które to naruszenie w konsekwencji spowodowało bezpodstawną i krzywdzącą odmowę zwrotu na rzecz Skarżącego całych poniesionych przez Skarżącego uzasadnionych kosztów związanych ze skorzystaniem przez z profesjonalnej pomocy prawnej w każdej ze spraw;

2. art. 206 p.p.s.a poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, mimo że fakt uwzględnienia dwóch skargi "z uwagi na tożsamy zarzut, który okazał się istotny dla wyniku kontrolowanych sprawy'' nie jest wystarczający dla zastosowania miarkowania kosztów zastępstwa adwokackiego, albowiem pełnomocnik Skarżącego musiał szczegółowo przeanalizować akta dwóch sprawy, a nie tylko jednej sprawy, a nadto pełnomocnik postawił w skargach również 10 innych zarzutów, co do których Sąd w ogóle się nie wypowiedział, albowiem "przed zbadaniem sprawy przez organ odwoławczy z uwzględnieniem pominiętego przepisu rozporządzenia, odnoszenie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skargi staje się przedwczesne" (vide: strona 10 uzasadnienia wyroku);

3. art. 206 p.p.s.a poprzez jego bezpodstawne zastosowanie z powoływaniem się przez Sąd na fakt, iż łączna wartość przedmiotu sporu dwóch kontrolowanych spraw (V SA/Wa 521/20 oraz V SA/Wa 512/20 nie przekraczała kwoty 2.000.000,00 zł, podczas gdy Skarżący nie miał jakiegokolwiek wpływu na fakt potraktowania i rozpatrywania przez organy ARiMR oddzielnie tych dwóch spraw (o ustalenie nienależnych płatności), co w konsekwencji powoduje, iż koszty zastępstwa adwokackiego wedle stawki minimalnej należą się za każdą z przyjętych do prowadzenia spraw oddzielnie;

4. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie z naruszeniem § 2 pkt 7 oraz § 18 ust. 1 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z poźn. zm.), mimo że § 18 ust. 1 tego rozporządzenia, co do zasady zabrania ustalania z klientem wynagrodzenia poniżej stawki minimalnej, które to naruszenia w konsekwencji spowodowało bezpodstawną i krzywdzącą odmowę zwrotu na rzecz Skarżącego zwrotu całych poniesionych przez Skarżącego uzasadnionych kosztów związanych z skorzystaniem przez z profesjonalnej pomocy prawnej w każdej ze spraw;

5. art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 206 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne powoływanie się przy zastosowaniu art. 206 p.p.s.a. w niniejszej sprawie na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 roku, sygn. akt I OSK 2407/19, podczas gdy stan faktyczny sprawy z przywołanego wyroku NSA był odmienny, niż w niniejszym postępowaniu (w rozpatrywanej przez NSA sprawie złożono kilkadziesiąt tożsamych, seryjnych skarg, a w niniejszej sprawie złożono jedynie 2 skargi w dwóch nieidentycznych sprawach, które pełnomocnik musiał szczegółowo przeanalizować);

6. art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 206 p.p.s.a. poprzez sporządzenie zbyt lakonicznego, a nadto wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia w zakresie miarkowania kosztów zastępstwa adwokackiego, albowiem Sąd z jednej strony wskazuje, iż "wobec tego, w obydwu tych sprawach należało zastosować stawkę w wysokości 10.800 zł by zaraz po tym wskazać, iż "Sąd uznał za właściwe zasądzić w każdej sprawie połowę tej stawki, tj. po 5.400 zł".

W odpowiedzi na zażalenia organ wniósł o jego oddalenie w całości jako niezasadnego; zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego, według norm przepisanych; a także zawieszenie postępowania zażaleniowego do czasu wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie ze skargi kasacyjnej organu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11.02.2021 (sygn. akt V SA/Wa 521/20).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że zgodnie z art. 227 § 1 p.p.s.a. zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Stosownie do art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Z treści powołanych przepisów wynika, że zaskarżenie zażaleniem rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania (art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a.) lub kosztów sądowych (art. 227 § 1 p.p.s.a.) jest możliwe, jednakże warunkiem jest niewniesienie skargi kasacyjnej. W razie zaskarżenia wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów może być kwestionowane w skardze kasacyjnej. W sytuacji wniesienia środka odwoławczego co do istoty sprawy Sąd II instancji kontrolując zaskarżone orzeczenie w granicach zakreślonych przez art. 183 § 1 p.p.s.a., kontroluje także prawidłowość rozstrzygnięcia o kosztach. Wniesienie skargi kasacyjnej czyni zbędnym i niedopuszczalnym składanie oprócz niej zażalenia (postanowienie NSA z 4.11.2015 r. II OZ 1053/15, cbosa; postanowienie NSA z 27.3.2019 r. I OZ 279/19, cbosa).

Zwrot "jeżeli strona nie wniosła skargi kasacyjnej" w (art. 194 § 1 pkt 9 in fine p.p.s.a.) należy rozumieć w ten sposób, że ustawodawca ma na uwadze tę samą stronę. Zatem jeżeli ta sama strona wywiodła skargę kasacyjną od danego wyroku, to nie może wywieść jednocześnie zażalenia na postanowienie rozstrzygające o zwrocie kosztów postępowania, zawarte w tym samym wyroku. W niniejszej sprawie to inna strona (Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) wywiodła skargę kasacyjną skarżąc wyrok V SA/Wa 521/20 w całości. K (...)sp. z o.o. z siedzibą w B. nie wywiodła skargi kasacyjnej, zatem mogła wywieść zażalenie na podstawie art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a.

Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 p.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). W nowym stanie prawnym uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi.

Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (M. Niezgódka -Medek [w:] B. Dauter., A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Warszawa 2016, uwaga 4 do art. 206, LEX/el). W literaturze wskazuje się również, że art. 206 p.p.s.a. przyznaje po stronie sądu uznanie, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 774, komentarz do art. 206). W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły między innymi następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. np. postanowienia NSA: z 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; z 15 września 2020 r., sygn. akt I GZ 198/20; z 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 240/20 oraz wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16, te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. op. cit.). Przy określaniu wysokości wynagrodzenia takiego pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, a także tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II OZ 519/19 oraz wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 208/20).

Warunkiem prawidłowego zastosowania przez sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. jest zatem wskazanie, dlaczego sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). Ponieważ każdorazowe zastosowanie art. 206 p.p.s.a. ma charakter wyjątku od zasady ogólnej, musi być starannie, szczegółowo uzasadnione przez sąd pierwszej instancji, aby umożliwić kontrolę jego rozumowania stronom i – w przypadku wniesienia środka zaskarżenia – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. A zatem w postępowaniu zażaleniowym kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego stosowania przez sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. polega na weryfikacji, czy sąd nie przekroczył granic uznania, jakie przyznaje mu art. 206 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji uznał w niniejszej sprawie, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: adwokat reprezentujący Skarżącą sporządził dwie skargi (w niniejszej sprawie oraz sprawie o sygn. akt V SA/Wa 512/20), które zostały uwzględnione przez Sąd w tym samym składzie z uwagi na tożsamy zarzut, który okazał się istotny dla wyniku kontrolowanych spraw.

W ocenie NSA, powyższe uzasadnienie przez WSA w Warszawie rozstrzygnięcia o kosztach w niniejszej sprawie, spełnia wymóg przekonującego uzasadnienia, dlaczego zdaniem sądu w tej sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Zastosowanie przez sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. mieściło się w granicach uznania sędziowskiego. Z tego powodu należy zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zarzucanego zażaleniem naruszenia art. 206 p.p.s.a. Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu, zawarte w pkt 2 wyroku rozstrzygnięcie o kosztach znajduje podstawę w art. 206 p.p.s.a., a sąd pierwszej instancji odstępując od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w części, nie naruszył tego przepisu.

Za nieusprawiedliwiony należy uznać także zarzut naruszenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) i podniesioną w jego uzasadnieniu argumentację, że nie zostały spełnione wymogi rozporządzenia, aby sąd mógł odstąpić do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawki minimalnej. Przepis art. 206 p.p.s.a., jako przepis aktu wyższego rzędu, umożliwia sądowi administracyjnemu miarkowanie kosztów postępowania wynikających z regulacji zawartych w cytowanym rozporządzeniu. Za błędne należy uznać stanowisko autora zażalenia, że miarkowanie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 206 p.p.s.a. nie może prowadzić do przyznania kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawek minimalnych wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. Skoro z treści art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż przewidziane w rozporządzeniu stawki minimalne (por. postanowienie NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1255/16).

Możliwość zastosowania w okolicznościach tej sprawy art. 206 p.p.s.a. dotyczącego miarkowania kosztów postępowania nie budzi wątpliwości NSA rozpoznającego niniejsze zażalenie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.